UtshovChapter 42
42.1
भीष्म उवाच
विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचः
तपोयुक्तमथात्मानममन्यत च वीर्यवान्
Bhishma uvacha
Vipulastvakarottivram tapah kritva gurorvachah
Tapoyuktamathatmanamamanyata cha viryavan
42.2
स तेन कर्मणा स्पर्धन्पृथिवीं पृथिवीपते
चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिर्वरो नृषु
Sa tena karmana spardhanprithivim prithivipate
Chachara gatabhih prito labdhakirtirvaro nrishu
42.3
उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुः
कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च
Ubhau lokau jitau chapi tathaivamanyata prabhuh
Karmana tena kauravya tapasa vipulena cha
42.4
अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित्कुरुनन्दन
रुच्या भगिन्या दानं वै बभूव धनधान्यवत्
Atha kale vyatikrante kasminshchitkurunandana
Ruchya bhaginya danam vai babhuva dhanadhanyavat
42.5
एतस्मिन्नेव काले तु दिव्या काचिद्वराङ्गना
बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा
Etasminneva kale tu divya kachidvarangana
Bibhrati paramam rupam jagamatha vihayasa
42.6
तस्याः शरीरात्पुष्पाणि पतितानि महीतले
तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत
Tasyah shariratpushpani patitani mahitale
Tasyashramasyavidure divyagandhani bharata
42.7
तान्यगृह्णात्ततो राजन्रुचिर्नलिनलोचना
तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रमागमत्
Tanyagrihnattato rajanruchirnalinalochana
Tada nimantrakastasya angebhyah kshipramagamat
42.8
तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती
भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै
Tasya hi bhagini tata jyeshtha namna prabhavati
Bharya chitrarathasyatha babhuvangeshvarasya vai
42.9
पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी
आमन्त्रिता ततोऽगच्छद्रुचिरङ्गपतेर्गृहान्
Pinahya tani pushpani kesheshu varavarnini
Amantrita tatogachchhadruchirangapatergrihan
42.10
पुष्पाणि तानि दृष्ट्वाथ तदाङ्गेन्द्रवराङ्गना
भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना
Pushpani tani drishtvatha tadangendravarangana
Bhaginim chodayamasa pushparthe charulochana
42.11
सा भर्त्रे सर्वमाचष्ट रुचिः सुरुचिरानना
भगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चाभ्यनन्दत
Sa bhartre sarvamachashta ruchih suruchiranana
Bhaginya bhashitam sarvamrishistachchabhyanandata
42.12
ततो विपुलमानाय्य देवशर्मा महातपाः
पुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत
Tato vipulamanayya devasharma mahatapah
Pushparthe chodayamasa gachchha gachchheti bharata
42.13
विपुलस्तु गुरोर्वाक्यमविचार्य महातपाः
स तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह
Vipulastu gurorvakyamavicharya mahatapah
Sa tathetyabravidrajanstam cha desham jagama ha
42.14
यस्मिन्देशे तु तान्यासन्पतितानि नभस्तलात्
अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि
Yasmindeshe tu tanyasanpatitani nabhastalat
Amlananyapi tatrasankusumanyaparanyapi
42.15
ततः स तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च
प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत
Tatah sa tani jagraha divyani ruchirani cha
Praptani svena tapasa divyagandhani bharata
42.16
संप्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर्वचनकारकः
ततो जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम्
Samprapya tani pritatma gurorvachanakarakah
Tato jagama turnam cha champam champakamalinim
42.17
स वने विजने तात ददर्श मिथुनं नृणाम्
चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम्
Sa vane vijane tata dadarsha mithunam nrinam
Chakravatparivartantam grihitva panina karam
42.18
तत्रैकस्तूर्णमगमत्तत्पदे परिवर्तयन्
एकस्तु न तथा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः
Tatraikasturnamagamattatpade parivartayan
Ekastu na tatha rajanshchakratuh kalaham tatah
42.19
त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येकोऽब्रवीन्नेति तथापरः
नेति नेति च तौ तात परस्परमथोचतुः
Tvam shighram gachchhasityekobravinneti tathaparah
Neti neti cha tau tata parasparamathochatuh
42.20
तयोर्विस्पर्धतोरेवं शपथोऽयमभूत्तदा
मनसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतुः
Tayorvispardhatorevam shapathoyamabhuttada
Manasoddishya vipulam tato vakyamathochatuh
42.21
आवयोरनृतं प्राह यस्तस्याथ द्विजस्य वै
विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेदिति
Avayoranritam praha yastasyatha dvijasya vai
Vipulasya pare loke ya gatih sa bhavediti
42.22
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनोऽभवत्
एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिग्रहः
Etachchhrutva tu vipulo vishannavadanobhavat
Evam tivratapashchaham kashtashchayam parigrahah
42.23
मिथुनस्यास्य किं मे स्यात्कृतं पापं यतो गतिः
अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मेऽद्य वै
Mithunasyasya kim me syatkritam papam yato gatih
Anishta sarvabhutanam kirtitanena medya vai
42.24
एवं संचिन्तयन्नेव विपुलो राजसत्तम
अवाङ्मुखो न्यस्तशिरा दध्यौ दुष्कृतमात्मनः
Evam sanchintayanneva vipulo rajasattama
Avanmukho nyastashira dadhyau dushkritamatmanah
42.25
ततः षडन्यान्पुरुषानक्षैः काञ्चनराजतैः
अपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभहर्षान्वितांस्तथा
Tatah shadanyanpurushanakshaih kanchanarajataih
Apashyaddivyamananvai lobhaharshanvitanstatha
42.26
कुर्वतः शपथं तं वै यः कृतो मिथुनेन वै
विपुलं वै समुद्दिश्य तेऽपि वाक्यमथाब्रुवन्
Kurvatah shapatham tam vai yah krito mithunena vai
Vipulam vai samuddishya tepi vakyamathabruvan
42.27
यो लोभमास्थायास्माकं विषमं कर्तुमुत्सहेत्
विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्नुयात्
Yo lobhamasthayasmakam vishamam kartumutsahet
Vipulasya pare loke ya gatistamavapnuyat
42.28
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद्धर्मसंकरम्
जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मनः
Etachchhrutva tu vipulo napashyaddharmasankaram
Janmaprabhriti kauravya kritapurvamathatmanah
42.29
स प्रदध्यौ तदा राजन्नग्नावग्निरिवाहितः
दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम्
Sa pradadhyau tada rajannagnavagnirivahitah
Dahyamanena manasa shapam shrutva tathavidham
42.30
तस्य चिन्तयतस्तात बह्व्यो दिननिशा ययुः
इदमासीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम्
Tasya chintayatastata bahvyo dinanisha yayuh
Idamasinmanasi cha ruchya rakshanakaritam
42.31
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च
विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद्गुरोस्तदा
Lakshanam lakshanenaiva vadanam vadanena cha
Vidhaya na maya choktam satyametadgurostada
42.32
एतदात्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदा
अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः
Etadatmani kauravya dushkritam vipulastada
Amanyata mahabhaga tatha tachcha na sanshayah
42.33
स चम्पां नगरीमेत्य पुष्पाणि गुरवे ददौ
पूजयामास च गुरुं विधिवत्स गुरुप्रियः
Sa champam nagarimetya pushpani gurave dadau
Pujayamasa cha gurum vidhivatsa gurupriyah