UtshovChapter 86
86.1
युधिष्ठिर उवाच
उक्ताः पितामहेनेह सुवर्णस्य विधानतः
विस्तरेण प्रदानस्य ये गुणाः श्रुतिलक्षणाः
Yudhishthira uvacha
Uktah pitamaheneha suvarnasya vidhanatah
Vistarena pradanasya ye gunah shrutilakshanah
86.2
यत्तु कारणमुत्पत्तेः सुवर्णस्येह कीर्तितम्
स कथं तारकः प्राप्तो निधनं तद्ब्रवीहि मे
Yattu karanamutpatteh suvarnasyeha kirtitam
Sa katham tarakah prapto nidhanam tadbravihi me
86.3
उक्तः स देवतानां हि अवध्य इति पार्थिव
न च तस्येह ते मृत्युर्विस्तरेण प्रकीर्तितः
Uktah sa devatanam hi avadhya iti parthiva
Na cha tasyeha te mrityurvistarena prakirtitah
86.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः कुरुकुलोद्वह
कार्त्स्न्येन तारकवधं परं कौतूहलं हि मे
Etadichchhamyaham shrotum tvattah kurukulodvaha
Kartsnyena tarakavadham param kautuhalam hi me
86.5
भीष्म उवाच
विपन्नकृत्या राजेन्द्र देवता ऋषयस्तथा
कृत्तिकाश्चोदयामासुरपत्यभरणाय वै
Bhishma uvacha
Vipannakritya rajendra devata rishayastatha
Krittikashchodayamasurapatyabharanaya vai
86.6
न देवतानां काचिद्धि समर्था जातवेदसः
एकापि शक्ता तं गर्भं संधारयितुमोजसा
Na devatanam kachiddhi samartha jatavedasah
Ekapi shakta tam garbham sandharayitumojasa
86.7
षण्णां तासां ततः प्रीतः पावको गर्भधारणात्
स्वेन तेजोविसर्गेण वीर्येण परमेण च
Shannam tasam tatah pritah pavako garbhadharanat
Svena tejovisargena viryena paramena cha
86.8
तास्तु षट्कृत्तिका गर्भं पुपुषुर्जातवेदसः
षट्सु वर्त्मसु तेजोऽग्नेः सकलं निहितं प्रभो
Tastu shatkrittika garbham pupushurjatavedasah
Shatsu vartmasu tejogneh sakalam nihitam prabho
86.9
ततस्ता वर्धमानस्य कुमारस्य महात्मनः
तेजसाभिपरीताङ्ग्यो न क्वचिच्छर्म लेभिरे
Tatasta vardhamanasya kumarasya mahatmanah
Tejasabhiparitangyo na kvachichchharma lebhire
86.10
ततस्तेजःपरीताङ्ग्यः सर्वाः काल उपस्थिते
समं गर्भं सुषुविरे कृत्तिकास्ता नरर्षभ
Tatastejahparitangyah sarvah kala upasthite
Samam garbham sushuvire krittikasta nararshabha
86.11
ततस्तं षडधिष्ठानं गर्भमेकत्वमागतम्
पृथिवी प्रतिजग्राह कान्तीपुरसमीपतः
Tatastam shadadhishthanam garbhamekatvamagatam
Prithivi pratijagraha kantipurasamipatah
86.12
स गर्भो दिव्यसंस्थानो दीप्तिमान्पावकप्रभः
दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधे प्रियदर्शनः
Sa garbho divyasansthano diptimanpavakaprabhah
Divyam sharavanam prapya vavridhe priyadarshanah
86.13
ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालं वह्निसमद्युतिम्
जातस्नेहाश्च सौहार्दात्पुपुषुः स्तन्यविस्रवैः
Dadrishuh krittikastam tu balam vahnisamadyutim
Jatasnehashcha sauhardatpupushuh stanyavisravaih
86.14
अभवत्कार्त्तिकेयः स त्रैलोक्ये सचराचरे
स्कन्नत्वात्स्कन्दतां चाप गुहावासाद्गुहोऽभवत्
Abhavatkarttikeyah sa trailokye sacharachare
Skannatvatskandatam chapa guhavasadguhobhavat
86.15
ततो देवास्त्रयस्त्रिंशद्दिशश्च सदिगीश्वराः
रुद्रो धाता च विष्णुश्च यज्ञः पूषार्यमा भगः
Tato devastrayastrinshaddishashcha sadigishvarah
Rudro dhata cha vishnushcha yagyah pusharyama bhagah
86.16
अंशो मित्रश्च साध्याश्च वसवो वासवोऽश्विनौ
आपो वायुर्नभश्चन्द्रो नक्षत्राणि ग्रहा रविः
Ansho mitrashcha sadhyashcha vasavo vasavoshvinau
Apo vayurnabhashchandro nakshatrani graha ravih
86.17
पृथग्भूतानि चान्यानि यानि देवार्पणानि वै
आजग्मुस्तत्र तं द्रष्टुं कुमारं ज्वलनात्मजम्
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव गन्धर्वाश्च जगुस्तथा
Prithagbhutani chanyani yani devarpanani vai
