UtshovChapter 67
67.1
युधिष्ठिर उवाच
तिलानां कीदृशं दानमथ दीपस्य चैव ह
अन्नानां वाससां चैव भूय एव ब्रवीहि मे
Yudhishthira uvacha
Tilanam kidrisham danamatha dipasya chaiva ha
Annanam vasasam chaiva bhuya eva bravihi me
67.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Brahmanasya cha sanvadam yamasya cha yudhishthira
67.3
मध्यदेशे महान्ग्रामो ब्राह्मणानां बभूव ह
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरधः
Madhyadeshe mahangramo brahmananam babhuva ha
Gangayamunayormadhye yamunasya gireradhah
67.4
पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप
विद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तदा
Parnashaleti vikhyato ramaniyo naradhipa
Vidvansastatra bhuyishtha brahmanashchavasanstada
67.5
अथ प्राह यमः कंचित्पुरुषं कृष्णवाससम्
रक्ताक्षमूर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम्
Atha praha yamah kanchitpurusham krishnavasasam
Raktakshamurdhvaromanam kakajanghakshinasikam
67.6
गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानय
अगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम्
Gachchha tvam brahmanagramam tato gatva tamanaya
Agastyam gotratashchapi namatashchapi sharminam
67.7
शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनादृतम्
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः
Shame nivishtam vidvansamadhyapakamanadritam
Ma chanyamanayethastvam sagotram tasya parshvatah
67.8
स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्योऽध्ययनजन्मना
अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता
तमानय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे
Sa hi tadriggunastena tulyodhyayanajanmana
Apatyeshu tatha vritte samastenaiva dhimata
Tamanaya yathoddishtam puja karya hi tasya me
67.9
स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम्
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः
Sa gatva pratikulam tachchakara yamashasanam
Tamakramyanayamasa pratishiddho yamena yah
67.10
तस्मै यमः समुत्थाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान्
प्रोवाच नीयतामेष सोऽन्य आनीयतामिति
Tasmai yamah samutthaya pujam kritva cha viryavan
Provacha niyatamesha sonya aniyatamiti
67.11
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विजः
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णोऽध्ययनेन वै
यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत
Evamukte tu vachane dharmarajena sa dvijah
Uvacha dharmarajanam nirvinnodhyayanena vai
Yo me kalo bhavechchheshastam vaseyamihachyuta
67.12
यम उवाच
नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथंचन
यो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम्
Yama uvacha
Naham kalasya vihitam prapnomiha kathanchana
Yo hi dharmam charati vai tam tu janami kevalam
67.13
गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युते
ब्रूहि वा त्वं यथा स्वैरं करवाणि किमित्युत
Gachchha vipra tvamadyaiva alayam svam mahadyute
Bruhi va tvam yatha svairam karavani kimityuta
67.14
ब्राह्मण उवाच
यत्तत्र कृत्वा सुमहत्पुण्यं स्यात्तद्ब्रवीहि मे
सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम
Brahmana uvacha
Yattatra kritva sumahatpunyam syattadbravihi me
Sarvasya hi pramanam tvam trailokyasyapi sattama
67.15
यम उवाच
शृणु तत्त्वेन विप्रर्षे प्रदानविधिमुत्तमम्
तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम्
Yama uvacha
Shrinu tattvena viprarshe pradanavidhimuttamam
Tilah paramakam danam punyam chaiveha shashvatam
67.16
तिलाश्च संप्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ
नित्यदानात्सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत
Tilashcha sampradatavya yathashakti dvijarshabha
Nityadanatsarvakamanstila nirvartayantyuta
67.17
तिलाञ्श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम्
तान्प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्टेन कर्मणा
Tilanshraddhe prashansanti danametaddhyanuttamam
Tanprayachchhasva viprebhyo vidhidrishtena karmana
67.18
तिला भक्षयितव्याश्च सदा त्वालभनं च तैः
कार्यं सततमिच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे
Tila bhakshayitavyashcha sada tvalabhanam cha taih
Karyam satatamichchhadbhih shreyah sarvatmana grihe
67.19
तथापः सर्वदा देयाः पेयाश्चैव न संशयः
पुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत्
Tathapah sarvada deyah peyashchaiva na sanshayah
Pushkarinyastadagani kupanshchaivatra khanayet
67.20
एतत्सुदुर्लभतरमिह लोके द्विजोत्तम
आपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतदनुत्तमम्
Etatsudurlabhataramiha loke dvijottama
Apo nityam pradeyaste punyam hyetadanuttamam
67.21
प्रपाश्च कार्याः पानार्थं नित्यं ते द्विजसत्तम
भुक्तेऽप्यथ प्रदेयं ते पानीयं वै विशेषतः
Prapashcha karyah panartham nityam te dvijasattama
Bhuktepyatha pradeyam te paniyam vai visheshatah
67.22
इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान्
नीतश्चकार च तथा सर्वं तद्यमशासनम्
Ityukte sa tada tena yamadutena vai grihan
Nitashchakara cha tatha sarvam tadyamashasanam
67.23
नीत्वा तं यमदूतोऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तदा
ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम्
Nitva tam yamadutopi grihitva sharminam tada
Yayau sa dharmarajaya nyavedayata chapi tam
67.24
तं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान्
कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम्
Tam dharmarajo dharmagyam pujayitva pratapavan
Kritva cha sanvidam tena visasarja yathagatam
67.25
तस्यापि च यमः सर्वमुपदेशं चकार ह
प्रत्येत्य च स तत्सर्वं चकारोक्तं यमेन तत्
Tasyapi cha yamah sarvamupadesham chakara ha
Pratyetya cha sa tatsarvam chakaroktam yamena tat
67.26
तथा प्रशंसते दीपान्यमः पितृहितेप्सया
तस्माद्दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितॄन्
Tatha prashansate dipanyamah pitrihitepsaya
Tasmaddipaprado nityam santarayati vai pitrin
67.27
दातव्याः सततं दीपास्तस्माद्भरतसत्तम
देवानां च पितॄणां च चक्षुष्यास्ते मताः प्रभो
Datavyah satatam dipastasmadbharatasattama
Devanam cha pitrinam cha chakshushyaste matah prabho
67.28
रत्नदानं च सुमहत्पुण्यमुक्तं जनाधिप
तानि विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरः
Ratnadanam cha sumahatpunyamuktam janadhipa
Tani vikriya yajate brahmano hyabhayankarah
67.29
यद्वै ददाति विप्रेभ्यो ब्राह्मणः प्रतिगृह्य वै
उभयोः स्यात्तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च
Yadvai dadati viprebhyo brahmanah pratigrihya vai
Ubhayoh syattadakshayyam daturadatureva cha
67.30
यो ददाति स्थितः स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम्
उभयोरक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित्
Yo dadati sthitah sthityam tadrishaya pratigraham
Ubhayorakshayam dharmam tam manuh praha dharmavit
67.31
वाससां तु प्रदानेन स्वदारनिरतो नरः
सुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम
Vasasam tu pradanena svadaranirato narah
Suvastrashcha suveshashcha bhavatityanushushruma
67.32
गावः सुवर्णं च तथा तिलाश्चैवानुवर्णिताः
बहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात्
Gavah suvarnam cha tatha tilashchaivanuvarnitah
Bahushah purushavyaghra vedapramanyadarshanat
67.33
विवाहांश्चैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत च
पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद्विशिष्यते
Vivahanshchaiva kurvita putranutpadayeta cha
Putralabho hi kauravya sarvalabhadvishishyate