UtshovChapter 50
50.1
युधिष्ठिर उवाच
दर्शने कीदृशः स्नेहः संवासे च पितामह
महाभाग्यं गवां चैव तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Darshane kidrishah snehah sanvase cha pitamaha
Mahabhagyam gavam chaiva tanme bruhi pitamaha
50.2
भीष्म उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते
नहुषस्य च संवादं महर्षेश्च्यवनस्य च
Bhishma uvacha
Hanta te kathayishyami puravrittam mahadyute
Nahushasya cha sanvadam maharsheshchyavanasya cha
50.3
पुरा महर्षिश्च्यवनो भार्गवो भरतर्षभ
उदवासकृतारम्भो बभूव सुमहाव्रतः
Pura maharshishchyavano bhargavo bharatarshabha
Udavasakritarambho babhuva sumahavratah
50.4
निहत्य मानं क्रोधं च प्रहर्षं शोकमेव च
वर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रतः
Nihatya manam krodham cha praharsham shokameva cha
Varshani dvadasha munirjalavase dhritavratah
50.5
आदधत्सर्वभूतेषु विस्रम्भं परमं शुभम्
जलेचरेषु सत्त्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभुः
Adadhatsarvabhuteshu visrambham paramam shubham
Jalechareshu sattveshu shitarashmiriva prabhuh
50.6
स्थाणुभूतः शुचिर्भूत्वा दैवतेभ्यः प्रणम्य च
गङ्गायमुनयोर्मध्ये जलं संप्रविवेश ह
Sthanubhutah shuchirbhutva daivatebhyah pranamya cha
Gangayamunayormadhye jalam sampravivesha ha
50.7
गङ्गायमुनयोर्वेगं सुभीमं भीमनिःस्वनम्
प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे
Gangayamunayorvegam subhimam bhimanihsvanam
Pratijagraha shirasa vatavegasamam jave
50.8
गङ्गा च यमुना चैव सरितश्चानुगास्तयोः
प्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन्
Ganga cha yamuna chaiva saritashchanugastayoh
Pradakshinamrishim chakrurna chainam paryapidayan
50.9
अन्तर्जले स सुष्वाप काष्ठभूतो महामुनिः
ततश्चोर्ध्वस्थितो धीमानभवद्भरतर्षभ
Antarjale sa sushvapa kashthabhuto mahamunih
Tatashchordhvasthito dhimanabhavadbharatarshabha
50.10
जलौकसां स सत्त्वानां बभूव प्रियदर्शनः
उपाजिघ्रन्त च तदा मत्स्यास्तं हृष्टमानसाः
तत्र तस्यासतः कालः समतीतोऽभवन्महान्
Jalaukasam sa sattvanam babhuva priyadarshanah
Upajighranta cha tada matsyastam hrishtamanasah
Tatra tasyasatah kalah samatitobhavanmahan
50.11
ततः कदाचित्समये कस्मिंश्चिन्मत्स्यजीविनः
तं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते
Tatah kadachitsamaye kasminshchinmatsyajivinah
Tam desham samupajagmurjalahasta mahadyute
50.12
निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चिताः
व्यायता बलिनः शूराः सलिलेष्वनिवर्तिनः
अभ्याययुश्च तं देशं निश्चिता जालकर्मणि
Nishada bahavastatra matsyoddharananishchitah
Vyayata balinah shurah salileshvanivartinah
Abhyayayushcha tam desham nishchita jalakarmani
50.13
जालं च योजयामासुर्विशेषेण जनाधिप
मत्स्योदकं समासाद्य तदा भरतसत्तम
Jalam cha yojayamasurvisheshena janadhipa
Matsyodakam samasadya tada bharatasattama
50.14
ततस्ते बहुभिर्योगैः कैवर्ता मत्स्यकाङ्क्षिणः
गङ्गायमुनयोर्वारि जालैरभ्यकिरंस्ततः
Tataste bahubhiryogaih kaivarta matsyakankshinah
Gangayamunayorvari jalairabhyakiranstatah
50.15
जालं सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा
विस्तारायामसंपन्नं यत्तत्र सलिले क्षमम्
Jalam suvitatam tesham navasutrakritam tatha
Vistarayamasampannam yattatra salile kshamam
50.16
ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम्
प्रकीर्य सर्वतः सर्वे जालं चकृषिरे तदा
Tataste sumahachchaiva balavachcha suvartitam
Prakirya sarvatah sarve jalam chakrishire tada
50.17
अभीतरूपाः संहृष्टास्तेऽन्योन्यवशवर्तिनः
बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्च तथान्याञ्जलचारिणः
Abhitarupah sanhrishtastenyonyavashavartinah
Babandhustatra matsyanshcha tathanyanjalacharinah
50.18
तथा मत्स्यैः परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम्
आकर्षन्त महाराज जालेनाथ यदृच्छया
Tatha matsyaih parivritam chyavanam bhrigunandanam
Akarshanta maharaja jalenatha yadrichchhaya
50.19
नदीशैवलदिग्धाङ्गं हरिश्मश्रुजटाधरम्
लग्नैः शङ्खगणैर्गात्रैः कोष्ठैश्चित्रैरिवावृतम्
Nadishaivaladigdhangam harishmashrujatadharam
Lagnaih shankhaganairgatraih koshthaishchitrairivavritam
50.20
तं जालेनोद्धृतं दृष्ट्वा ते तदा वेदपारगम्
सर्वे प्राञ्जलयो दाशाः शिरोभिः प्रापतन्भुवि
Tam jalenoddhritam drishtva te tada vedaparagam
Sarve pranjalayo dashah shirobhih prapatanbhuvi
50.21
परिखेदपरित्रासाज्जालस्याकर्षणेन च
मत्स्या बभूवुर्व्यापन्नाः स्थलसंकर्षणेन च
Parikhedaparitrasajjalasyakarshanena cha
Matsya babhuvurvyapannah sthalasankarshanena cha
50.22
स मुनिस्तत्तदा दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम्
बभूव कृपयाविष्टो निःश्वसंश्च पुनः पुनः
Sa munistattada drishtva matsyanam kadanam kritam
Babhuva kripayavishto nihshvasanshcha punah punah
50.23
निषादा ऊचुः
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं प्रसादं तत्र नः कुरु
करवाम प्रियं किं ते तन्नो ब्रूहि महामुने
Nishada uchuh
Agyanadyatkritam papam prasadam tatra nah kuru
Karavama priyam kim te tanno bruhi mahamune
50.24
भीष्म उवाच
इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्च्यवनो वाक्यमब्रवीत्
यो मेऽद्य परमः कामस्तं शृणुध्वं समाहिताः
Bhishma uvacha
Ityukto matsyamadhyasthashchyavano vakyamabravit
Yo medya paramah kamastam shrinudhvam samahitah
50.25
प्राणोत्सर्गं विक्रयं वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सह
संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलाध्युषितानिमान्
Pranotsargam vikrayam va matsyairyasyamyaham saha
Sanvasannotsahe tyaktum saliladhyushitaniman
50.26
इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभृशं भयकम्पिताः
सर्वे विषण्णवदना नहुषाय न्यवेदयन्
Ityuktaste nishadastu subhrisham bhayakampitah
Sarve vishannavadana nahushaya nyavedayan