UtshovChapter 154
154.1
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्भीष्मः शांतनवस्तदा
तूष्णीं बभूव कौरव्यः स मुहूर्तमरिंदम
Vaishampayana uvacha
Evamuktva kurunsarvanbhishmah shantanavastada
Tushnim babhuva kauravyah sa muhurtamarindama
154.2
धारयामास चात्मानं धारणासु यथाक्रमम्
तस्योर्ध्वमगमन्प्राणाः संनिरुद्धा महात्मनः
Dharayamasa chatmanam dharanasu yathakramam
Tasyordhvamagamanpranah sanniruddha mahatmanah
154.3
इदमाश्चर्यमासीच्च मध्ये तेषां महात्मनाम्
यद्यन्मुञ्चति गात्राणां स शंतनुसुतस्तदा
तत्तद्विशल्यं भवति योगयुक्तस्य तस्य वै
Idamashcharyamasichcha madhye tesham mahatmanam
Yadyanmunchati gatranam sa shantanusutastada
Tattadvishalyam bhavati yogayuktasya tasya vai
154.4
क्षणेन प्रेक्षतां तेषां विशल्यः सोऽभवत्तदा
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे वासुदेवपुरोगमाः
सह तैर्मुनिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिर्नृप
Kshanena prekshatam tesham vishalyah sobhavattada
Tam drishtva vismitah sarve vasudevapurogamah
Saha tairmunibhih sarvaistada vyasadibhirnripa
154.5
संनिरुद्धस्तु तेनात्मा सर्वेष्वायतनेषु वै
जगाम भित्त्वा मूर्धानं दिवमभ्युत्पपात च
Sanniruddhastu tenatma sarveshvayataneshu vai
Jagama bhittva murdhanam divamabhyutpapata cha
154.6
महोल्केव च भीष्मस्य मूर्धदेशाज्जनाधिप
निःसृत्याकाशमाविश्य क्षणेनान्तरधीयत
Maholkeva cha bhishmasya murdhadeshajjanadhipa
Nihsrityakashamavishya kshanenantaradhiyata
154.7
एवं स नृपशार्दूल नृपः शांतनवस्तदा
समयुज्यत लोकैः स्वैर्भरतानां कुलोद्वहः
Evam sa nripashardula nripah shantanavastada
Samayujyata lokaih svairbharatanam kulodvahah
154.8
ततस्त्वादाय दारूणि गन्धांश्च विविधान्बहून्
चितां चक्रुर्महात्मानः पाण्डवा विदुरस्तथा
युयुत्सुश्चापि कौरव्यः प्रेक्षकास्त्वितरेऽभवन्
Tatastvadaya daruni gandhanshcha vividhanbahun
Chitam chakrurmahatmanah pandava vidurastatha
Yuyutsushchapi kauravyah prekshakastvitarebhavan
154.9
युधिष्ठिरस्तु गाङ्गेयं विदुरश्च महामतिः
छादयामासतुरुभौ क्षौमैर्माल्यैश्च कौरवम्
Yudhishthirastu gangeyam vidurashcha mahamatih
Chhadayamasaturubhau kshaumairmalyaishcha kauravam
154.10
धारयामास तस्याथ युयुत्सुश्छत्रमुत्तमम्
चामरव्यजने शुभ्रे भीमसेनार्जुनावुभौ
उष्णीषे पर्यगृह्णीतां माद्रीपुत्रावुभौ तदा
Dharayamasa tasyatha yuyutsushchhatramuttamam
Chamaravyajane shubhre bhimasenarjunavubhau
Ushnishe paryagrihnitam madriputravubhau tada
154.11
स्त्रियः कौरवनाथस्य भीष्मं कुरुकुलोद्भवम्
तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्समन्ततः
Striyah kauravanathasya bhishmam kurukulodbhavam
Talavrintanyupadaya paryavijansamantatah
154.12
ततोऽस्य विधिवच्चक्रुः पितृमेधं महात्मनः
याजका जुहुवुश्चाग्निं जगुः सामानि सामगाः
Tatosya vidhivachchakruh pitrimedham mahatmanah
Yajaka juhuvushchagnim jaguh samani samagah
154.13
ततश्चन्दनकाष्ठैश्च तथा कालेयकैरपि
कालागरुप्रभृतिभिर्गन्धैश्चोच्चावचैस्तथा
Tatashchandanakashthaishcha tatha kaleyakairapi
Kalagaruprabhritibhirgandhaishchochchavachaistatha
154.14
समवच्छाद्य गाङ्गेयं प्रज्वाल्य च हुताशनम्
अपसव्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखा नृपाः
Samavachchhadya gangeyam prajvalya cha hutashanam
Apasavyamakurvanta dhritarashtramukha nripah
154.15
संस्कृत्य च कुरुश्रेष्ठं गाङ्गेयं कुरुसत्तमाः
जग्मुर्भागीरथीतीरमृषिजुष्टं कुरूद्वहाः
Sanskritya cha kurushreshtham gangeyam kurusattamah
Jagmurbhagirathitiramrishijushtam kurudvahah
154.16
अनुगम्यमाना व्यासेन नारदेनासितेन च
कृष्णेन भरतस्त्रीभिर्ये च पौराः समागताः
Anugamyamana vyasena naradenasitena cha
Krishnena bharatastribhirye cha paurah samagatah
