UtshovChapter 37
37.1
ब्रह्मोवाच
रजोऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सत्तमाः
निबोधत महाभागा गुणवृत्तं च सर्वशः
Brahmovacha
Rajoham vah pravakshyami yathatathyena sattamah
Nibodhata mahabhaga gunavrittam cha sarvashah
37.2
संघातो रूपमायासः सुखदुःखे हिमातपौ
ऐश्वर्यं विग्रहः संधिर्हेतुवादोऽरतिः क्षमा
Sanghato rupamayasah sukhaduhkhe himatapau
Aishvaryam vigrahah sandhirhetuvadoratih kshama
37.3
बलं शौर्यं मदो रोषो व्यायामकलहावपि
ईर्ष्येप्सा पैशुनं युद्धं ममत्वं परिपालनम्
Balam shauryam mado rosho vyayamakalahavapi
Irshyepsa paishunam yuddham mamatvam paripalanam
37.4
वधबन्धपरिक्लेशाः क्रयो विक्रय एव च
निकृन्त छिन्धि भिन्धीति परमर्मावकर्तनम्
Vadhabandhaparikleshah krayo vikraya eva cha
Nikrinta chhindhi bhindhiti paramarmavakartanam
37.5
उग्रं दारुणमाक्रोशः परवित्तानुशासनम्
लोकचिन्ता विचिन्ता च मत्सरः परिभाषणम्
Ugram darunamakroshah paravittanushasanam
Lokachinta vichinta cha matsarah paribhashanam
37.6
मृषावादो मृषादानं विकल्पः परिभाषणम्
निन्दा स्तुतिः प्रशंसा च प्रतापः परितर्पणम्
Mrishavado mrishadanam vikalpah paribhashanam
Ninda stutih prashansa cha pratapah paritarpanam
37.7
परिचर्या च शुश्रूषा सेवा तृष्णा व्यपाश्रयः
व्यूहोऽनयः प्रमादश्च परितापः परिग्रहः
Paricharya cha shushrusha seva trishna vyapashrayah
Vyuhonayah pramadashcha paritapah parigrahah
37.8
संस्कारा ये च लोकेऽस्मिन्प्रवर्तन्ते पृथक्पृथक्
नृषु नारीषु भूतेषु द्रव्येषु शरणेषु च
Sanskara ye cha lokesminpravartante prithakprithak
Nrishu narishu bhuteshu dravyeshu sharaneshu cha
37.9
संतापोऽप्रत्ययश्चैव व्रतानि नियमाश्च ये
प्रदानमाशीर्युक्तं च सततं मे भवत्विति
Santapopratyayashchaiva vratani niyamashcha ye
Pradanamashiryuktam cha satatam me bhavatviti
37.10
स्वधाकारो नमस्कारः स्वाहाकारो वषट्क्रिया
याजनाध्यापने चोभे तथैवाहुः परिग्रहम्
Svadhakaro namaskarah svahakaro vashatkriya
Yajanadhyapane chobhe tathaivahuh parigraham
37.11
इदं मे स्यादिदं मे स्यात्स्नेहो गुणसमुद्भवः
अभिद्रोहस्तथा माया निकृतिर्मान एव च
Idam me syadidam me syatsneho gunasamudbhavah
Abhidrohastatha maya nikritirmana eva cha
37.12
स्तैन्यं हिंसा परीवादः परितापः प्रजागरः
स्तम्भो दम्भोऽथ रागश्च भक्तिः प्रीतिः प्रमोदनम्
Stainyam hinsa parivadah paritapah prajagarah
Stambho dambhotha ragashcha bhaktih pritih pramodanam
37.13
द्यूतं च जनवादश्च संबन्धाः स्त्रीकृताश्च ये
नृत्तवादित्रगीतानि प्रसङ्गा ये च केचन
सर्व एते गुणा विप्रा राजसाः संप्रकीर्तिताः
Dyutam cha janavadashcha sambandhah strikritashcha ye
Nrittavaditragitani prasanga ye cha kechana
Sarva ete guna vipra rajasah samprakirtitah
37.14
भूतभव्यभविष्याणां भावानां भुवि भावनाः
त्रिवर्गनिरता नित्यं धर्मोऽर्थः काम इत्यपि
Bhutabhavyabhavishyanam bhavanam bhuvi bhavanah
Trivarganirata nityam dharmorthah kama ityapi
37.15
कामवृत्ताः प्रमोदन्ते सर्वकामसमृद्धिभिः
अर्वाक्स्रोतस इत्येते तैजसा रजसावृताः
Kamavrittah pramodante sarvakamasamriddhibhih
Arvaksrotasa ityete taijasa rajasavritah
37.16
अस्मिँल्लोके प्रमोदन्ते जायमानाः पुनः पुनः
प्रेत्यभाविकमीहन्त इह लौकिकमेव च
ददति प्रतिगृह्णन्ति जपन्त्यथ च जुह्वति
Asminlloke pramodante jayamanah punah punah
Pretyabhavikamihanta iha laukikameva cha
Dadati pratigrihnanti japantyatha cha juhvati
37.17
रजोगुणा वो बहुधानुकीर्तिता; यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च
नरो हि यो वेद गुणानिमान्सदा; स राजसैः सर्वगुणैर्विमुच्यते
Rajoguna vo bahudhanukirtita; yathavaduktam gunavrittameva cha
Naro hi yo veda gunanimansada; sa rajasaih sarvagunairvimuchyate