UtshovChapter 153
153.1
वैशंपायन उवाच
ततः कुन्तीसुतो राजा पौरजानपदं जनम्
पूजयित्वा यथान्यायमनुजज्ञे गृहान्प्रति
Vaishampayana uvacha
Tatah kuntisuto raja paurajanapadam janam
Pujayitva yathanyayamanujagye grihanprati
153.2
सान्त्वयामास नारीश्च हतवीरा हतेश्वराः
विपुलैरर्थदानैश्च तदा पाण्डुसुतो नृपः
Santvayamasa narishcha hatavira hateshvarah
Vipulairarthadanaishcha tada pandusuto nripah
153.3
सोऽभिषिक्तो महाप्राज्ञः प्राप्य राज्यं युधिष्ठिरः
अवस्थाप्य नरश्रेष्ठः सर्वाः स्वप्रकृतीस्तदा
Sobhishikto mahapragyah prapya rajyam yudhishthirah
Avasthapya narashreshthah sarvah svaprakritistada
153.4
द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च सर्वशः
प्रतिगृह्याशिषो मुख्यास्तदा धर्मभृतां वरः
Dvijebhyo balamukhyebhyo naigamebhyashcha sarvashah
Pratigrihyashisho mukhyastada dharmabhritam varah
153.5
उषित्वा शर्वरीः श्रीमान्पञ्चाशन्नगरोत्तमे
समयं कौरवाग्र्यस्य सस्मार पुरुषर्षभः
Ushitva sharvarih shrimanpanchashannagarottame
Samayam kauravagryasya sasmara purusharshabhah
153.6
स निर्ययौ गजपुराद्याजकैः परिवारितः
दृष्ट्वा निवृत्तमादित्यं प्रवृत्तं चोत्तरायणम्
Sa niryayau gajapuradyajakaih parivaritah
Drishtva nivrittamadityam pravrittam chottarayanam
153.7
घृतं माल्यं च गन्धांश्च क्षौमाणि च युधिष्ठिरः
चन्दनागरुमुख्यानि तथा कालागरूणि च
Ghritam malyam cha gandhanshcha kshaumani cha yudhishthirah
Chandanagarumukhyani tatha kalagaruni cha
153.8
प्रस्थाप्य पूर्वं कौन्तेयो भीष्मसंसाधनाय वै
माल्यानि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च
Prasthapya purvam kaunteyo bhishmasansadhanaya vai
Malyani cha maharhani ratnani vividhani cha
153.9
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम्
मातरं च पृथां धीमान्भ्रातॄंश्च पुरुषर्षभः
Dhritarashtram puraskritya gandharim cha yashasvinim
Mataram cha pritham dhimanbhratrinshcha purusharshabhah
153.10
जनार्दनेनानुगतो विदुरेण च धीमता
युयुत्सुना च कौरव्यो युयुधानेन चाभिभो
Janardanenanugato vidurena cha dhimata
Yuyutsuna cha kauravyo yuyudhanena chabhibho
153.11
महता राजभोग्येन परिबर्हेण संवृतः
स्तूयमानो महाराज भीष्मस्याग्नीननुव्रजन्
Mahata rajabhogyena paribarhena sanvritah
Stuyamano maharaja bhishmasyagninanuvrajan
153.12
निश्चक्राम पुरात्तस्माद्यथा देवपतिस्तथा
आससाद कुरुक्षेत्रे ततः शांतनवं नृपम्
Nishchakrama purattasmadyatha devapatistatha
Asasada kurukshetre tatah shantanavam nripam
153.13
उपास्यमानं व्यासेन पाराशर्येण धीमता
नारदेन च राजर्षे देवलेनासितेन च
Upasyamanam vyasena parasharyena dhimata
Naradena cha rajarshe devalenasitena cha
153.14
हतशिष्टैर्नृपैश्चान्यैर्नानादेशसमागतैः
रक्षिभिश्च महात्मानं रक्ष्यमाणं समन्ततः
Hatashishtairnripaishchanyairnanadeshasamagataih
Rakshibhishcha mahatmanam rakshyamanam samantatah
153.15
शयानं वीरशयने ददर्श नृपतिस्ततः
ततो रथादवारोहद्भ्रातृभिः सह धर्मराट्
Shayanam virashayane dadarsha nripatistatah
Tato rathadavarohadbhratribhih saha dharmarat
153.16
अभिवाद्याथ कौन्तेयः पितामहमरिंदमम्
द्वैपायनादीन्विप्रांश्च तैश्च प्रत्यभिनन्दितः
Abhivadyatha kaunteyah pitamahamarindamam
Dvaipayanadinvipranshcha taishcha pratyabhinanditah
153.17
ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च भ्रातृभिश्च सहाच्युतः
आसाद्य शरतल्पस्थमृषिभिः परिवारितम्
Ritvigbhirbrahmakalpaishcha bhratribhishcha sahachyutah
Asadya sharatalpasthamrishibhih parivaritam
153.18
