UtshovChapter 80
80.1
युधिष्ठिर उवाच
पवित्राणां पवित्रं यच्छ्रेष्ठं लोके च यद्भवेत्
पावनं परमं चैव तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Pavitranam pavitram yachchhreshtham loke cha yadbhavet
Pavanam paramam chaiva tanme bruhi pitamaha
80.2
भीष्म उवाच
गावो महार्थाः पुण्याश्च तारयन्ति च मानवान्
धारयन्ति प्रजाश्चेमाः पयसा हविषा तथा
Bhishma uvacha
Gavo maharthah punyashcha tarayanti cha manavan
Dharayanti prajashchemah payasa havisha tatha
80.3
न हि पुण्यतमं किंचिद्गोभ्यो भरतसत्तम
एताः पवित्राः पुण्याश्च त्रिषु लोकेष्वनुत्तमाः
Na hi punyatamam kinchidgobhyo bharatasattama
Etah pavitrah punyashcha trishu lokeshvanuttamah
80.4
देवानामुपरिष्टाच्च गावः प्रतिवसन्ति वै
दत्त्वा चैता नरपते यान्ति स्वर्गं मनीषिणः
Devanamuparishtachcha gavah prativasanti vai
Dattva chaita narapate yanti svargam manishinah
80.5
मान्धाता यौवनाश्वश्च ययातिर्नहुषस्तथा
गावो ददन्तः सततं सहस्रशतसंमिताः
गताः परमकं स्थानं देवैरपि सुदुर्लभम्
Mandhata yauvanashvashcha yayatirnahushastatha
Gavo dadantah satatam sahasrashatasammitah
Gatah paramakam sthanam devairapi sudurlabham
80.6
अपि चात्र पुरावृत्तं कथयिष्यामि तेऽनघ
Api chatra puravrittam kathayishyami tenagha
80.7
ऋषीणामुत्तमं धीमान्कृष्णद्वैपायनं शुकः
अभिवाद्याह्निकं कृत्वा शुचिः प्रयतमानसः
पितरं परिपप्रच्छ दृष्टलोकपरावरम्
Rishinamuttamam dhimankrishnadvaipayanam shukah
Abhivadyahnikam kritva shuchih prayatamanasah
Pitaram paripaprachchha drishtalokaparavaram
80.8
को यज्ञः सर्वयज्ञानां वरिष्ठ उपलक्ष्यते
किं च कृत्वा परं स्वर्गं प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
Ko yagyah sarvayagyanam varishtha upalakshyate
Kim cha kritva param svargam prapnuvanti manishinah
80.9
केन देवाः पवित्रेण स्वर्गमश्नन्ति वा विभो
किं च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञः प्रतिष्ठितः
Kena devah pavitrena svargamashnanti va vibho
Kim cha yagyasya yagyatvam kva cha yagyah pratishthitah
80.10
दानानामुत्तमं किं च किं च सत्रमतः परम्
पवित्राणां पवित्रं च यत्तद्ब्रूहि ममानघ
Dananamuttamam kim cha kim cha satramatah param
Pavitranam pavitram cha yattadbruhi mamanagha
80.11
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः परमधर्मवित्
पुत्रायाकथयत्सर्वं तत्त्वेन भरतर्षभ
Etachchhrutva tu vachanam vyasah paramadharmavit
Putrayakathayatsarvam tattvena bharatarshabha
80.12
व्यास उवाच
गावः प्रतिष्ठा भूतानां तथा गावः परायणम्
गावः पुण्याः पवित्राश्च पावनं धर्म एव च
Vyasa uvacha
Gavah pratishtha bhutanam tatha gavah parayanam
Gavah punyah pavitrashcha pavanam dharma eva cha
80.13
पूर्वमासन्नशृङ्गा वै गाव इत्यनुशुश्रुमः
शृङ्गार्थे समुपासन्त ताः किल प्रभुमव्ययम्
Purvamasannashringa vai gava ityanushushrumah
Shringarthe samupasanta tah kila prabhumavyayam
80.14
ततो ब्रह्मा तु गाः प्रायमुपविष्टाः समीक्ष्य ह
ईप्सितं प्रददौ ताभ्यो गोभ्यः प्रत्येकशः प्रभुः
Tato brahma tu gah prayamupavishtah samikshya ha
Ipsitam pradadau tabhyo gobhyah pratyekashah prabhuh
80.15
तासां शृङ्गाण्यजायन्त यस्या यादृङ्मनोगतम्
नानावर्णाः शृङ्गवन्त्यस्ता व्यरोचन्त पुत्रक
Tasam shringanyajayanta yasya yadrinmanogatam
Nanavarnah shringavantyasta vyarochanta putraka
80.16
