UtshovChapter 6
6.1
व्यास उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च भारत
Vyasa uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Brihaspateshcha sanvadam maruttasya cha bharata
6.2
देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन ह
श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्तदा
Devarajasya samayam kritamangirasena ha
Shrutva marutto nripatirmanyumaharayattada
6.3
संकल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः
बृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत्
Sankalpya manasa yagyam karandhamasutatmajah
Brihaspatimupagamya vagmi vachanamabravit
6.4
भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधन
कृतोऽभिसंधिर्यज्ञाय भवतो वचनाद्गुरो
Bhagavanyanmaya purvamabhigamya tapodhana
Kritobhisandhiryagyaya bhavato vachanadguro
6.5
तमहं यष्टुमिच्छामि संभाराः संभृताश्च मे
याज्योऽस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च
Tamaham yashtumichchhami sambharah sambhritashcha me
Yajyosmi bhavatah sadho tatprapnuhi vidhatsva cha
6.6
बृहस्पतिरुवाच
न कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपते
वृतोऽस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे
Brihaspatiruvacha
Na kamaye yajayitum tvamaham prithivipate
Vritosmi devarajena pratigyatam cha tasya me
6.7
मरुत्त उवाच
पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहु मन्ये च ते भृशम्
न चास्म्ययाज्यतां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम्
Marutta uvacha
Pitryamasmi tava kshetram bahu manye cha te bhrisham
Na chasmyayajyatam prapto bhajamanam bhajasva mam
6.8
बृहस्पतिरुवाच
अमर्त्यं याजयित्वाहं याजयिष्ये न मानुषम्
मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोऽस्म्यद्य याजनात्
Brihaspatiruvacha
Amartyam yajayitvaham yajayishye na manusham
Marutta gachchha va ma va nivrittosmyadya yajanat
6.9
न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु त्वं यमिहेच्छसि
उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति
Na tvam yajayitasmyadya vrinu tvam yamihechchhasi
Upadhyayam mahabaho yaste yagyam karishyati
6.10
व्यास उवाच
एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत्
प्रत्यागच्छच्च संविग्नो ददर्श पथि नारदम्
Vyasa uvacha
Evamuktastu nripatirmarutto vriditobhavat
Pratyagachchhachcha sanvigno dadarsha pathi naradam
6.11
देवर्षिणा समागम्य नारदेन स पार्थिवः
विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत्
Devarshina samagamya naradena sa parthivah
Vidhivatpranjalistasthavathainam naradobravit
6.12
राजर्षे नातिहृष्टोऽसि कच्चित्क्षेमं तवानघ
क्व गतोऽसि कुतो वेदमप्रीतिस्थानमागतम्
Rajarshe natihrishtosi kachchitkshemam tavanagha
Kva gatosi kuto vedamapritisthanamagatam
6.13
श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ
व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप
Shrotavyam chenmaya rajanbruhi me parthivarshabha
Vyapaneshyami te manyum sarvayatnairnaradhipa
6.14
एवमुक्तो मरुत्तस्तु नारदेन महर्षिणा
विप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वमेव न्यवेदयत्
Evamukto maruttastu naradena maharshina
Vipralambhamupadhyayatsarvameva nyavedayat
6.15
गतोऽस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम्
यज्ञार्थमृत्विजं द्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत
Gatosmyangirasah putram devacharyam brihaspatim
Yagyarthamritvijam drashtum sa cha mam nabhyanandata
6.16
प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये
परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद
Pratyakhyatashcha tenaham jivitum nadya kamaye
Parityaktashcha guruna dushitashchasmi narada
6.17
एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह
आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव
Evamuktastu ragya sa naradah pratyuvacha ha
Avikshitam maharaja vacha sanjivayanniva
6.18
राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः
चङ्क्रमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः
Rajannangirasah putrah sanvarto nama dharmikah
Chankramiti dishah sarva digvasa mohayanprajah
6.19
तं गच्छ यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः
प्रसन्नस्त्वां महाराज संवर्तो याजयिष्यति
Tam gachchha yadi yajyam tvam na vanchhati brihaspatih
Prasannastvam maharaja sanvarto yajayishyati
6.20
मरुत्त उवाच
संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारद
पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतां वर
Marutta uvacha
Sanjivitoham bhavata vakyenanena narada
Pashyeyam kva nu sanvartam shansa me vadatam vara
6.21
कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत्
प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे
Katham cha tasmai varteyam katham mam na parityajet
Pratyakhyatashcha tenapi naham jivitumutsahe
6.22
नारद उवाच
उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम्
वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते
Narada uvacha
Unmattavesham bibhratsa chankramiti yathasukham
Varanasim tu nagarimabhikshnamupasevate
6.23
तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित्
तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत स संवर्तो महीपते
Tasya dvaram samasadya nyasethah kunapam kvachit
Tam drishtva yo nivarteta sa sanvarto mahipate
6.24
तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान्
तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः
Tam prishthatonugachchhetha yatra gachchhetsa viryavan
Tamekante samasadya pranjalih sharanam vrajeh
6.25
पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह
ब्रूयास्त्वं नारदेनेति संतप्त इव शत्रुहन्
Prichchhettvam yadi kenaham tavakhyata iti sma ha
Bruyastvam naradeneti santapta iva shatruhan
6.26
स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममाभिगमनेप्सया
शंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया
Sa chettvamanuyunjita mamabhigamanepsaya
Shansetha vahnimarudham mamapi tvamashankaya
6.27
व्यास उवाच
स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम्
अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम्
Vyasa uvacha
Sa tatheti pratishrutya pujayitva cha naradam
Abhyanugyaya rajarshiryayau varanasim purim
6.28
तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः
कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन्
Tatra gatva yathoktam sa purya dvare mahayashah
Kunapam sthapayamasa naradasya vachah smaran
6.29
यौगपद्येन विप्रश्च स पुरीद्वारमाविशत्
ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा स न्यवर्तत
Yaugapadyena viprashcha sa puridvaramavishat
Tatah sa kunapam drishtva sahasa sa nyavartata
6.30
स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्
आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम्
Sa tam nivrittamalakshya pranjalih prishthatonvagat
Avikshito mahipalah sanvartamupashikshitum
6.31
स एनं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कर्दमेन च
श्लेष्मणा चापि राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत्
Sa enam vijane drishtva pansubhih kardamena cha
Shleshmana chapi rajanam shthivanaishcha samakirat
6.32
स तथा बाध्यमानोऽपि संवर्तेन महीपतिः
अन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः संप्रसादयन्
Sa tatha badhyamanopi sanvartena mahipatih
Anvagadeva tamrishim pranjalih samprasadayan
6.33
ततो निवृत्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत्
शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम्
Tato nivritya sanvartah parishranta upavishat
Shitalachchhayamasadya nyagrodham bahushakhinam