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः
भ्रातृभिः सह कौरव्य शयानं निम्नगासुतम्
Abravidbharatashreshtham dharmarajo yudhishthirah
Bhratribhih saha kauravya shayanam nimnagasutam
153.19
युधिष्ठिरोऽहं नृपते नमस्ते जाह्नवीसुत
शृणोषि चेन्महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते
Yudhishthiroham nripate namaste jahnavisuta
Shrinoshi chenmahabaho bruhi kim karavani te
153.20
प्राप्तोऽस्मि समये राजन्नग्नीनादाय ते विभो
आचार्या ब्राह्मणाश्चैव ऋत्विजो भ्रातरश्च मे
Praptosmi samaye rajannagninadaya te vibho
Acharya brahmanashchaiva ritvijo bhratarashcha me
153.21
पुत्रश्च ते महातेजा धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
उपस्थितः सहामात्यो वासुदेवश्च वीर्यवान्
Putrashcha te mahateja dhritarashtro janeshvarah
Upasthitah sahamatyo vasudevashcha viryavan
153.22
हतशिष्टाश्च राजानः सर्वे च कुरुजाङ्गलाः
तान्पश्य कुरुशार्दूल समुन्मीलय लोचने
Hatashishtashcha rajanah sarve cha kurujangalah
Tanpashya kurushardula samunmilaya lochane
153.23
यच्चेह किंचित्कर्तव्यं तत्सर्वं प्रापितं मया
यथोक्तं भवता काले सर्वमेव च तत्कृतम्
Yachcheha kinchitkartavyam tatsarvam prapitam maya
Yathoktam bhavata kale sarvameva cha tatkritam
153.24
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः कुन्तीपुत्रेण धीमता
ददर्श भारतान्सर्वान्स्थितान्संपरिवार्य तम्
Evamuktastu gangeyah kuntiputrena dhimata
Dadarsha bharatansarvansthitansamparivarya tam
153.25
ततश्चलवलिर्भीष्मः प्रगृह्य विपुलं भुजम्
ओघमेघस्वनो वाग्मी काले वचनमब्रवीत्
Tatashchalavalirbhishmah pragrihya vipulam bhujam
Oghameghasvano vagmi kale vachanamabravit
153.26
दिष्ट्या प्राप्तोऽसि कौन्तेय सहामात्यो युधिष्ठिर
परिवृत्तो हि भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः
Dishtya praptosi kaunteya sahamatyo yudhishthira
Parivritto hi bhagavansahasranshurdivakarah
153.27
अष्टपञ्चाशतं रात्र्यः शयानस्याद्य मे गताः
शरेषु निशिताग्रेषु यथा वर्षशतं तथा
Ashtapanchashatam ratryah shayanasyadya me gatah
Shareshu nishitagreshu yatha varshashatam tatha
153.28
माघोऽयं समनुप्राप्तो मासः पुण्यो युधिष्ठिर
त्रिभागशेषः पक्षोऽयं शुक्लो भवितुमर्हति
Maghoyam samanuprapto masah punyo yudhishthira
Tribhagasheshah pakshoyam shuklo bhavitumarhati
153.29
एवमुक्त्वा तु गाङ्गेयो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्
धृतराष्ट्रमथामन्त्र्य काले वचनमब्रवीत्
Evamuktva tu gangeyo dharmaputram yudhishthiram
Dhritarashtramathamantrya kale vachanamabravit
153.30
राजन्विदितधर्मोऽसि सुनिर्णीतार्थसंशयः
बहुश्रुता हि ते विप्रा बहवः पर्युपासिताः
Rajanviditadharmosi sunirnitarthasanshayah
Bahushruta hi te vipra bahavah paryupasitah
153.31
वेदशास्त्राणि सर्वाणि धर्मांश्च मनुजेश्वर
वेदांश्च चतुरः साङ्गान्निखिलेनावबुध्यसे
Vedashastrani sarvani dharmanshcha manujeshvara
Vedanshcha chaturah sangannikhilenavabudhyase
153.32
न शोचितव्यं कौरव्य भवितव्यं हि तत्तथा
श्रुतं देवरहस्यं ते कृष्णद्वैपायनादपि
Na shochitavyam kauravya bhavitavyam hi tattatha
Shrutam devarahasyam te krishnadvaipayanadapi
153.33
यथा पाण्डोः सुता राजंस्तथैव तव धर्मतः
तान्पालय स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतान्
Yatha pandoh suta rajanstathaiva tava dharmatah
Tanpalaya sthito dharme gurushushrushane ratan
153.34
धर्मराजो हि शुद्धात्मा निदेशे स्थास्यते तव
आनृशंस्यपरं ह्येनं जानामि गुरुवत्सलम्
Dharmarajo hi shuddhatma nideshe sthasyate tava
