UtshovChapter 3
3.1
व्यास उवाच
युधिष्ठिर तव प्रज्ञा न सम्यगिति मे मतिः
न हि कश्चित्स्वयं मर्त्यः स्ववशः कुरुते क्रियाः
Vyasa uvacha
Yudhishthira tava pragya na samyagiti me matih
Na hi kashchitsvayam martyah svavashah kurute kriyah
3.2
ईश्वरेण नियुक्तोऽयं साध्वसाधु च मानवः
करोति पुरुषः कर्म तत्र का परिदेवना
Ishvarena niyuktoyam sadhvasadhu cha manavah
Karoti purushah karma tatra ka paridevana
3.3
आत्मानं मन्यसे चाथ पापकर्माणमन्ततः
शृणु तत्र यथा पापमपकृष्येत भारत
Atmanam manyase chatha papakarmanamantatah
Shrinu tatra yatha papamapakrishyeta bharata
3.4
तपोभिः क्रतुभिश्चैव दानेन च युधिष्ठिर
तरन्ति नित्यं पुरुषा ये स्म पापानि कुर्वते
Tapobhih kratubhishchaiva danena cha yudhishthira
Taranti nityam purusha ye sma papani kurvate
3.5
यज्ञेन तपसा चैव दानेन च नराधिप
पूयन्ते राजशार्दूल नरा दुष्कृतकर्मिणः
Yagyena tapasa chaiva danena cha naradhipa
Puyante rajashardula nara dushkritakarminah
3.6
असुराश्च सुराश्चैव पुण्यहेतोर्मखक्रियाम्
प्रयतन्ते महात्मानस्तस्माद्यज्ञाः परायणम्
Asurashcha surashchaiva punyahetormakhakriyam
Prayatante mahatmanastasmadyagyah parayanam
3.7
यज्ञैरेव महात्मानो बभूवुरधिकाः सुराः
ततो देवाः क्रियावन्तो दानवानभ्यधर्षयन्
Yagyaireva mahatmano babhuvuradhikah surah
Tato devah kriyavanto danavanabhyadharshayan
3.8
राजसूयाश्वमेधौ च सर्वमेधं च भारत
नरमेधं च नृपते त्वमाहर युधिष्ठिर
Rajasuyashvamedhau cha sarvamedham cha bharata
Naramedham cha nripate tvamahara yudhishthira
3.9
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता
बहुकामान्नवित्तेन रामो दाशरथिर्यथा
Yajasva vajimedhena vidhivaddakshinavata
Bahukamannavittena ramo dasharathiryatha
3.10
यथा च भरतो राजा दौःषन्तिः पृथिवीपतिः
शाकुन्तलो महावीर्यस्तव पूर्वपितामहः
Yatha cha bharato raja dauhshantih prithivipatih
Shakuntalo mahaviryastava purvapitamahah
3.11
युधिष्ठिर उवाच
असंशयं वाजिमेधः पावयेत्पृथिवीमपि
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं त्वं श्रोतुमिहार्हसि
Yudhishthira uvacha
Asanshayam vajimedhah pavayetprithivimapi
Abhiprayastu me kashchittam tvam shrotumiharhasi
3.12
इमं ज्ञातिवधं कृत्वा सुमहान्तं द्विजोत्तम
दानमल्पं न शक्यामि दातुं वित्तं च नास्ति मे
Imam gyativadham kritva sumahantam dvijottama
Danamalpam na shakyami datum vittam cha nasti me
3.13
न च बालानिमान्दीनानुत्सहे वसु याचितुम्
तथैवार्द्रव्रणान्कृच्छ्रे वर्तमानान्नृपात्मजान्
Na cha balanimandinanutsahe vasu yachitum
Tathaivardravranankrichchhre vartamanannripatmajan
3.14
स्वयं विनाश्य पृथिवीं यज्ञार्थे द्विजसत्तम
करमाहारयिष्यामि कथं शोकपरायणान्
Svayam vinashya prithivim yagyarthe dvijasattama
Karamaharayishyami katham shokaparayanan
3.15
दुर्योधनापराधेन वसुधा वसुधाधिपाः
प्रनष्टा योजयित्वास्मानकीर्त्या मुनिसत्तम
Duryodhanaparadhena vasudha vasudhadhipah
Pranashta yojayitvasmanakirtya munisattama
3.16
दुर्योधनेन पृथिवी क्षयिता वित्तकारणात्
कोशश्चापि विशीर्णोऽसौ धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
Duryodhanena prithivi kshayita vittakaranat
Koshashchapi vishirnosau dhartarashtrasya durmateh
3.17
पृथिवी दक्षिणा चात्र विधिः प्रथमकल्पिकः
विद्वद्भिः परिदृष्टोऽयं शिष्टो विधिविपर्ययः
Prithivi dakshina chatra vidhih prathamakalpikah
Vidvadbhih paridrishtoyam shishto vidhiviparyayah
3.18
न च प्रतिनिधिं कर्तुं चिकीर्षामि तपोधन
अत्र मे भगवन्सम्यक्साचिव्यं कर्तुमर्हसि
Na cha pratinidhim kartum chikirshami tapodhana
Atra me bhagavansamyaksachivyam kartumarhasi
3.19
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तस्तु पार्थेन कृष्णद्वैपायनस्तदा
मुहूर्तमनुसंचिन्त्य धर्मराजानमब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Evamuktastu parthena krishnadvaipayanastada
Muhurtamanusanchintya dharmarajanamabravit
3.20
विद्यते द्रविणं पार्थ गिरौ हिमवति स्थितम्
उत्सृष्टं ब्राह्मणैर्यज्ञे मरुत्तस्य महीपतेः
तदानयस्व कौन्तेय पर्याप्तं तद्भविष्यति
Vidyate dravinam partha girau himavati sthitam
Utsrishtam brahmanairyagye maruttasya mahipateh
Tadanayasva kaunteya paryaptam tadbhavishyati
3.21
युधिष्ठिर उवाच
कथं यज्ञे मरुत्तस्य द्रविणं तत्समाचितम्
कस्मिंश्च काले स नृपो बभूव वदतां वर
Yudhishthira uvacha
Katham yagye maruttasya dravinam tatsamachitam
Kasminshcha kale sa nripo babhuva vadatam vara
3.22
व्यास उवाच
यदि शुश्रूषसे पार्थ शृणु कारंधमं नृपम्
यस्मिन्काले महावीर्यः स राजासीन्महाधनः
Vyasa uvacha
Yadi shushrushase partha shrinu karandhamam nripam
Yasminkale mahaviryah sa rajasinmahadhanah