154.17
उदकं चक्रिरे चैव गाङ्गेयस्य महात्मनः
विधिवत्क्षत्रियश्रेष्ठाः स च सर्वो जनस्तदा
Udakam chakrire chaiva gangeyasya mahatmanah
Vidhivatkshatriyashreshthah sa cha sarvo janastada
154.18
ततो भागीरथी देवी तनयस्योदके कृते
उत्थाय सलिलात्तस्माद्रुदती शोकलालसा
Tato bhagirathi devi tanayasyodake krite
Utthaya salilattasmadrudati shokalalasa
154.19
परिदेवयती तत्र कौरवानभ्यभाषत
निबोधत यथावृत्तमुच्यमानं मयानघाः
Paridevayati tatra kauravanabhyabhashata
Nibodhata yathavrittamuchyamanam mayanaghah
154.20
राजवृत्तेन संपन्नः प्रज्ञयाभिजनेन च
सत्कर्ता कुरुवृद्धानां पितृभक्तो दृढव्रतः
Rajavrittena sampannah pragyayabhijanena cha
Satkarta kuruvriddhanam pitribhakto dridhavratah
154.21
जामदग्न्येन रामेण पुरा यो न पराजितः
दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्यः स हतोऽद्य शिखण्डिना
Jamadagnyena ramena pura yo na parajitah
Divyairastrairmahaviryah sa hatodya shikhandina
154.22
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम पार्थिवाः
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं यत्र दीर्यति मेऽद्य वै
Ashmasaramayam nunam hridayam mama parthivah
Apashyantyah priyam putram yatra diryati medya vai
154.23
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्यां स्वयंवरे
विजित्यैकरथेनाजौ कन्यास्ता यो जहार ह
Sametam parthivam kshatram kashipuryam svayanvare
Vijityaikarathenajau kanyasta yo jahara ha
154.24
यस्य नास्ति बले तुल्यः पृथिव्यामपि कश्चन
हतं शिखण्डिना श्रुत्वा यन्न दीर्यति मे मनः
Yasya nasti bale tulyah prithivyamapi kashchana
Hatam shikhandina shrutva yanna diryati me manah
154.25
जामदग्न्यः कुरुक्षेत्रे युधि येन महात्मना
पीडितो नातियत्नेन निहतः स शिखण्डिना
Jamadagnyah kurukshetre yudhi yena mahatmana
Pidito natiyatnena nihatah sa shikhandina
154.26
एवंविधं बहु तदा विलपन्तीं महानदीम्
आश्वासयामास तदा साम्ना दामोदरो विभुः
Evanvidham bahu tada vilapantim mahanadim
Ashvasayamasa tada samna damodaro vibhuh
154.27
समाश्वसिहि भद्रे त्वं मा शुचः शुभदर्शने
गतः स परमां सिद्धिं तव पुत्रो न संशयः
Samashvasihi bhadre tvam ma shuchah shubhadarshane
Gatah sa paramam siddhim tava putro na sanshayah
154.28
वसुरेष महातेजाः शापदोषेण शोभने
मनुष्यतामनुप्राप्तो नैनं शोचितुमर्हसि
Vasuresha mahatejah shapadoshena shobhane
Manushyatamanuprapto nainam shochitumarhasi
154.29
स एष क्षत्रधर्मेण युध्यमानो रणाजिरे
धनंजयेन निहतो नैष नुन्नः शिखण्डिना
Sa esha kshatradharmena yudhyamano ranajire
Dhananjayena nihato naisha nunnah shikhandina
154.30
भीष्मं हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषुं महारणे
न शक्तः संयुगे हन्तुं साक्षादपि शतक्रतुः
Bhishmam hi kurushardulamudyateshum maharane
Na shaktah sanyuge hantum sakshadapi shatakratuh
154.31
स्वच्छन्देन सुतस्तुभ्यं गतः स्वर्गं शुभानने
न शक्ताः स्युर्निहन्तुं हि रणे तं सर्वदेवताः
Svachchhandena sutastubhyam gatah svargam shubhanane
Na shaktah syurnihantum hi rane tam sarvadevatah
154.32
तस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे शोचस्व कुरुनन्दनम्
वसूनेष गतो देवि पुत्रस्ते विज्वरा भव
Tasmanma tvam sarichchhreshthe shochasva kurunandanam
Vasunesha gato devi putraste vijvara bhava
154.33
इत्युक्ता सा तु कृष्णेन व्यासेन च सरिद्वरा
त्यक्त्वा शोकं महाराज स्वं वार्यवततार ह
Ityukta sa tu krishnena vyasena cha saridvara
Tyaktva shokam maharaja svam varyavatatara ha
154.34
सत्कृत्य ते तां सरितं ततः कृष्णमुखा नृपाः
अनुज्ञातास्तया सर्वे न्यवर्तन्त जनाधिपाः
Satkritya te tam saritam tatah krishnamukha nripah
Anugyatastaya sarve nyavartanta janadhipah