UtshovChapter 55
55.1
च्यवन उवाच
वरश्च गृह्यतां मत्तो यश्च ते संशयो हृदि
तं च ब्रूहि नरश्रेष्ठ सर्वं संपादयामि ते
Chyavana uvacha
Varashcha grihyatam matto yashcha te sanshayo hridi
Tam cha bruhi narashreshtha sarvam sampadayami te
55.2
कुशिक उवाच
यदि प्रीतोऽसि भगवंस्ततो मे वद भार्गव
कारणं श्रोतुमिच्छामि मद्गृहे वासकारितम्
Kushika uvacha
Yadi pritosi bhagavanstato me vada bhargava
Karanam shrotumichchhami madgrihe vasakaritam
55.3
शयनं चैकपार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम्
अकिंचिदुक्त्वा गमनं बहिश्च मुनिपुंगव
Shayanam chaikaparshvena divasanekavinshatim
Akinchiduktva gamanam bahishcha munipungava
55.4
अन्तर्धानमकस्माच्च पुनरेव च दर्शनम्
पुनश्च शयनं विप्र दिवसानेकविंशतिम्
Antardhanamakasmachcha punareva cha darshanam
Punashcha shayanam vipra divasanekavinshatim
55.5
तैलाभ्यक्तस्य गमनं भोजनं च गृहे मम
समुपानीय विविधं यद्दग्धं जातवेदसा
निर्याणं च रथेनाशु सहसा यत्कृतं त्वया
Tailabhyaktasya gamanam bhojanam cha grihe mama
Samupaniya vividham yaddagdham jatavedasa
Niryanam cha rathenashu sahasa yatkritam tvaya
55.6
धनानां च विसर्गस्य वनस्यापि च दर्शनम्
प्रासादानां बहूनां च काञ्चनानां महामुने
Dhananam cha visargasya vanasyapi cha darshanam
Prasadanam bahunam cha kanchananam mahamune
55.7
मणिविद्रुमपादानां पर्यङ्कानां च दर्शनम्
पुनश्चादर्शनं तस्य श्रोतुमिच्छामि कारणम्
Manividrumapadanam paryankanam cha darshanam
Punashchadarshanam tasya shrotumichchhami karanam
55.8
अतीव ह्यत्र मुह्यामि चिन्तयानो दिवानिशम्
न चैवात्राधिगच्छामि सर्वस्यास्य विनिश्चयम्
एतदिच्छामि कार्त्स्न्येन सत्यं श्रोतुं तपोधन
Ativa hyatra muhyami chintayano divanisham
Na chaivatradhigachchhami sarvasyasya vinishchayam
Etadichchhami kartsnyena satyam shrotum tapodhana
55.9
च्यवन उवाच
शृणु सर्वमशेषेण यदिदं येन हेतुना
न हि शक्यमनाख्यातुमेवं पृष्टेन पार्थिव
Chyavana uvacha
Shrinu sarvamasheshena yadidam yena hetuna
Na hi shakyamanakhyatumevam prishtena parthiva
55.10
पितामहस्य वदतः पुरा देवसमागमे
श्रुतवानस्मि यद्राजंस्तन्मे निगदतः शृणु
Pitamahasya vadatah pura devasamagame
Shrutavanasmi yadrajanstanme nigadatah shrinu
55.11
ब्रह्मक्षत्रविरोधेन भविता कुलसंकरः
पौत्रस्ते भविता राजंस्तेजोवीर्यसमन्वितः
Brahmakshatravirodhena bhavita kulasankarah
Pautraste bhavita rajanstejoviryasamanvitah
55.12
ततः स्वकुलरक्षार्थमहं त्वा समुपागमम्
चिकीर्षन्कुशिकोच्छेदं संदिधक्षुः कुलं तव
Tatah svakularaksharthamaham tva samupagamam
Chikirshankushikochchhedam sandidhakshuh kulam tava
55.13
ततोऽहमागम्य पुरा त्वामवोचं महीपते
नियमं कंचिदारप्स्ये शुश्रूषा क्रियतामिति
Tatohamagamya pura tvamavocham mahipate
Niyamam kanchidarapsye shushrusha kriyatamiti
55.14
न च ते दुष्कृतं किंचिदहमासादयं गृहे
तेन जीवसि राजर्षे न भवेथास्ततोऽन्यथा
Na cha te dushkritam kinchidahamasadayam grihe
Tena jivasi rajarshe na bhavethastatonyatha
55.15
एतां बुद्धिं समास्थाय दिवसानेकविंशतिम्
सुप्तोऽस्मि यदि मां कश्चिद्बोधयेदिति पार्थिव
Etam buddhim samasthaya divasanekavinshatim
Suptosmi yadi mam kashchidbodhayediti parthiva
55.16
यदा त्वया सभार्येण संसुप्तो न प्रबोधितः
अहं तदैव ते प्रीतो मनसा राजसत्तम
Yada tvaya sabharyena sansupto na prabodhitah
Aham tadaiva te prito manasa rajasattama
55.17
उत्थाय चास्मि निष्क्रान्तो यदि मां त्वं महीपते
पृच्छेः क्व यास्यसीत्येवं शपेयं त्वामिति प्रभो
Utthaya chasmi nishkranto yadi mam tvam mahipate
Prichchheh kva yasyasityevam shapeyam tvamiti prabho
55.18
अन्तर्हितश्चास्मि पुनः पुनरेव च ते गृहे
योगमास्थाय संविष्टो दिवसानेकविंशतिम्
Antarhitashchasmi punah punareva cha te grihe
