UtshovChapter 19
19.1
युधिष्ठिर उवाच
यदिदं सहधर्मेति प्रोच्यते भरतर्षभ
पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणामेतत्कथं स्मृतम्
Yudhishthira uvacha
Yadidam sahadharmeti prochyate bharatarshabha
Panigrahanakale tu strinametatkatham smritam
19.2
आर्ष एष भवेद्धर्मः प्राजापत्योऽथ वासुरः
यदेतत्सहधर्मेति पूर्वमुक्तं महर्षिभिः
Arsha esha bhaveddharmah prajapatyotha vasurah
Yadetatsahadharmeti purvamuktam maharshibhih
19.3
संदेहः सुमहानेष विरुद्ध इति मे मतिः
इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्व नु
Sandehah sumahanesha viruddha iti me matih
Iha yah sahadharmo vai pretyayam vihitah kva nu
19.4
स्वर्गे मृतानां भवति सहधर्मः पितामह
पूर्वमेकस्तु म्रियते क्व चैकस्तिष्ठते वद
Svarge mritanam bhavati sahadharmah pitamaha
Purvamekastu mriyate kva chaikastishthate vada
19.5
नानाकर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिनः
नानानिरयनिष्ठान्ता मानुषा बहवो यदा
Nanakarmaphalopeta nanakarmanivasinah
Nananirayanishthanta manusha bahavo yada
19.6
अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति
यदानृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः
Anritah striya ityevam sutrakaro vyavasyati
Yadanritah striyastata sahadharmah kutah smritah
19.7
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते
धर्मोऽयं पौर्विकी संज्ञा उपचारः क्रियाविधिः
Anritah striya ityevam vedeshvapi hi pathyate
Dharmoyam paurviki sangya upacharah kriyavidhih
19.8
गह्वरं प्रतिभात्येतन्मम चिन्तयतोऽनिशम्
निःसंदेहमिदं सर्वं पितामह यथा श्रुतिः
Gahvaram pratibhatyetanmama chintayatonisham
Nihsandehamidam sarvam pitamaha yatha shrutih
19.9
यदेतद्यादृशं चैतद्यथा चैतत्प्रवर्तितम्
निखिलेन महाप्राज्ञ भवानेतद्ब्रवीतु मे
Yadetadyadrisham chaitadyatha chaitatpravartitam
Nikhilena mahapragya bhavanetadbravitu me
19.10
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
अष्टावक्रस्य संवादं दिशया सह भारत
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Ashtavakrasya sanvadam dishaya saha bharata
19.11
निवेष्टुकामस्तु पुरा अष्टावक्रो महातपाः
ऋषेरथ वदान्यस्य कन्यां वव्रे महात्मनः
Niveshtukamastu pura ashtavakro mahatapah
Risheratha vadanyasya kanyam vavre mahatmanah
19.12
सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि
गुणप्रबर्हां शीलेन साध्वीं चारित्रशोभनाम्
Suprabham nama vai namna rupenapratimam bhuvi
Gunaprabarham shilena sadhvim charitrashobhanam
19.13
सा तस्य दृष्ट्वैव मनो जहार शुभलोचना
वनराजी यथा चित्रा वसन्ते कुसुमाचिता
Sa tasya drishtvaiva mano jahara shubhalochana
Vanaraji yatha chitra vasante kusumachita
19.14
ऋषिस्तमाह देया मे सुता तुभ्यं शृणुष्व मे
गच्छ तावद्दिशं पुण्यामुत्तरां द्रक्ष्यसे ततः
Rishistamaha deya me suta tubhyam shrinushva me
Gachchha tavaddisham punyamuttaram drakshyase tatah
19.15
अष्टावक्र उवाच
किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुमर्हति मे भवान्
तथेदानीं मया कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान्
Ashtavakra uvacha
Kim drashtavyam maya tatra vaktumarhati me bhavan
Tathedanim maya karyam yatha vakshyati mam bhavan
19.16
वदान्य उवाच
धनदं समतिक्रम्य हिमवन्तं तथैव च
रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम्
Vadanya uvacha
Dhanadam samatikramya himavantam tathaiva cha
Rudrasyayatanam drishtva siddhacharanasevitam
19.17
प्रहृष्टैः पार्षदैर्जुष्टं नृत्यद्भिर्विविधाननैः
दिव्याङ्गरागैः पैशाचैर्वन्यैर्नानाविधैस्तथा
Prahrishtaih parshadairjushtam nrityadbhirvividhananaih
Divyangaragaih paishachairvanyairnanavidhaistatha
19.18
पाणितालसतालैश्च शम्यातालैः समैस्तथा
संप्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते
Panitalasatalaishcha shamyatalaih samaistatha
Samprahrishtaih pranrityadbhih sharvastatra nishevyate
19.19
इष्टं किल गिरौ स्थानं तद्दिव्यमनुशुश्रुम
नित्यं संनिहितो देवस्तथा पारिषदाः शुभाः
Ishtam kila girau sthanam taddivyamanushushruma
Nityam sannihito devastatha parishadah shubhah
19.20
तत्र देव्या तपस्तप्तं शंकरार्थं सुदुश्चरम्
अतस्तदिष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः
Tatra devya tapastaptam shankarartham sudushcharam
Atastadishtam devasya tathomaya iti shrutih
19.21
तत्र कूपो महान्पार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा
ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः
Tatra kupo mahanparshve devasyottaratastatha
Ritavah kalaratrishcha ye divya ye cha manushah
19.22
सर्वे देवमुपासन्ते रूपिणः किल तत्र ह
तदतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यमेव हि
Sarve devamupasante rupinah kila tatra ha
Tadatikramya bhavanam tvaya yatavyameva hi
19.23
ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसंनिभम्
रमणीयं मनोग्राहि तत्र द्रक्ष्यसि वै स्त्रियम्
Tato nilam vanoddesham drakshyase meghasannibham
Ramaniyam manograhi tatra drakshyasi vai striyam
19.24
तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षामनुष्ठिताम्
द्रष्टव्या सा त्वया तत्र संपूज्या चैव यत्नतः
Tapasvinim mahabhagam vriddham dikshamanushthitam
Drashtavya sa tvaya tatra sampujya chaiva yatnatah
19.25
तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि
यद्येष समयः सत्यः साध्यतां तत्र गम्यताम्
Tam drishtva vinivrittastvam tatah panim grahishyasi
Yadyesha samayah satyah sadhyatam tatra gamyatam