UtshovChapter 24
24.1
ब्राह्मण उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
नारदस्य च संवादमृषेर्देवमतस्य च
Brahmana uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Naradasya cha sanvadamrisherdevamatasya cha
24.2
देवमत उवाच
जन्तोः संजायमानस्य किं नु पूर्वं प्रवर्तते
प्राणोऽपानः समानो वा व्यानो वोदान एव च
Devamata uvacha
Jantoh sanjayamanasya kim nu purvam pravartate
Pranopanah samano va vyano vodana eva cha
24.3
नारद उवाच
येनायं सृज्यते जन्तुस्ततोऽन्यः पूर्वमेति तम्
प्राणद्वंद्वं च विज्ञेयं तिर्यगं चोर्ध्वगं च यत्
Narada uvacha
Yenayam srijyate jantustatonyah purvameti tam
Pranadvandvam cha vigyeyam tiryagam chordhvagam cha yat
24.4
देवमत उवाच
केनायं सृज्यते जन्तुः कश्चान्यः पूर्वमेति तम्
प्राणद्वंद्वं च मे ब्रूहि तिर्यगूर्ध्वं च निश्चयात्
Devamata uvacha
Kenayam srijyate jantuh kashchanyah purvameti tam
Pranadvandvam cha me bruhi tiryagurdhvam cha nishchayat
24.5
नारद उवाच
संकल्पाज्जायते हर्षः शब्दादपि च जायते
रसात्संजायते चापि रूपादपि च जायते
Narada uvacha
Sankalpajjayate harshah shabdadapi cha jayate
Rasatsanjayate chapi rupadapi cha jayate
24.6
स्पर्शात्संजायते चापि गन्धादपि च जायते
एतद्रूपमुदानस्य हर्षो मिथुनसंभवः
Sparshatsanjayate chapi gandhadapi cha jayate
Etadrupamudanasya harsho mithunasambhavah
24.7
कामात्संजायते शुक्रं कामात्संजायते रसः
समानव्यानजनिते सामान्ये शुक्रशोणिते
Kamatsanjayate shukram kamatsanjayate rasah
Samanavyanajanite samanye shukrashonite
24.8
शुक्राच्छोणितसंसृष्टात्पूर्वं प्राणः प्रवर्तते
प्राणेन विकृते शुक्रे ततोऽपानः प्रवर्तते
Shukrachchhonitasansrishtatpurvam pranah pravartate
Pranena vikrite shukre tatopanah pravartate
24.9
प्राणापानाविदं द्वंद्वमवाक्चोर्ध्वं च गच्छतः
व्यानः समानश्चैवोभौ तिर्यग्द्वंद्वत्वमुच्यते
Pranapanavidam dvandvamavakchordhvam cha gachchhatah
Vyanah samanashchaivobhau tiryagdvandvatvamuchyate
24.10
अग्निर्वै देवताः सर्वा इति वेदस्य शासनम्
संजायते ब्राह्मणेषु ज्ञानं बुद्धिसमन्वितम्
Agnirvai devatah sarva iti vedasya shasanam
Sanjayate brahmaneshu gyanam buddhisamanvitam
24.11
तस्य धूमस्तमोरूपं रजो भस्म सुरेतसः
सत्त्वं संजायते तस्य यत्र प्रक्षिप्यते हविः
Tasya dhumastamorupam rajo bhasma suretasah
Sattvam sanjayate tasya yatra prakshipyate havih
24.12
आघारौ समानो व्यानश्च इति यज्ञविदो विदुः
प्राणापानावाज्यभागौ तयोर्मध्ये हुताशनः
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Agharau samano vyanashcha iti yagyavido viduh
Pranapanavajyabhagau tayormadhye hutashanah
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh
24.13
निर्द्वंद्वमिति यत्त्वेतत्तन्मे निगदतः शृणु
Nirdvandvamiti yattvetattanme nigadatah shrinu
24.14
अहोरात्रमिदं द्वंद्वं तयोर्मध्ये हुताशनः
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Ahoratramidam dvandvam tayormadhye hutashanah
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh
24.15
उभे चैवायने द्वंद्वं तयोर्मध्ये हुताशनः
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Ubhe chaivayane dvandvam tayormadhye hutashanah
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh
24.16
उभे सत्यानृते द्वंद्वं तयोर्मध्ये हुताशनः
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Ubhe satyanrite dvandvam tayormadhye hutashanah
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh
24.17
उभे शुभाशुभे द्वंद्वं तयोर्मध्ये हुताशनः
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Ubhe shubhashubhe dvandvam tayormadhye hutashanah
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh
24.18
सच्चासच्चैव तद्द्वंद्वं तयोर्मध्ये हुताशनः
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Sachchasachchaiva taddvandvam tayormadhye hutashanah
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh
24.19
प्रथमं समानो व्यानो व्यस्यते कर्म तेन तत्
तृतीयं तु समानेन पुनरेव व्यवस्यते
Prathamam samano vyano vyasyate karma tena tat
Tritiyam tu samanena punareva vyavasyate
24.20
शान्त्यर्थं वामदेवं च शान्तिर्ब्रह्म सनातनम्
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः
Shantyartham vamadevam cha shantirbrahma sanatanam
Etadrupamudanasya paramam brahmana viduh