ब्रह्मणा वरदत्तास्ता हव्यकव्यप्रदाः शुभाः
पुण्याः पवित्राः सुभगा दिव्यसंस्थानलक्षणाः
गावस्तेजो महद्दिव्यं गवां दानं प्रशस्यते
Brahmana varadattasta havyakavyapradah shubhah
Punyah pavitrah subhaga divyasansthanalakshanah
Gavastejo mahaddivyam gavam danam prashasyate
80.17
ये चैताः संप्रयच्छन्ति साधवो वीतमत्सराः
ते वै सुकृतिनः प्रोक्ताः सर्वदानप्रदाश्च ते
गवां लोकं तथा पुण्यमाप्नुवन्ति च तेऽनघ
Ye chaitah samprayachchhanti sadhavo vitamatsarah
Te vai sukritinah proktah sarvadanapradashcha te
Gavam lokam tatha punyamapnuvanti cha tenagha
80.18
यत्र वृक्षा मधुफला दिव्यपुष्पफलोपगाः
पुष्पाणि च सुगन्धीनि दिव्यानि द्विजसत्तम
Yatra vriksha madhuphala divyapushpaphalopagah
Pushpani cha sugandhini divyani dvijasattama
80.19
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका
सर्वत्र सुखसंस्पर्शा निष्पङ्का नीरजा शुभा
Sarva manimayi bhumih sukshmakanchanavaluka
Sarvatra sukhasansparsha nishpanka niraja shubha
80.20
रक्तोत्पलवनैश्चैव मणिदण्डैर्हिरण्मयैः
तरुणादित्यसंकाशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः
Raktotpalavanaishchaiva manidandairhiranmayaih
Tarunadityasankashairbhanti tatra jalashayah
80.21
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः
नीलोत्पलविमिश्रैश्च सरोभिर्बहुपङ्कजैः
Maharhamanipatraishcha kanchanaprabhakesaraih
Nilotpalavimishraishcha sarobhirbahupankajaih
80.22
करवीरवनैः फुल्लैः सहस्रावर्तसंवृतैः
संतानकवनैः फुल्लैर्वृक्षैश्च समलंकृताः
Karaviravanaih phullaih sahasravartasanvritaih
Santanakavanaih phullairvrikshaishcha samalankritah
80.23
निर्मलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः
उद्धूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः
Nirmalabhishcha muktabhirmanibhishcha mahadhanaih
Uddhutapulinastatra jatarupaishcha nimnagah
80.24
सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः
जातरूपमयैश्चान्यैर्हुताशनसमप्रभैः
Sarvaratnamayaishchitrairavagadha nagottamaih
Jatarupamayaishchanyairhutashanasamaprabhaih
80.25
सौवर्णगिरयस्तत्र मणिरत्नशिलोच्चयाः
सर्वरत्नमयैर्भान्ति शृङ्गैश्चारुभिरुच्छ्रितैः
Sauvarnagirayastatra maniratnashilochchayah
Sarvaratnamayairbhanti shringaishcharubhiruchchhritaih
80.26
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः
दिव्यगन्धरसैः पुष्पैः फलैश्च भरतर्षभ
Nityapushpaphalastatra nagah patrarathakulah
Divyagandharasaih pushpaih phalaishcha bharatarshabha
80.27
रमन्ते पुण्यकर्माणस्तत्र नित्यं युधिष्ठिर
सर्वकामसमृद्धार्था निःशोका गतमन्यवः
Ramante punyakarmanastatra nityam yudhishthira
Sarvakamasamriddhartha nihshoka gatamanyavah
80.28
विमानेषु विचित्रेषु रमणीयेषु भारत
मोदन्ते पुण्यकर्माणो विहरन्तो यशस्विनः
Vimaneshu vichitreshu ramaniyeshu bharata
Modante punyakarmano viharanto yashasvinah
80.29
उपक्रीडन्ति तान्राजञ्शुभाश्चाप्सरसां गणाः
एताँल्लोकानवाप्नोति गां दत्त्वा वै युधिष्ठिर
Upakridanti tanrajanshubhashchapsarasam ganah
Etanllokanavapnoti gam dattva vai yudhishthira
80.30
यासामधिपतिः पूषा मारुतो बलवान्बली
ऐश्वर्ये वरुणो राजा ता मां पान्तु युगंधराः
Yasamadhipatih pusha maruto balavanbali
Aishvarye varuno raja ta mam pantu yugandharah
80.31
सुरूपा बहुरूपाश्च विश्वरूपाश्च मातरः
प्राजापत्या इति ब्रह्मञ्जपेन्नित्यं यतव्रतः
