UtshovChapter 147
147.1
वैशंपायन उवाच
इत्युक्तवति वाक्यं तु कृष्णे देवकिनन्दने
भीष्मं शांतनवं भूयः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः
Vaishampayana uvacha
Ityuktavati vakyam tu krishne devakinandane
Bhishmam shantanavam bhuyah paryaprichchhadyudhishthirah
147.2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मभृतां वर
प्रत्यक्षमागमो वेति किं तयोः कारणं भवेत्
Nirnaye va mahabuddhe sarvadharmabhritam vara
Pratyakshamagamo veti kim tayoh karanam bhavet
147.3
भीष्म उवाच
नास्त्यत्र संशयः कश्चिदिति मे वर्तते मतिः
शृणु वक्ष्यामि ते प्राज्ञ सम्यक्त्वमनुपृच्छसि
Bhishma uvacha
Nastyatra sanshayah kashchiditi me vartate matih
Shrinu vakshyami te pragya samyaktvamanuprichchhasi
147.4
संशयः सुगमो राजन्निर्णयस्त्वत्र दुर्गमः
दृष्टं श्रुतमनन्तं हि यत्र संशयदर्शनम्
Sanshayah sugamo rajannirnayastvatra durgamah
Drishtam shrutamanantam hi yatra sanshayadarshanam
147.5
प्रत्यक्षं कारणं दृष्टं हेतुकाः प्राज्ञमानिनः
नास्तीत्येवं व्यवस्यन्ति सत्यं संशयमेव च
तदयुक्तं व्यवस्यन्ति बालाः पण्डितमानिनः
Pratyaksham karanam drishtam hetukah pragyamaninah
Nastityevam vyavasyanti satyam sanshayameva cha
Tadayuktam vyavasyanti balah panditamaninah
147.6
अथ चेन्मन्यसे चैकं कारणं किं भवेदिति
शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनातन्द्रितेन च
प्राणयात्रामनेकां च कल्पयानेन भारत
Atha chenmanyase chaikam karanam kim bhavediti
Shakyam dirghena kalena yuktenatandritena cha
Pranayatramanekam cha kalpayanena bharata
147.7
तत्परेणैव नान्येन शक्यं ह्येतत्तु कारणम्
हेतूनामन्तमासाद्य विपुलं ज्ञानमुत्तमम्
ज्योतिः सर्वस्य लोकस्य विपुलं प्रतिपद्यते
Tatparenaiva nanyena shakyam hyetattu karanam
Hetunamantamasadya vipulam gyanamuttamam
Jyotih sarvasya lokasya vipulam pratipadyate
147.8
तत्त्वेनागमनं राजन्हेत्वन्तगमनं तथा
अग्राह्यमनिबद्धं च वाचः संपरिवर्जनम्
Tattvenagamanam rajanhetvantagamanam tatha
Agrahyamanibaddham cha vachah samparivarjanam
147.9
युधिष्ठिर उवाच
प्रत्यक्षं लोकतः सिद्धं लोकाश्चागमपूर्वकाः
शिष्टाचारो बहुविधो ब्रूहि तन्मे पितामह
Yudhishthira uvacha
Pratyaksham lokatah siddham lokashchagamapurvakah
Shishtacharo bahuvidho bruhi tanme pitamaha
147.10
भीष्म उवाच
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः
संस्था यत्नैरपि कृता कालेन परिभिद्यते
Bhishma uvacha
Dharmasya hriyamanasya balavadbhirduratmabhih
Sanstha yatnairapi krita kalena paribhidyate
147.11
अधर्मा धर्मरूपेण तृणैः कूपा इवावृताः
ततस्तैर्भिद्यते वृत्तं शृणु चैव युधिष्ठिर
Adharma dharmarupena trinaih kupa ivavritah
Tatastairbhidyate vrittam shrinu chaiva yudhishthira
147.12
अवृत्त्या ये च भिन्दन्ति श्रुतत्यागपरायणाः
धर्मविद्वेषिणो मन्दा इत्युक्तस्तेषु संशयः
