Chapter 149

149.1

युधिष्ठिर उवाच
नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपि
भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति

Yudhishthira uvacha
Nabhagadheyah prapnoti dhanam subalavanapi
Bhagadheyanvitastvarthankrisho balashcha vindati

नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सति
लाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम्
कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः

Nalabhakale labhate prayatnepi krite sati
Labhakaleprayatnena labhate vipulam dhanam
Kritayatnaphalashchaiva drishyante shatasho narah

यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात्
नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम

Yadi yatno bhavenmartyah sa sarvam phalamapnuyat
Nalabhyam chopalabhyeta nrinam bharatasattama

यदा प्रयत्नं कृतवान्दृश्यते ह्यफलो नरः
मार्गन्नयशतैरर्थानमार्गंश्चापरः सुखी

Yada prayatnam kritavandrishyate hyaphalo narah
Margannayashatairarthanamarganshchaparah sukhi

अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः
धनयुक्तास्त्वधर्मस्था दृश्यन्ते चापरे जनाः

Akaryamasakritkritva drishyante hyadhana narah
Dhanayuktastvadharmastha drishyante chapare janah

अधीत्य नीतिं यस्माच्च नीतियुक्तो न दृश्यते
अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना
विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्गतस्तथा

Adhitya nitim yasmachcha nitiyukto na drishyate
Anabhigyashcha sachivyam gamitah kena hetuna
Vidyayukto hyavidyashcha dhanavandurgatastatha

यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात्
न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत्

Yadi vidyamupashritya narah sukhamavapnuyat
Na vidvanvidyaya hinam vrittyarthamupasanshrayet

यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम्
दृष्टार्थो विद्ययाप्येवमविद्यां प्रजहेन्नरः

Yatha pipasam jayati purushah prapya vai jalam
Drishtartho vidyayapyevamavidyam prajahennarah

नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति

Napraptakalo mriyate viddhah sharashatairapi
Trinagrenapi sansprishtah praptakalo na jivati

भीष्म उवाच
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम्
उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति

Bhishma uvacha
Ihamanah samarambhanyadi nasadayeddhanam
Ugram tapah samarohenna hyanuptam prarohati

दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया
अहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः

Danena bhogi bhavati medhavi vriddhasevaya
Ahinsaya cha dirghayuriti prahurmanishinah

तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपि
स्वाभाषी प्रियकृच्छुद्धः सर्वसत्त्वाविहिंसकः

Tasmaddadyanna yacheta pujayeddharmikanapi
Svabhashi priyakrichchhuddhah sarvasattvavihinsakah

यदा प्रमाणप्रभवः स्वभावश्च सुखासुखे
मशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर

Yada pramanaprabhavah svabhavashcha sukhasukhe
Mashakitapipilanam sthiro bhava yudhishthira