UtshovChapter 146
146.1
वासुदेव उवाच
युधिष्ठिर महाबाहो महाभाग्यं महात्मनः
रुद्राय बहुरूपाय बहुनाम्ने निबोध मे
Vasudeva uvacha
Yudhishthira mahabaho mahabhagyam mahatmanah
Rudraya bahurupaya bahunamne nibodha me
146.2
वदन्त्यग्निं महादेवं तथा स्थाणुं महेश्वरम्
एकाक्षं त्र्यम्बकं चैव विश्वरूपं शिवं तथा
Vadantyagnim mahadevam tatha sthanum maheshvaram
Ekaksham tryambakam chaiva vishvarupam shivam tatha
146.3
द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः
घोरामन्यां शिवामन्यां ते तनू बहुधा पुनः
Dve tanu tasya devasya vedagya brahmana viduh
Ghoramanyam shivamanyam te tanu bahudha punah
146.4
उग्रा घोरा तनूर्यास्य सोऽग्निर्विद्युत्स भास्करः
शिवा सौम्या च या तस्य धर्मस्त्वापोऽथ चन्द्रमाः
Ugra ghora tanuryasya sognirvidyutsa bhaskarah
Shiva saumya cha ya tasya dharmastvapotha chandramah
146.5
आत्मनोऽर्धं तु तस्याग्निरुच्यते भरतर्षभ
ब्रह्मचर्यं चरत्येष शिवा यास्य तनुस्तथा
Atmanordham tu tasyagniruchyate bharatarshabha
Brahmacharyam charatyesha shiva yasya tanustatha
146.6
यास्य घोरतमा मूर्तिर्जगत्संहरते तया
ईश्वरत्वान्महत्त्वाच्च महेश्वर इति स्मृतः
Yasya ghoratama murtirjagatsanharate taya
Ishvaratvanmahattvachcha maheshvara iti smritah
146.7
यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्प्रतापवान्
मांसशोणितमज्जादो यत्ततो रुद्र उच्यते
Yannirdahati yattikshno yadugro yatpratapavan
Mansashonitamajjado yattato rudra uchyate
146.8
देवानां सुमहान्यच्च यच्चास्य विषयो महान्
यच्च विश्वं महत्पाति महादेवस्ततः स्मृतः
Devanam sumahanyachcha yachchasya vishayo mahan
Yachcha vishvam mahatpati mahadevastatah smritah
146.9
समेधयति यन्नित्यं सर्वार्थान्सर्वकर्मभिः
शिवमिच्छन्मनुष्याणां तस्मादेष शिवः स्मृतः
Samedhayati yannityam sarvarthansarvakarmabhih
Shivamichchhanmanushyanam tasmadesha shivah smritah
146.10
दहत्यूर्ध्वं स्थितो यच्च प्राणोत्पत्तिः स्थितिश्च यत्
स्थिरलिङ्गश्च यन्नित्यं तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः
Dahatyurdhvam sthito yachcha pranotpattih sthitishcha yat
Sthiralingashcha yannityam tasmatsthanuriti smritah
146.11
यदस्य बहुधा रूपं भूतं भव्यं भवत्तथा
स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः
Yadasya bahudha rupam bhutam bhavyam bhavattatha
Sthavaram jangamam chaiva bahurupastatah smritah
146.12
धूम्रं रूपं च यत्तस्य धूर्जटीत्यत उच्यते
विश्वे देवाश्च यत्तस्मिन्विश्वरूपस्ततः स्मृतः
Dhumram rupam cha yattasya dhurjatityata uchyate
Vishve devashcha yattasminvishvarupastatah smritah
146.13
सहस्राक्षोऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयोऽपि वा
चक्षुषः प्रभवस्तेजो नास्त्यन्तोऽथास्य चक्षुषाम्
Sahasrakshoyutaksho va sarvatokshimayopi va
Chakshushah prabhavastejo nastyantothasya chakshusham
146.14
सर्वथा यत्पशून्पाति तैश्च यद्रमते पुनः
तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्पशुपतिः स्मृतः
Sarvatha yatpashunpati taishcha yadramate punah
Teshamadhipatiryachcha tasmatpashupatih smritah
146.15
नित्येन ब्रह्मचर्येण लिङ्गमस्य यदा स्थितम्
महयन्त्यस्य लोकाश्च महेश्वर इति स्मृतः