Avrittya ye cha bhindanti shrutatyagaparayanah
Dharmavidveshino manda ityuktasteshu sanshayah
147.13
अतृप्यन्तस्तु साधूनां य एवागमबुद्धयः
परमित्येव संतुष्टास्तानुपास्स्व च पृच्छ च
Atripyantastu sadhunam ya evagamabuddhayah
Paramityeva santushtastanupassva cha prichchha cha
147.14
कामार्थौ पृष्ठतः कृत्वा लोभमोहानुसारिणौ
धर्म इत्येव संबुद्धास्तानुपास्स्व च पृच्छ च
Kamarthau prishthatah kritva lobhamohanusarinau
Dharma ityeva sambuddhastanupassva cha prichchha cha
147.15
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञस्वाध्यायकर्मभिः
आचारः कारणं चैव धर्मश्चैव त्रयं पुनः
Na tesham bhidyate vrittam yagyasvadhyayakarmabhih
Acharah karanam chaiva dharmashchaiva trayam punah
147.16
युधिष्ठिर उवाच
पुनरेवेह मे बुद्धिः संशये परिमुह्यते
अपारे मार्गमाणस्य परं तीरमपश्यतः
Yudhishthira uvacha
Punareveha me buddhih sanshaye parimuhyate
Apare margamanasya param tiramapashyatah
147.17
वेदाः प्रत्यक्षमाचारः प्रमाणं तत्त्रयं यदि
पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैकस्त्रयं कथम्
Vedah pratyakshamacharah pramanam tattrayam yadi
Prithaktvam labhyate chaisham dharmashchaikastrayam katham
147.18
भीष्म उवाच
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः
यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा
Bhishma uvacha
Dharmasya hriyamanasya balavadbhirduratmabhih
Yadyevam manyase rajanstridha dharmavicharana
147.19
एक एवेति जानीहि त्रिधा तस्य प्रदर्शनम्
पृथक्त्वे चैव मे बुद्धिस्त्रयाणामपि वै तथा
Eka eveti janihi tridha tasya pradarshanam
Prithaktve chaiva me buddhistrayanamapi vai tatha
147.20
उक्तो मार्गस्त्रयाणां च तत्तथैव समाचर
जिज्ञासा तु न कर्तव्या धर्मस्य परितर्कणात्
Ukto margastrayanam cha tattathaiva samachara
Jigyasa tu na kartavya dharmasya paritarkanat
147.21
सदैव भरतश्रेष्ठ मा ते भूदत्र संशयः
अन्धो जड इवाशङ्को यद्ब्रवीमि तदाचर
Sadaiva bharatashreshtha ma te bhudatra sanshayah
Andho jada ivashanko yadbravimi tadachara
147.22
अहिंसा सत्यमक्रोधो दानमेतच्चतुष्टयम्
अजातशत्रो सेवस्व धर्म एष सनातनः
Ahinsa satyamakrodho danametachchatushtayam
Ajatashatro sevasva dharma esha sanatanah
147.23
ब्राह्मणेषु च वृत्तिर्या पितृपैतामहोचिता
तामन्वेहि महाबाहो स्वर्गस्यैते हि देशिकाः
Brahmaneshu cha vrittirya pitripaitamahochita
Tamanvehi mahabaho svargasyaite hi deshikah
147.24
प्रमाणमप्रमाणं वै यः कुर्यादबुधो नरः
न स प्रमाणतामर्हो विवादजननो हि सः
Pramanamapramanam vai yah kuryadabudho narah
Na sa pramanatamarho vivadajanano hi sah
147.25
ब्राह्मणानेव सेवस्व सत्कृत्य बहुमन्य च
एतेष्वेव त्विमे लोकाः कृत्स्ना इति निबोध तान्
Brahmananeva sevasva satkritya bahumanya cha
Eteshveva tvime lokah kritsna iti nibodha tan