UtshovChapter 41
41.1
भीष्म उवाच
ततः कदाचिद्देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः
इदमन्तरमित्येवं ततोऽभ्यागादथाश्रमम्
Bhishma uvacha
Tatah kadachiddevendro divyarupavapurdharah
Idamantaramityevam tatobhyagadathashramam
41.2
रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम्
Rupamapratimam kritva lobhaniyam janadhipa
Darshaniyatamo bhutva pravivesha tamashramam
41.3
स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेवरम्
निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यथालेख्यगतं तथा
Sa dadarsha tamasinam vipulasya kalevaram
Nishcheshtam stabdhanayanam yathalekhyagatam tatha
41.4
रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम्
पद्मपत्रविशालाक्षीं संपूर्णेन्दुनिभाननाम्
Ruchim cha ruchirapangim pinashronipayodharam
Padmapatravishalakshim sampurnendunibhananam
41.5
सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्थातुमियेष ह
रूपेण विस्मिता कोऽसीत्यथ वक्तुमिहेच्छती
Sa tamalokya sahasa pratyutthatumiyesha ha
Rupena vismita kosityatha vaktumihechchhati
41.6
उत्थातुकामापि सती व्यतिष्ठद्विपुलेन सा
निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्
Utthatukamapi sati vyatishthadvipulena sa
Nigrihita manushyendra na shashaka vicheshtitum
41.7
तामाबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल्गुना
त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्रं मां शुचिस्मिते
Tamababhashe devendrah samna paramavalguna
Tvadarthamagatam viddhi devendram mam shuchismite
41.8
क्लिश्यमानमनङ्गेन त्वत्संकल्पोद्भवेन वै
तत्पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालोऽतिवर्तते
Klishyamanamanangena tvatsankalpodbhavena vai
Tatparyapnuhi mam subhru pura kalotivartate
41.9
तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः
गुरुपत्न्याः शरीरस्थो ददर्श च सुराधिपम्
Tamevanvadinam shakram shushrava vipulo munih
Gurupatnyah sharirastho dadarsha cha suradhipam
41.10
न शशाक च सा राजन्प्रत्युत्थातुमनिन्दिता
वक्तुं च नाशकद्राजन्विष्टब्धा विपुलेन सा
Na shashaka cha sa rajanpratyutthatumanindita
Vaktum cha nashakadrajanvishtabdha vipulena sa
41.11
आकारं गुरुपत्न्यास्तु विज्ञाय स भृगूद्वहः
निजग्राह महातेजा योगेन बलवत्प्रभो
बबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः
Akaram gurupatnyastu vigyaya sa bhrigudvahah
Nijagraha mahateja yogena balavatprabho
Babandha yogabandhaishcha tasyah sarvendriyani sah
41.12
तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनरेव शचीपतिः
उवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम्
Tam nirvikaram drishtva tu punareva shachipatih
Uvacha vridito rajanstam yogabalamohitam
41.13
एह्येहीति ततः सा तं प्रतिवक्तुमियेष च
स तां वाचं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत्
Ehyehiti tatah sa tam prativaktumiyesha cha
Sa tam vacham guroh patnya vipulah paryavartayat
41.14
भोः किमागमने कृत्यमिति तस्याश्च निःसृता
वक्त्राच्छशाङ्कप्रतिमाद्वाणी संस्कारभूषिता
Bhoh kimagamane krityamiti tasyashcha nihsrita
Vaktrachchhashankapratimadvani sanskarabhushita
41.15
व्रीडिता सा तु तद्वाक्यमुक्त्वा परवशा तदा
पुरंदरश्च संत्रस्तो बभूव विमनास्तदा
Vridita sa tu tadvakyamuktva paravasha tada
Purandarashcha santrasto babhuva vimanastada
41.16
स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशां पते
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा
Sa tadvaikritamalakshya devarajo visham pate
Avaikshata sahasrakshastada divyena chakshusha
41.17
ददर्श च मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम्
प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम्
Dadarsha cha munim tasyah sharirantaragocharam
Pratibimbamivadarshe gurupatnyah shariragam
41.18
स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः
प्रावेपत सुसंत्रस्तः शापभीतस्तदा विभो
