UtshovChapter 23
23.1
ब्राह्मण उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
सुभगे पञ्चहोतॄणां विधानमिह यादृशम्
Brahmana uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Subhage panchahotrinam vidhanamiha yadrisham
23.2
प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च
पञ्चहोतॄनथैतान्वै परं भावं विदुर्बुधाः
Pranapanavudanashcha samano vyana eva cha
Panchahotrinathaitanvai param bhavam vidurbudhah
23.3
ब्राह्मण्युवाच
स्वभावात्सप्त होतार इति ते पूर्विका मतिः
यथा वै पञ्च होतारः परो भावस्तथोच्यताम्
Brahmanyuvacha
Svabhavatsapta hotara iti te purvika matih
Yatha vai pancha hotarah paro bhavastathochyatam
23.4
ब्राह्मण उवाच
प्राणेन संभृतो वायुरपानो जायते ततः
अपाने संभृतो वायुस्ततो व्यानः प्रवर्तते
Brahmana uvacha
Pranena sambhrito vayurapano jayate tatah
Apane sambhrito vayustato vyanah pravartate
23.5
व्यानेन संभृतो वायुस्ततोदानः प्रवर्तते
उदाने संभृतो वायुः समानः संप्रवर्तते
Vyanena sambhrito vayustatodanah pravartate
Udane sambhrito vayuh samanah sampravartate
23.6
तेऽपृच्छन्त पुरा गत्वा पूर्वजातं प्रजापतिम्
यो नो ज्येष्ठस्तमाचक्ष्व स नः श्रेष्ठो भविष्यति
Teprichchhanta pura gatva purvajatam prajapatim
Yo no jyeshthastamachakshva sa nah shreshtho bhavishyati
23.7
ब्रह्मोवाच
यस्मिन्प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे
यस्मिन्प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; स वै श्रेष्ठो गच्छत यत्र कामः
Brahmovacha
Yasminpraline pralayam vrajanti; sarve pranah pranabhritam sharire
Yasminprachirne cha punashcharanti; sa vai shreshtho gachchhata yatra kamah
23.8
प्राण उवाच
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे
मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्
Prana uvacha
Mayi praline pralayam vrajanti; sarve pranah pranabhritam sharire
Mayi prachirne cha punashcharanti; shreshtho hyaham pashyata mam pralinam
23.9
ब्राह्मण उवाच
प्राणः प्रलीयत ततः पुनश्च प्रचचार ह
समानश्चाप्युदानश्च वचोऽब्रूतां ततः शुभे
Brahmana uvacha
Pranah praliyata tatah punashcha prachachara ha
Samanashchapyudanashcha vachobrutam tatah shubhe
23.10
न त्वं सर्वमिदं व्याप्य तिष्ठसीह यथा वयम्
न त्वं श्रेष्ठोऽसि नः प्राण अपानो हि वशे तव
प्रचचार पुनः प्राणस्तमपानोऽभ्यभाषत
Na tvam sarvamidam vyapya tishthasiha yatha vayam
Na tvam shreshthosi nah prana apano hi vashe tava
Prachachara punah pranastamapanobhyabhashata
23.11
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे
मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्
Mayi praline pralayam vrajanti; sarve pranah pranabhritam sharire
Mayi prachirne cha punashcharanti; shreshtho hyaham pashyata mam pralinam
23.12
व्यानश्च तमुदानश्च भाषमाणमथोचतुः
अपान न त्वं श्रेष्ठोऽसि प्राणो हि वशगस्तव
Vyanashcha tamudanashcha bhashamanamathochatuh
Apana na tvam shreshthosi prano hi vashagastava
23.13
अपानः प्रचचाराथ व्यानस्तं पुनरब्रवीत्
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना
Apanah prachacharatha vyanastam punarabravit
Shreshthohamasmi sarvesham shruyatam yena hetuna
23.14
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे
मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्
Mayi praline pralayam vrajanti; sarve pranah pranabhritam sharire
Mayi prachirne cha punashcharanti; shreshtho hyaham pashyata mam pralinam
23.15
प्रालीयत ततो व्यानः पुनश्च प्रचचार ह
प्राणापानावुदानश्च समानश्च तमब्रुवन्
न त्वं श्रेष्ठोऽसि नो व्यान समानो हि वशे तव
Praliyata tato vyanah punashcha prachachara ha
Pranapanavudanashcha samanashcha tamabruvan
Na tvam shreshthosi no vyana samano hi vashe tava
23.16
प्रचचार पुनर्व्यानः समानः पुनरब्रवीत्
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना
Prachachara punarvyanah samanah punarabravit
Shreshthohamasmi sarvesham shruyatam yena hetuna
23.17
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे
मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्
Mayi praline pralayam vrajanti; sarve pranah pranabhritam sharire
Mayi prachirne cha punashcharanti; shreshtho hyaham pashyata mam pralinam
23.18
ततः समानः प्रालिल्ये पुनश्च प्रचचार ह
प्राणापानावुदानश्च व्यानश्चैव तमब्रुवन्
समान न त्वं श्रेष्ठोऽसि व्यान एव वशे तव
Tatah samanah pralilye punashcha prachachara ha
Pranapanavudanashcha vyanashchaiva tamabruvan
Samana na tvam shreshthosi vyana eva vashe tava
23.19
समानः प्रचचाराथ उदानस्तमुवाच ह
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना
Samanah prachacharatha udanastamuvacha ha
Shreshthohamasmi sarvesham shruyatam yena hetuna
23.20
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे
मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्
Mayi praline pralayam vrajanti; sarve pranah pranabhritam sharire
Mayi prachirne cha punashcharanti; shreshtho hyaham pashyata mam pralinam
23.21
ततः प्रालीयतोदानः पुनश्च प्रचचार ह
प्राणापानौ समानश्च व्यानश्चैव तमब्रुवन्
उदान न त्वं श्रेष्ठोऽसि व्यान एव वशे तव
Tatah praliyatodanah punashcha prachachara ha
Pranapanau samanashcha vyanashchaiva tamabruvan
Udana na tvam shreshthosi vyana eva vashe tava
23.22
ततस्तानब्रवीद्ब्रह्मा समवेतान्प्रजापतिः
सर्वे श्रेष्ठा न वा श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यधर्मिणः
सर्वे स्वविषये श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यरक्षिणः
Tatastanabravidbrahma samavetanprajapatih
Sarve shreshtha na va shreshthah sarve chanyonyadharminah
Sarve svavishaye shreshthah sarve chanyonyarakshinah
23.23
एकः स्थिरश्चास्थिरश्च विशेषात्पञ्च वायवः
एक एव ममैवात्मा बहुधाप्युपचीयते
Ekah sthirashchasthirashcha visheshatpancha vayavah
Eka eva mamaivatma bahudhapyupachiyate
23.24
परस्परस्य सुहृदो भावयन्तः परस्परम्
स्वस्ति व्रजत भद्रं वो धारयध्वं परस्परम्
Parasparasya suhrido bhavayantah parasparam
Svasti vrajata bhadram vo dharayadhvam parasparam