Yogamasthaya sanvishto divasanekavinshatim
55.19
क्षुधितो मामसूयेथाः श्रमाद्वेति नराधिप
एतां बुद्धिं समास्थाय कर्शितौ वां मया क्षुधा
Kshudhito mamasuyethah shramadveti naradhipa
Etam buddhim samasthaya karshitau vam maya kshudha
55.20
न च तेऽभूत्सुसूक्ष्मोऽपि मन्युर्मनसि पार्थिव
सभार्यस्य नरश्रेष्ठ तेन ते प्रीतिमानहम्
Na cha tebhutsusukshmopi manyurmanasi parthiva
Sabharyasya narashreshtha tena te pritimanaham
55.21
भोजनं च समानाय्य यत्तदादीपितं मया
क्रुध्येथा यदि मात्सर्यादिति तन्मर्षितं च ते
Bhojanam cha samanayya yattadadipitam maya
Krudhyetha yadi matsaryaditi tanmarshitam cha te
55.22
ततोऽहं रथमारुह्य त्वामवोचं नराधिप
सभार्यो मां वहस्वेति तच्च त्वं कृतवांस्तथा
Tatoham rathamaruhya tvamavocham naradhipa
Sabharyo mam vahasveti tachcha tvam kritavanstatha
55.23
अविशङ्को नरपते प्रीतोऽहं चापि तेन ते
धनोत्सर्गेऽपि च कृते न त्वां क्रोधः प्रधर्षयत्
Avishanko narapate pritoham chapi tena te
Dhanotsargepi cha krite na tvam krodhah pradharshayat
55.24
ततः प्रीतेन ते राजन्पुनरेतत्कृतं तव
सभार्यस्य वनं भूयस्तद्विद्धि मनुजाधिप
Tatah pritena te rajanpunaretatkritam tava
Sabharyasya vanam bhuyastadviddhi manujadhipa
55.25
प्रीत्यर्थं तव चैतन्मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम्
यत्ते वनेऽस्मिन्नृपते दृष्टं दिव्यं निदर्शनम्
Prityartham tava chaitanme svargasandarshanam kritam
Yatte vanesminnripate drishtam divyam nidarshanam
55.26
स्वर्गोद्देशस्त्वया राजन्सशरीरेण पार्थिव
मुहूर्तमनुभूतोऽसौ सभार्येण नृपोत्तम
Svargoddeshastvaya rajansasharirena parthiva
Muhurtamanubhutosau sabharyena nripottama
55.27
निदर्शनार्थं तपसो धर्मस्य च नराधिप
तत्र यासीत्स्पृहा राजंस्तच्चापि विदितं मम
Nidarshanartham tapaso dharmasya cha naradhipa
Tatra yasitspriha rajanstachchapi viditam mama
55.28
ब्राह्मण्यं काङ्क्षसे हि त्वं तपश्च पृथिवीपते
अवमन्य नरेन्द्रत्वं देवेन्द्रत्वं च पार्थिव
Brahmanyam kankshase hi tvam tapashcha prithivipate
Avamanya narendratvam devendratvam cha parthiva
55.29
एवमेतद्यथात्थ त्वं ब्राह्मण्यं तात दुर्लभम्
ब्राह्मण्ये सति चर्षित्वमृषित्वे च तपस्विता
Evametadyathattha tvam brahmanyam tata durlabham
Brahmanye sati charshitvamrishitve cha tapasvita
55.30
भविष्यत्येष ते कामः कुशिकात्कौशिको द्विजः
तृतीयं पुरुषं प्राप्य ब्राह्मणत्वं गमिष्यति
Bhavishyatyesha te kamah kushikatkaushiko dvijah
Tritiyam purusham prapya brahmanatvam gamishyati
55.31
वंशस्ते पार्थिवश्रेष्ठ भृगूणामेव तेजसा
पौत्रस्ते भविता विप्र तपस्वी पावकद्युतिः
Vanshaste parthivashreshtha bhrigunameva tejasa
Pautraste bhavita vipra tapasvi pavakadyutih
55.32
यः स देवमनुष्याणां भयमुत्पादयिष्यति
त्रयाणां चैव लोकानां सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Yah sa devamanushyanam bhayamutpadayishyati
Trayanam chaiva lokanam satyametadbravimi te
55.33
वरं गृहाण राजर्षे यस्ते मनसि वर्तते
तीर्थयात्रां गमिष्यामि पुरा कालोऽतिवर्तते
Varam grihana rajarshe yaste manasi vartate
Tirthayatram gamishyami pura kalotivartate
55.34
कुशिक उवाच
एष एव वरो मेऽद्य यत्त्वं प्रीतो महामुने
भवत्वेतद्यथात्थ त्वं तपः पौत्रे ममानघ
ब्राह्मण्यं मे कुलस्यास्तु भगवन्नेष मे वरः
Kushika uvacha
Esha eva varo medya yattvam prito mahamune
Bhavatvetadyathattha tvam tapah pautre mamanagha
Brahmanyam me kulasyastu bhagavannesha me varah
55.35
पुनश्चाख्यातुमिच्छामि भगवन्विस्तरेण वै
कथमेष्यति विप्रत्वं कुलं मे भृगुनन्दन
कश्चासौ भविता बन्धुर्मम कश्चापि संमतः
Punashchakhyatumichchhami bhagavanvistarena vai
Kathameshyati vipratvam kulam me bhrigunandana
Kashchasau bhavita bandhurmama kashchapi sammatah