UtshovChapter 28
28.1
युधिष्ठिर उवाच
प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान्
गुणैः समुदितः सर्वैर्वयसा च समन्वितः
तस्माद्भवन्तं पृच्छामि धर्मं धर्मभृतां वर
Yudhishthira uvacha
Pragyashrutabhyam vrittena shilena cha yatha bhavan
Gunaih samuditah sarvairvayasa cha samanvitah
Tasmadbhavantam prichchhami dharmam dharmabhritam vara
28.2
क्षत्रियो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम
ब्राह्मण्यं प्राप्नुयात्केन तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
Kshatriyo yadi va vaishyah shudro va rajasattama
Brahmanyam prapnuyatkena tanme vyakhyatumarhasi
28.3
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा
ब्राह्मण्यमथ चेदिच्छेत्तन्मे ब्रूहि पितामह
Tapasa va sumahata karmana va shrutena va
Brahmanyamatha chedichchhettanme bruhi pitamaha
28.4
भीष्म उवाच
ब्राह्मण्यं तात दुष्प्रापं वर्णैः क्षत्रादिभिस्त्रिभिः
परं हि सर्वभूतानां स्थानमेतद्युधिष्ठिर
Bhishma uvacha
Brahmanyam tata dushprapam varnaih kshatradibhistribhih
Param hi sarvabhutanam sthanametadyudhishthira
28.5
बह्वीस्तु संसरन्योनीर्जायमानः पुनः पुनः
पर्याये तात कस्मिंश्चिद्ब्राह्मणो नाम जायते
Bahvistu sansaranyonirjayamanah punah punah
Paryaye tata kasminshchidbrahmano nama jayate
28.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
मतङ्गस्य च संवादं गर्दभ्याश्च युधिष्ठिर
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Matangasya cha sanvadam gardabhyashcha yudhishthira
28.7
द्विजातेः कस्यचित्तात तुल्यवर्णः सुतः प्रभुः
मतङ्गो नाम नाम्नाभूत्सर्वैः समुदितो गुणैः
Dvijateh kasyachittata tulyavarnah sutah prabhuh
Matango nama namnabhutsarvaih samudito gunaih
28.8
स यज्ञकारः कौन्तेय पित्रा सृष्टः परंतप
प्रायाद्गर्दभयुक्तेन रथेनेहाशुगामिना
Sa yagyakarah kaunteya pitra srishtah parantapa
Prayadgardabhayuktena rathenehashugamina
28.9
स बालं गर्दभं राजन्वहन्तं मातुरन्तिके
निरविध्यत्प्रतोदेन नासिकायां पुनः पुनः
Sa balam gardabham rajanvahantam maturantike
Niravidhyatpratodena nasikayam punah punah
28.10
तं तु तीव्रव्रणं दृष्ट्वा गर्दभी पुत्रगृद्धिनी
उवाच मा शुचः पुत्र चण्डालस्त्वाधितिष्ठति
Tam tu tivravranam drishtva gardabhi putragriddhini
Uvacha ma shuchah putra chandalastvadhitishthati
28.11
ब्राह्मणे दारुणं नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यते
आचार्यः सर्वभूतानां शास्ता किं प्रहरिष्यति
Brahmane darunam nasti maitro brahmana uchyate
Acharyah sarvabhutanam shasta kim praharishyati
28.12
अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम्
स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं निगच्छति
Ayam tu papaprakritirbale na kurute dayam
Svayonim manayatyesha bhavo bhavam nigachchhati
28.13
एतच्छ्रुत्वा मतङ्गस्तु दारुणं रासभीवचः
अवतीर्य रथात्तूर्णं रासभीं प्रत्यभाषत
Etachchhrutva matangastu darunam rasabhivachah
Avatirya rathatturnam rasabhim pratyabhashata
28.14
ब्रूहि रासभि कल्याणि माता मे येन दूषिता