Anrishansyaparam hyenam janami guruvatsalam
153.35
तव पुत्रा दुरात्मानः क्रोधलोभपरायणाः
ईर्ष्याभिभूता दुर्वृत्तास्तान्न शोचितुमर्हसि
Tava putra duratmanah krodhalobhaparayanah
Irshyabhibhuta durvrittastanna shochitumarhasi
153.36
वैशंपायन उवाच
एतावदुक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्
वासुदेवं महाबाहुमभ्यभाषत कौरवः
Vaishampayana uvacha
Etavaduktva vachanam dhritarashtram manishinam
Vasudevam mahabahumabhyabhashata kauravah
153.37
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत
त्रिविक्रम नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर
Bhagavandevadevesha surasuranamaskrita
Trivikrama namastestu shankhachakragadadhara
153.38
अनुजानीहि मां कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम
रक्ष्याश्च ते पाण्डवेया भवान्ह्येषां परायणम्
Anujanihi mam krishna vaikuntha purushottama
Rakshyashcha te pandaveya bhavanhyesham parayanam
153.39
उक्तवानस्मि दुर्बुद्धिं मन्दं दुर्योधनं पुरा
यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः
Uktavanasmi durbuddhim mandam duryodhanam pura
Yatah krishnastato dharmo yato dharmastato jayah
153.40
वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः
संधानस्य परः कालस्तवेति च पुनः पुनः
Vasudevena tirthena putra sanshamya pandavaih
Sandhanasya parah kalastaveti cha punah punah
153.41
न च मे तद्वचो मूढः कृतवान्स सुमन्दधीः
घातयित्वेह पृथिवीं ततः स निधनं गतः
Na cha me tadvacho mudhah kritavansa sumandadhih
Ghatayitveha prithivim tatah sa nidhanam gatah
153.42
त्वां च जानाम्यहं वीर पुराणमृषिसत्तमम्
नरेण सहितं देवं बदर्यां सुचिरोषितम्
Tvam cha janamyaham vira puranamrishisattamam
Narena sahitam devam badaryam suchiroshitam
153.43
तथा मे नारदः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः
नरनारायणावेतौ संभूतौ मनुजेष्विति
Tatha me naradah praha vyasashcha sumahatapah
Naranarayanavetau sambhutau manujeshviti
153.44
वासुदेव उवाच
अनुजानामि भीष्म त्वां वसूनाप्नुहि पार्थिव
न तेऽस्ति वृजिनं किंचिन्मया दृष्टं महाद्युते
Vasudeva uvacha
Anujanami bhishma tvam vasunapnuhi parthiva
Na testi vrijinam kinchinmaya drishtam mahadyute
153.45
पितृभक्तोऽसि राजर्षे मार्कण्डेय इवापरः
तेन मृत्युस्तव वशे स्थितो भृत्य इवानतः
Pitribhaktosi rajarshe markandeya ivaparah
Tena mrityustava vashe sthito bhritya ivanatah
153.46
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः पाण्डवानिदमब्रवीत्
धृतराष्ट्रमुखांश्चापि सर्वान्ससुहृदस्तथा
Vaishampayana uvacha
Evamuktastu gangeyah pandavanidamabravit
Dhritarashtramukhanshchapi sarvansasuhridastatha
153.47
प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छामि तन्मानुज्ञातुमर्हथ
सत्ये प्रयतितव्यं वः सत्यं हि परमं बलम्
Prananutsrashtumichchhami tanmanugyatumarhatha
Satye prayatitavyam vah satyam hi paramam balam
153.48
आनृशंस्यपरैर्भाव्यं सदैव नियतात्मभिः
ब्रह्मण्यैर्धर्मशीलैश्च तपोनीत्यैश्च भारत
Anrishansyaparairbhavyam sadaiva niyatatmabhih
Brahmanyairdharmashilaishcha taponityaishcha bharata
153.49
इत्युक्त्वा सुहृदः सर्वान्संपरिष्वज्य चैव ह
पुनरेवाब्रवीद्धीमान्युधिष्ठिरमिदं वचः
Ityuktva suhridah sarvansamparishvajya chaiva ha
Punarevabraviddhimanyudhishthiramidam vachah
153.50
ब्राह्मणाश्चैव ते नित्यं प्राज्ञाश्चैव विशेषतः
आचार्या ऋत्विजश्चैव पूजनीया नराधिप
Brahmanashchaiva te nityam pragyashchaiva visheshatah
Acharya ritvijashchaiva pujaniya naradhipa