Sa tam ghorena tapasa yuktam drishtva purandarah
Pravepata susantrastah shapabhitastada vibho
41.19
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः
स्वं कलेवरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत्
Vimuchya gurupatnim tu vipulah sumahatapah
Svam kalevaramavishya shakram bhitamathabravit
41.20
अजितेन्द्रिय पापात्मन्कामात्मक पुरंदर
न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा
Ajitendriya papatmankamatmaka purandara
Na chiram pujayishyanti devastvam manushastatha
41.21
किं नु तद्विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम्
गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः
Kim nu tadvismritam shakra na tanmanasi te sthitam
Gautamenasi yanmukto bhagankaparichihnitah
41.22
जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम्
मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्
Jane tvam balishamatimakritatmanamasthiram
Mayeyam rakshyate mudha gachchha papa yathagatam
41.23
नाहं त्वामद्य मूढात्मन्दहेयं हि स्वतेजसा
कृपायमाणस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव
Naham tvamadya mudhatmandaheyam hi svatejasa
Kripayamanastu na te dagdhumichchhami vasava
41.24
स च घोरतपा धीमान्गुरुर्मे पापचेतसम्
दृष्ट्वा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
Sa cha ghoratapa dhimangururme papachetasam
Drishtva tvam nirdahedadya krodhadiptena chakshusha
41.25
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्च ते द्विजाः
मा गमः ससुतामात्योऽत्ययं ब्रह्मबलार्दितः
Naivam tu shakra kartavyam punarmanyashcha te dvijah
Ma gamah sasutamatyotyayam brahmabalarditah
41.26
अमरोऽस्मीति यद्बुद्धिमेतामास्थाय वर्तसे
मावमंस्था न तपसामसाध्यं नाम किंचन
Amarosmiti yadbuddhimetamasthaya vartase
Mavamanstha na tapasamasadhyam nama kinchana
41.27
तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः
अकिंचिदुक्त्वा व्रीडितस्तत्रैवान्तरधीयत
Tachchhrutva vachanam shakro vipulasya mahatmanah
Akinchiduktva vriditastatraivantaradhiyata
41.28
मुहूर्तयाते शक्रे तु देवशर्मा महातपाः
कृत्वा यज्ञं यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम्
Muhurtayate shakre tu devasharma mahatapah
Kritva yagyam yathakamamajagama svamashramam
41.29
आगतेऽथ गुरौ राजन्विपुलः प्रियकर्मकृत्
रक्षितां गुरवे भार्यां न्यवेदयदनिन्दिताम्
Agatetha gurau rajanvipulah priyakarmakrit
Rakshitam gurave bharyam nyavedayadaninditam
41.30
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः
विपुलः पर्युपातिष्ठद्यथापूर्वमशङ्कितः
Abhivadya cha shantatma sa gurum guruvatsalah
Vipulah paryupatishthadyathapurvamashankitah
41.31
विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया
निवेदयामास तदा विपुलः शक्रकर्म तत्
Vishrantaya tatastasmai sahasinaya bharyaya
Nivedayamasa tada vipulah shakrakarma tat
41.32
तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान्
बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च
Tachchhrutva sa munistushto vipulasya pratapavan
Babhuva shilavrittabhyam tapasa niyamena cha
41.33
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि च प्रभुः
धर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधु साध्वित्युवाच ह
Vipulasya gurau vrittim bhaktimatmani cha prabhuh
Dharme cha sthiratam drishtva sadhu sadhvityuvacha ha
41.34
प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम्
वरेण च्छन्दयामास स तस्माद्गुरुवत्सलः
अनुज्ञातश्च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः
Pratinandya cha dharmatma shishyam dharmaparayanam
Varena chchhandayamasa sa tasmadguruvatsalah
Anugyatashcha guruna chacharanuttamam tapah
41.35
तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाः
निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्चचार विजने वने
Tathaiva devasharmapi sabharyah sa mahatapah
Nirbhayo balavritraghnachchachara vijane vane