Nityena brahmacharyena lingamasya yada sthitam
Mahayantyasya lokashcha maheshvara iti smritah
146.16
विग्रहं पूजयेद्यो वै लिङ्गं वापि महात्मनः
लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते
Vigraham pujayedyo vai lingam vapi mahatmanah
Lingam pujayita nityam mahatim shriyamashnute
146.17
ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तथा
लिङ्गमेवार्चयन्ति स्म यत्तदूर्ध्वं समास्थितम्
Rishayashchapi devashcha gandharvapsarasastatha
Lingamevarchayanti sma yattadurdhvam samasthitam
146.18
पूज्यमाने ततस्तस्मिन्मोदते स महेश्वरः
सुखं ददाति प्रीतात्मा भक्तानां भक्तवत्सलः
Pujyamane tatastasminmodate sa maheshvarah
Sukham dadati pritatma bhaktanam bhaktavatsalah
146.19
एष एव श्मशानेषु देवो वसति नित्यशः
यजन्ते तं जनास्तत्र वीरस्थाननिषेविणम्
Esha eva shmashaneshu devo vasati nityashah
Yajante tam janastatra virasthananishevinam
146.20
विषमस्थः शरीरेषु स मृत्युः प्राणिनामिह
स च वायुः शरीरेषु प्राणोऽपानः शरीरिणाम्
Vishamasthah sharireshu sa mrityuh praninamiha
Sa cha vayuh sharireshu pranopanah sharirinam
146.21
तस्य घोराणि रूपाणि दीप्तानि च बहूनि च
लोके यान्यस्य पूज्यन्ते विप्रास्तानि विदुर्बुधाः
Tasya ghorani rupani diptani cha bahuni cha
Loke yanyasya pujyante viprastani vidurbudhah
146.22
नामधेयानि वेदेषु बहून्यस्य यथार्थतः
निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्कर्मभिस्तथा
Namadheyani vedeshu bahunyasya yatharthatah
Niruchyante mahattvachcha vibhutvatkarmabhistatha
146.23
वेदे चास्य विदुर्विप्राः शतरुद्रीयमुत्तमम्
व्यासादनन्तरं यच्चाप्युपस्थानं महात्मनः
Vede chasya vidurviprah shatarudriyamuttamam
Vyasadanantaram yachchapyupasthanam mahatmanah
146.24
प्रदाता सर्वलोकानां विश्वं चाप्युच्यते महत्
ज्येष्ठभूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा ऋषयोऽपरे
Pradata sarvalokanam vishvam chapyuchyate mahat
Jyeshthabhutam vadantyenam brahmana rishayopare
146.25
प्रथमो ह्येष देवानां मुखादग्निरजायत
ग्रहैर्बहुविधैः प्राणान्संरुद्धानुत्सृजत्यपि
Prathamo hyesha devanam mukhadagnirajayata
Grahairbahuvidhaih pranansanruddhanutsrijatyapi
146.26
स मोचयति पुण्यात्मा शरण्यः शरणागतान्
आयुरारोग्यमैश्वर्यं वित्तं कामांश्च पुष्कलान्
Sa mochayati punyatma sharanyah sharanagatan
Ayurarogyamaishvaryam vittam kamanshcha pushkalan
146.27
स ददाति मनुष्येभ्यः स एवाक्षिपते पुनः
शक्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते
Sa dadati manushyebhyah sa evakshipate punah
Shakradishu cha deveshu tasya chaishvaryamuchyate
146.28
स एवाभ्यधिको नित्यं त्रैलोक्यस्य शुभाशुभे
ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्वरः पुनरुच्यते
Sa evabhyadhiko nityam trailokyasya shubhashubhe
Aishvaryachchaiva kamanamishvarah punaruchyate
146.29
महेश्वरश्च लोकानां महतामीश्वरश्च सः
बहुभिर्विविधै रूपैर्विश्वं व्याप्तमिदं जगत्
तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे वडवामुखम्
Maheshvarashcha lokanam mahatamishvarashcha sah
Bahubhirvividhai rupairvishvam vyaptamidam jagat
Tasya devasya yadvaktram samudre vadavamukham