कथं मां वेत्सि चण्डालं क्षिप्रं रासभि शंस मे
Bruhi rasabhi kalyani mata me yena dushita
Katham mam vetsi chandalam kshipram rasabhi shansa me
28.15
केन जातोऽस्मि चण्डालो ब्राह्मण्यं येन मेऽनशत्
तत्त्वेनैतन्महाप्राज्ञे ब्रूहि सर्वमशेषतः
Kena jatosmi chandalo brahmanyam yena menashat
Tattvenaitanmahapragye bruhi sarvamasheshatah
28.16
गर्दभ्युवाच
ब्राह्मण्यां वृषलेन त्वं मत्तायां नापितेन ह
जातस्त्वमसि चण्डालो ब्राह्मण्यं तेन तेऽनशत्
Gardabhyuvacha
Brahmanyam vrishalena tvam mattayam napitena ha
Jatastvamasi chandalo brahmanyam tena tenashat
28.17
एवमुक्तो मतङ्गस्तु प्रत्युपायाद्गृहं प्रति
तमागतमभिप्रेक्ष्य पिता वाक्यमथाब्रवीत्
Evamukto matangastu pratyupayadgriham prati
Tamagatamabhiprekshya pita vakyamathabravit
28.18
मया त्वं यज्ञसंसिद्धौ नियुक्तो गुरुकर्मणि
कस्मात्प्रतिनिवृत्तोऽसि कच्चिन्न कुशलं तव
Maya tvam yagyasansiddhau niyukto gurukarmani
Kasmatpratinivrittosi kachchinna kushalam tava
28.19
मतङ्ग उवाच
अयोनिरग्र्ययोनिर्वा यः स्यात्स कुशली भवेत्
कुशलं तु कुतस्तस्य यस्येयं जननी पितः
Matanga uvacha
Ayoniragryayonirva yah syatsa kushali bhavet
Kushalam tu kutastasya yasyeyam janani pitah
28.20
ब्राह्मण्यां वृषलाज्जातं पितर्वेदयतीह माम्
अमानुषी गर्दभीयं तस्मात्तप्स्ये तपो महत्
Brahmanyam vrishalajjatam pitarvedayatiha mam
Amanushi gardabhiyam tasmattapsye tapo mahat
28.21
एवमुक्त्वा स पितरं प्रतस्थे कृतनिश्चयः
ततो गत्वा महारण्यमतप्यत महत्तपः
Evamuktva sa pitaram pratasthe kritanishchayah
Tato gatva maharanyamatapyata mahattapah
28.22
ततः संतापयामास विबुधांस्तपसान्वितः
मतङ्गः सुसुखं प्रेप्सुः स्थानं सुचरितादपि
Tatah santapayamasa vibudhanstapasanvitah
Matangah susukham prepsuh sthanam sucharitadapi
28.23
तं तथा तपसा युक्तमुवाच हरिवाहनः
मतङ्ग तप्यसे किं त्वं भोगानुत्सृज्य मानुषान्
Tam tatha tapasa yuktamuvacha harivahanah
Matanga tapyase kim tvam bhoganutsrijya manushan
28.24
वरं ददानि ते हन्त वृणीष्व त्वं यदिच्छसि
यच्चाप्यवाप्यमन्यत्ते सर्वं प्रब्रूहि माचिरम्
Varam dadani te hanta vrinishva tvam yadichchhasi
Yachchapyavapyamanyatte sarvam prabruhi machiram
28.25
मतङ्ग उवाच
ब्राह्मण्यं कामयानोऽहमिदमारब्धवांस्तपः
गच्छेयं तदवाप्येह वर एष वृतो मया
Matanga uvacha
Brahmanyam kamayanohamidamarabdhavanstapah
Gachchheyam tadavapyeha vara esha vrito maya
28.26
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तमुवाच पुरंदरः
ब्राह्मण्यं प्रार्थयानस्त्वमप्राप्यमकृतात्मभिः
Etachchhrutva tu vachanam tamuvacha purandarah
Brahmanyam prarthayanastvamaprapyamakritatmabhih
28.27
श्रेष्ठं यत्सर्वभूतेषु तपो यन्नातिवर्तते
तदग्र्यं प्रार्थयानस्त्वमचिराद्विनशिष्यसि
Shreshtham yatsarvabhuteshu tapo yannativartate
Tadagryam prarthayanastvamachiradvinashishyasi
28.28
देवतासुरमर्त्येषु यत्पवित्रं परं स्मृतम्
चण्डालयोनौ जातेन न तत्प्राप्यं कथंचन
Devatasuramartyeshu yatpavitram param smritam
Chandalayonau jatena na tatprapyam kathanchana