UtshovChapter 12
12.1
वासुदेव उवाच
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वंद्वं नोपलभ्यते
Vasudeva uvacha
Dvividho jayate vyadhih shariro manasastatha
Parasparam tayorjanma nirdvandvam nopalabhyate
12.2
शरीरे जायते व्याधिः शारीरो नात्र संशयः
मानसो जायते व्याधिर्मनस्येवेति निश्चयः
Sharire jayate vyadhih shariro natra sanshayah
Manaso jayate vyadhirmanasyeveti nishchayah
12.3
शीतोष्णे चैव वायुश्च गुणा राजञ्शरीरजाः
तेषां गुणानां साम्यं चेत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम्
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं च बाध्यते
Shitoshne chaiva vayushcha guna rajansharirajah
Tesham gunanam samyam chettadahuh svasthalakshanam
Ushnena badhyate shitam shitenoshnam cha badhyate
12.4
सत्त्वं रजस्तमश्चेति त्रयस्त्वात्मगुणाः स्मृताः
तेषां गुणानां साम्यं चेत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम्
तेषामन्यतमोत्सेके विधानमुपदिश्यते
Sattvam rajastamashcheti trayastvatmagunah smritah
Tesham gunanam samyam chettadahuh svasthalakshanam
Teshamanyatamotseke vidhanamupadishyate
12.5
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति
Harshena badhyate shoko harshah shokena badhyate
Kashchidduhkhe vartamanah sukhasya smartumichchhati
Kashchitsukhe vartamano duhkhasya smartumichchhati
12.6
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी सुसुखस्य वा
स्मर्तुमिच्छसि कौन्तेय दिष्टं हि बलवत्तरम्
Sa tvam na duhkhi duhkhasya na sukhi susukhasya va
Smartumichchhasi kaunteya dishtam hi balavattaram
12.7
अथ वा ते स्वभावोऽयं येन पार्थावकृष्यसे
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्
मिषतां पाण्डवेयानां न तत्संस्मर्तुमिच्छसि
Atha va te svabhavoyam yena parthavakrishyase
Drishtva sabhagatam krishnamekavastram rajasvalam
Mishatam pandaveyanam na tatsansmartumichchhasi
12.8
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम्
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमिच्छसि
Pravrajanam cha nagaradajinaishcha vivasanam
Maharanyanivasashcha na tasya smartumichchhasi
12.9
जटासुरात्परिक्लेशश्चित्रसेनेन चाहवः
सैन्धवाच्च परिक्लेशो न तस्य स्मर्तुमिच्छसि
Jatasuratparikleshashchitrasenena chahavah
Saindhavachcha pariklesho na tasya smartumichchhasi
12.10
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधः
याज्ञसेन्यास्तदा पार्थ न तस्य स्मर्तुमिच्छसि
Punaragyatacharyayam kichakena pada vadhah
Yagyasenyastada partha na tasya smartumichchhasi
12.11
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम्
तस्मादभ्युपगन्तव्यं युद्धाय भरतर्षभ
Yachcha te dronabhishmabhyam yuddhamasidarindama
Manasaikena yoddhavyam tatte yuddhamupasthitam
Tasmadabhyupagantavyam yuddhaya bharatarshabha
12.12
परमव्यक्तरूपस्य परं मुक्त्वा स्वकर्मभिः
यत्र नैव शरैः कार्यं न भृत्यैर्न च बन्धुभिः
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम्
Paramavyaktarupasya param muktva svakarmabhih
Yatra naiva sharaih karyam na bhrityairna cha bandhubhih
Atmanaikena yoddhavyam tatte yuddhamupasthitam
12.13
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि
एतज्ज्ञात्वा तु कौन्तेय कृतकृत्यो भविष्यसि
Tasminnanirjite yuddhe kamavastham gamishyasi
Etajgyatva tu kaunteya kritakrityo bhavishyasi
12.14
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम्
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम्
Etam buddhim vinishchitya bhutanamagatim gatim
Pitripaitamahe vritte shadhi rajyam yathochitam