Ajagmustatra tam drashtum kumaram jvalanatmajam
Rishayastushtuvushchaiva gandharvashcha jagustatha
86.18
षडाननं कुमारं तं द्विषडक्षं द्विजप्रियम्
पीनांसं द्वादशभुजं पावकादित्यवर्चसम्
Shadananam kumaram tam dvishadaksham dvijapriyam
Pinansam dvadashabhujam pavakadityavarchasam
86.19
शयानं शरगुल्मस्थं दृष्ट्वा देवाः सहर्षिभिः
लेभिरे परमं हर्षं मेनिरे चासुरं हतम्
Shayanam sharagulmastham drishtva devah saharshibhih
Lebhire paramam harsham menire chasuram hatam
86.20
ततो देवाः प्रियाण्यस्य सर्व एव समाचरन्
क्रीडतः क्रीडनीयानि ददुः पक्षिगणांश्च ह
Tato devah priyanyasya sarva eva samacharan
Kridatah kridaniyani daduh pakshigananshcha ha
86.21
सुपर्णोऽस्य ददौ पत्रं मयूरं चित्रबर्हिणम्
राक्षसाश्च ददुस्तस्मै वराहमहिषावुभौ
Suparnosya dadau patram mayuram chitrabarhinam
Rakshasashcha dadustasmai varahamahishavubhau
86.22
कुक्कुटं चाग्निसंकाशं प्रददौ वरुणः स्वयम्
चन्द्रमाः प्रददौ मेषमादित्यो रुचिरां प्रभाम्
Kukkutam chagnisankasham pradadau varunah svayam
Chandramah pradadau meshamadityo ruchiram prabham
86.23
गवां माता च गा देवी ददौ शतसहस्रशः
छागमग्निर्गुणोपेतमिला पुष्पफलं बहु
Gavam mata cha ga devi dadau shatasahasrashah
Chhagamagnirgunopetamila pushpaphalam bahu
86.24
सुधन्वा शकटं चैव रथं चामितकूबरम्
वरुणो वारुणान्दिव्यान्भुजंगान्प्रददौ शुभान्
सिंहान्सुरेन्द्रो व्याघ्रांश्च द्वीपिनोऽन्यांश्च दंष्ट्रिणः
Sudhanva shakatam chaiva ratham chamitakubaram
Varuno varunandivyanbhujanganpradadau shubhan
Sinhansurendro vyaghranshcha dvipinonyanshcha danshtrinah
86.25
श्वापदांश्च बहून्घोरांश्छत्राणि विविधानि च
राक्षसासुरसंघाश्च येऽनुजग्मुस्तमीश्वरम्
Shvapadanshcha bahunghoranshchhatrani vividhani cha
Rakshasasurasanghashcha yenujagmustamishvaram
86.26
वर्धमानं तु तं दृष्ट्वा प्रार्थयामास तारकः
उपायैर्बहुभिर्हन्तुं नाशकच्चापि तं विभुम्
Vardhamanam tu tam drishtva prarthayamasa tarakah
Upayairbahubhirhantum nashakachchapi tam vibhum
86.27
सेनापत्येन तं देवाः पूजयित्वा गुहालयम्
शशंसुर्विप्रकारं तं तस्मै तारककारितम्
Senapatyena tam devah pujayitva guhalayam
Shashansurviprakaram tam tasmai tarakakaritam
86.28
स विवृद्धो महावीर्यो देवसेनापतिः प्रभुः
जघानामोघया शक्त्या दानवं तारकं गुहः
Sa vivriddho mahaviryo devasenapatih prabhuh
Jaghanamoghaya shaktya danavam tarakam guhah
86.29
तेन तस्मिन्कुमारेण क्रीडता निहतेऽसुरे
सुरेन्द्रः स्थापितो राज्ये देवानां पुनरीश्वरः
Tena tasminkumarena kridata nihatesure
Surendrah sthapito rajye devanam punarishvarah
86.30
स सेनापतिरेवाथ बभौ स्कन्दः प्रतापवान्
ईशो गोप्ता च देवानां प्रियकृच्छंकरस्य च
Sa senapatirevatha babhau skandah pratapavan
Isho gopta cha devanam priyakrichchhankarasya cha
86.31
हिरण्यमूर्तिर्भगवानेष एव च पावकिः
सदा कुमारो देवानां सेनापत्यमवाप्तवान्
Hiranyamurtirbhagavanesha eva cha pavakih
Sada kumaro devanam senapatyamavaptavan
86.32
तस्मात्सुवर्णं मङ्गल्यं रत्नमक्षय्यमुत्तमम्
सहजं कार्त्तिकेयस्य वह्नेस्तेजः परं मतम्
Tasmatsuvarnam mangalyam ratnamakshayyamuttamam
Sahajam karttikeyasya vahnestejah param matam
86.33
एवं रामाय कौरव्य वसिष्ठोऽकथयत्पुरा
तस्मात्सुवर्णदानाय प्रयतस्व नराधिप
Evam ramaya kauravya vasishthokathayatpura
Tasmatsuvarnadanaya prayatasva naradhipa
86.34
रामः सुवर्णं दत्त्वा हि विमुक्तः सर्वकिल्बिषैः
त्रिविष्टपे महत्स्थानमवापासुलभं नरैः
Ramah suvarnam dattva hi vimuktah sarvakilbishaih
Trivishtape mahatsthanamavapasulabham naraih