Surupa bahurupashcha vishvarupashcha matarah
Prajapatya iti brahmanjapennityam yatavratah
80.32
गास्तु शुश्रूषते यश्च समन्वेति च सर्वशः
तस्मै तुष्टाः प्रयच्छन्ति वरानपि सुदुर्लभान्
Gastu shushrushate yashcha samanveti cha sarvashah
Tasmai tushtah prayachchhanti varanapi sudurlabhan
80.33
न द्रुह्येन्मनसा चापि गोषु ता हि सुखप्रदाः
अर्चयेत सदा चैव नमस्कारैश्च पूजयेत्
दान्तः प्रीतमना नित्यं गवां व्युष्टिं तथाश्नुते
Na druhyenmanasa chapi goshu ta hi sukhapradah
Archayeta sada chaiva namaskaraishcha pujayet
Dantah pritamana nityam gavam vyushtim tathashnute
80.34
येन देवाः पवित्रेण भुञ्जते लोकमुत्तमम्
यत्पवित्रं पवित्राणां तद्घृतं शिरसा वहेत्
Yena devah pavitrena bhunjate lokamuttamam
Yatpavitram pavitranam tadghritam shirasa vahet
80.35
घृतेन जुहुयादग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत्
घृतं प्राशेद्घृतं दद्याद्गवां व्युष्टिं तथाश्नुते
Ghritena juhuyadagnim ghritena svasti vachayet
Ghritam prashedghritam dadyadgavam vyushtim tathashnute
80.36
त्र्यहमुष्णं पिबेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं पिबेत्पयः
गवामुष्णं पयः पीत्वा त्र्यहमुष्णं घृतं पिबेत्
त्र्यहमुष्णं घृतं पीत्वा वायुभक्षो भवेत्त्र्यहम्
Tryahamushnam pibenmutram tryahamushnam pibetpayah
Gavamushnam payah pitva tryahamushnam ghritam pibet
Tryahamushnam ghritam pitva vayubhaksho bhavettryaham
80.37
निर्हृतैश्च यवैर्गोभिर्मासं प्रसृतयावकः
ब्रह्महत्यासमं पापं सर्वमेतेन शुध्यति
Nirhritaishcha yavairgobhirmasam prasritayavakah
Brahmahatyasamam papam sarvametena shudhyati
80.38
पराभवार्थं दैत्यानां देवैः शौचमिदं कृतम्
देवत्वमपि च प्राप्ताः संसिद्धाश्च महाबलाः
Parabhavartham daityanam devaih shauchamidam kritam
Devatvamapi cha praptah sansiddhashcha mahabalah
80.39
गावः पवित्राः पुण्याश्च पावनं परमं महत्
ताश्च दत्त्वा द्विजातिभ्यो नरः स्वर्गमुपाश्नुते
Gavah pavitrah punyashcha pavanam paramam mahat
Tashcha dattva dvijatibhyo narah svargamupashnute
80.40
गवां मध्ये शुचिर्भूत्वा गोमतीं मनसा जपेत्
पूताभिरद्भिराचम्य शुचिर्भवति निर्मलः
Gavam madhye shuchirbhutva gomatim manasa japet
Putabhiradbhirachamya shuchirbhavati nirmalah
80.41
अग्निमध्ये गवां मध्ये ब्राह्मणानां च संसदि
विद्यावेदव्रतस्नाता ब्राह्मणाः पुण्यकर्मिणः
Agnimadhye gavam madhye brahmananam cha sansadi
Vidyavedavratasnata brahmanah punyakarminah
80.42
अध्यापयेरञ्शिष्यान्वै गोमतीं यज्ञसंमिताम्
त्रिरात्रोपोषितः श्रुत्वा गोमतीं लभते वरम्
Adhyapayeranshishyanvai gomatim yagyasammitam
Triratroposhitah shrutva gomatim labhate varam
80.43
पुत्रकामश्च लभते पुत्रं धनमथापि च
पतिकामा च भर्तारं सर्वकामांश्च मानवः
गावस्तुष्टाः प्रयच्छन्ति सेविता वै न संशयः
Putrakamashcha labhate putram dhanamathapi cha
Patikama cha bhartaram sarvakamanshcha manavah
Gavastushtah prayachchhanti sevita vai na sanshayah
80.44
एवमेता महाभागा यज्ञियाः सर्वकामदाः
रोहिण्य इति जानीहि नैताभ्यो विद्यते परम्
Evameta mahabhaga yagyiyah sarvakamadah
Rohinya iti janihi naitabhyo vidyate param
80.45
इत्युक्तः स महातेजाः शुकः पित्रा महात्मना
पूजयामास गा नित्यं तस्मात्त्वमपि पूजय
Ityuktah sa mahatejah shukah pitra mahatmana
Pujayamasa ga nityam tasmattvamapi pujaya