UtshovChapter 28
28.1
ब्राह्मण उवाच
गन्धान्न जिघ्रामि रसान्न वेद्मि; रूपं न पश्यामि न च स्पृशामि
न चापि शब्दान्विविधाञ्शृणोमि; न चापि संकल्पमुपैमि किंचित्
Brahmana uvacha
Gandhanna jighrami rasanna vedmi; rupam na pashyami na cha sprishami
Na chapi shabdanvividhanshrinomi; na chapi sankalpamupaimi kinchit
28.2
अर्थानिष्टान्कामयते स्वभावः; सर्वान्द्वेष्यान्प्रद्विषते स्वभावः
कामद्वेषावुद्भवतः स्वभावा;त्प्राणापानौ जन्तुदेहान्निवेश्य
Arthanishtankamayate svabhavah; sarvandveshyanpradvishate svabhavah
Kamadveshavudbhavatah svabhava;tpranapanau jantudehanniveshya
28.3
तेभ्यश्चान्यांस्तेष्वनित्यांश्च भावा;न्भूतात्मानं लक्षयेयं शरीरे
तस्मिंस्तिष्ठन्नास्मि शक्यः कथंचि;त्कामक्रोधाभ्यां जरया मृत्युना च
Tebhyashchanyansteshvanityanshcha bhava;nbhutatmanam lakshayeyam sharire
Tasminstishthannasmi shakyah kathanchi;tkamakrodhabhyam jaraya mrityuna cha
28.4
अकामयानस्य च सर्वकामा;नविद्विषाणस्य च सर्वदोषान्
न मे स्वभावेषु भवन्ति लेपा;स्तोयस्य बिन्दोरिव पुष्करेषु
Akamayanasya cha sarvakama;navidvishanasya cha sarvadoshan
Na me svabhaveshu bhavanti lepa;stoyasya bindoriva pushkareshu
28.5
नित्यस्य चैतस्य भवन्ति नित्या; निरीक्षमाणस्य बहून्स्वभावान्
न सज्जते कर्मसु भोगजालं; दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम्
Nityasya chaitasya bhavanti nitya; nirikshamanasya bahunsvabhavan
Na sajjate karmasu bhogajalam; diviva suryasya mayukhajalam
28.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
अध्वर्युयतिसंवादं तं निबोध यशस्विनि
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Adhvaryuyatisanvadam tam nibodha yashasvini
28.7
प्रोक्ष्यमाणं पशुं दृष्ट्वा यज्ञकर्मण्यथाब्रवीत्
यतिरध्वर्युमासीनो हिंसेयमिति कुत्सयन्
Prokshyamanam pashum drishtva yagyakarmanyathabravit
Yatiradhvaryumasino hinseyamiti kutsayan
28.8
तमध्वर्युः प्रत्युवाच नायं छागो विनश्यति
श्रेयसा योक्ष्यते जन्तुर्यदि श्रुतिरियं तथा
Tamadhvaryuh pratyuvacha nayam chhago vinashyati
Shreyasa yokshyate janturyadi shrutiriyam tatha
28.9
यो ह्यस्य पार्थिवो भागः पृथिवीं स गमिष्यति
यदस्य वारिजं किंचिदपस्तत्प्रतिपद्यते
Yo hyasya parthivo bhagah prithivim sa gamishyati
Yadasya varijam kinchidapastatpratipadyate
28.10
सूर्यं चक्षुर्दिशः श्रोत्रे प्राणोऽस्य दिवमेव च
आगमे वर्तमानस्य न मे दोषोऽस्ति कश्चन
Suryam chakshurdishah shrotre pranosya divameva cha
Agame vartamanasya na me doshosti kashchana
28.11
यतिरुवाच
प्राणैर्वियोगे छागस्य यदि श्रेयः प्रपश्यसि
छागार्थे वर्तते यज्ञो भवतः किं प्रयोजनम्
Yatiruvacha
Pranairviyoge chhagasya yadi shreyah prapashyasi
Chhagarthe vartate yagyo bhavatah kim prayojanam
28.12
अनु त्वा मन्यतां माता पिता भ्राता सखापि च
मन्त्रयस्वैनमुन्नीय परवन्तं विशेषतः
Anu tva manyatam mata pita bhrata sakhapi cha
Mantrayasvainamunniya paravantam visheshatah
28.13
य एवमनुमन्येरंस्तान्भवान्प्रष्टुमर्हति
तेषामनुमतं श्रुत्वा शक्या कर्तुं विचारणा
Ya evamanumanyeranstanbhavanprashtumarhati
Teshamanumatam shrutva shakya kartum vicharana
28.14
प्राणा अप्यस्य छागस्य प्रापितास्ते स्वयोनिषु
शरीरं केवलं शिष्टं निश्चेष्टमिति मे मतिः
Prana apyasya chhagasya prapitaste svayonishu
Shariram kevalam shishtam nishcheshtamiti me matih
28.15
इन्धनस्य तु तुल्येन शरीरेण विचेतसा
हिंसा निर्वेष्टुकामानामिन्धनं पशुसंज्ञितम्
Indhanasya tu tulyena sharirena vichetasa
Hinsa nirveshtukamanamindhanam pashusangyitam
28.16
अहिंसा सर्वधर्माणामिति वृद्धानुशासनम्
यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कार्यमिति विद्महे
Ahinsa sarvadharmanamiti vriddhanushasanam
Yadahinsram bhavetkarma tatkaryamiti vidmahe
28.17
अहिंसेति प्रतिज्ञेयं यदि वक्ष्याम्यतः परम्
शक्यं बहुविधं वक्तुं भवतः कार्यदूषणम्
Ahinseti pratigyeyam yadi vakshyamyatah param
Shakyam bahuvidham vaktum bhavatah karyadushanam
28.18
अहिंसा सर्वभूतानां नित्यमस्मासु रोचते
प्रत्यक्षतः साधयामो न परोक्षमुपास्महे
Ahinsa sarvabhutanam nityamasmasu rochate
Pratyakshatah sadhayamo na parokshamupasmahe
28.19
अध्वर्युरुवाच
भूमेर्गन्धगुणान्भुङ्क्षे पिबस्यापोमयान्रसान्
ज्योतिषां पश्यसे रूपं स्पृशस्यनिलजान्गुणान्
Adhvaryuruvacha
Bhumergandhagunanbhunkshe pibasyapomayanrasan
Jyotisham pashyase rupam sprishasyanilajangunan
28.20
शृणोष्याकाशजं शब्दं मनसा मन्यसे मतिम्
सर्वाण्येतानि भूतानि प्राणा इति च मन्यसे
Shrinoshyakashajam shabdam manasa manyase matim
Sarvanyetani bhutani prana iti cha manyase
28.21
प्राणादाने च नित्योऽसि हिंसायां वर्तते भवान्
नास्ति चेष्टा विना हिंसां किं वा त्वं मन्यसे द्विज
Pranadane cha nityosi hinsayam vartate bhavan
Nasti cheshta vina hinsam kim va tvam manyase dvija
28.22
यतिरुवाच
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः
अक्षरं तत्र सद्भावः स्वभावः क्षर उच्यते
Yatiruvacha
Aksharam cha ksharam chaiva dvaidhibhavoyamatmanah
Aksharam tatra sadbhavah svabhavah kshara uchyate
28.23
प्राणो जिह्वा मनः सत्त्वं स्वभावो रजसा सह
भावैरेतैर्विमुक्तस्य निर्द्वंद्वस्य निराशिषः
Prano jihva manah sattvam svabhavo rajasa saha
Bhavairetairvimuktasya nirdvandvasya nirashishah
28.24
समस्य सर्वभूतेषु निर्ममस्य जितात्मनः
समन्तात्परिमुक्तस्य न भयं विद्यते क्वचित्
Samasya sarvabhuteshu nirmamasya jitatmanah
Samantatparimuktasya na bhayam vidyate kvachit
28.25
अध्वर्युरुवाच
सद्भिरेवेह संवासः कार्यो मतिमतां वर
भवतो हि मतं श्रुत्वा प्रतिभाति मतिर्मम
Adhvaryuruvacha
Sadbhireveha sanvasah karyo matimatam vara
Bhavato hi matam shrutva pratibhati matirmama
28.26
भगवन्भगवद्बुद्ध्या प्रतिबुद्धो ब्रवीम्यहम्
मतं मन्तुं क्रतुं कर्तुं नापराधोऽस्ति मे द्विज
Bhagavanbhagavadbuddhya pratibuddho bravimyaham
Matam mantum kratum kartum naparadhosti me dvija
28.27
ब्राह्मण उवाच
उपपत्त्या यतिस्तूष्णीं वर्तमानस्ततः परम्
अध्वर्युरपि निर्मोहः प्रचचार महामखे
Brahmana uvacha
Upapattya yatistushnim vartamanastatah param
Adhvaryurapi nirmohah prachachara mahamakhe
28.28
एवमेतादृशं मोक्षं सुसूक्ष्मं ब्राह्मणा विदुः
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिना
Evametadrisham moksham susukshmam brahmana viduh
Viditva chanutishthanti kshetragyenanudarshina