UtshovChapter 141
141.1
भीष्म उवाच
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत्
शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रेः सुमहात्मनः
Bhishma uvacha
Ityuktastvarjunastushnimabhudvayustamabravit
Shrinu me haihayashreshtha karmatreh sumahatmanah
141.2
घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवाः
अविध्यत शरैस्तत्र स्वर्भानुः सोमभास्करौ
Ghore tamasyayudhyanta sahita devadanavah
Avidhyata sharaistatra svarbhanuh somabhaskarau
141.3
अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते स्म दानवैः
देवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा
Atha te tamasa grasta nihanyante sma danavaih
Deva nripatishardula sahaiva balibhistada
141.4
असुरैर्वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकसः
अपश्यन्त तपस्यन्तमत्रिं विप्रं महावने
Asurairvadhyamanaste kshinaprana divaukasah
Apashyanta tapasyantamatrim vipram mahavane
141.5
अथैनमब्रुवन्देवाः शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम्
असुरैरिषुभिर्विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ
Athainamabruvandevah shantakrodham jitendriyam
Asurairishubhirviddhau chandradityavimavubhau
141.6
वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसावृते
नाधिगच्छाम शान्तिं च भयात्त्रायस्व नः प्रभो
Vayam vadhyamahe chapi shatrubhistamasavrite
Nadhigachchhama shantim cha bhayattrayasva nah prabho
141.7
कथं रक्षामि भवतस्तेऽब्रुवंश्चन्द्रमा भव
तिमिरघ्नश्च सविता दस्युहा चैव नो भव
Katham rakshami bhavatastebruvanshchandrama bhava
Timiraghnashcha savita dasyuha chaiva no bhava
141.8
एवमुक्तस्तदात्रिस्तु तमोनुदभवच्छशी
अपश्यत्सौम्यभावं च सूर्यस्य प्रतिदर्शनम्
Evamuktastadatristu tamonudabhavachchhashi
Apashyatsaumyabhavam cha suryasya pratidarshanam
141.9
दृष्ट्वा नातिप्रभं सोमं तथा सूर्यं च पार्थिव
प्रकाशमकरोदत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे
Drishtva natiprabham somam tatha suryam cha parthiva
Prakashamakarodatristapasa svena sanyuge
141.10
जगद्वितिमिरं चापि प्रदीप्तमकरोत्तदा
व्यजयच्छत्रुसंघांश्च देवानां स्वेन तेजसा
Jagadvitimiram chapi pradiptamakarottada
Vyajayachchhatrusanghanshcha devanam svena tejasa
141.11
अत्रिणा दह्यमानांस्तान्दृष्ट्वा देवा महासुरान्
पराक्रमैस्तेऽपि तदा व्यत्यघ्नन्नत्रिरक्षिताः
Atrina dahyamananstandrishtva deva mahasuran
Parakramaistepi tada vyatyaghnannatrirakshitah
141.12
उद्भासितश्च सविता देवास्त्राता हतासुराः
अत्रिणा त्वथ सोमत्वं कृतमुत्तमतेजसा
Udbhasitashcha savita devastrata hatasurah
Atrina tvatha somatvam kritamuttamatejasa
141.13
अद्वितीयेन मुनिना जपता चर्मवाससा
फलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम्
Advitiyena munina japata charmavasasa
Phalabhakshena rajarshe pashya karmatrina kritam
141.14
तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रेः सुमहात्मनः
ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वमत्रितः क्षत्रियं वरम्
Tasyapi vistarenoktam karmatreh sumahatmanah
Bravimyaham bruhi va tvamatritah kshatriyam varam
141.15
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत्
शृणु राजन्महत्कर्म च्यवनस्य महात्मनः
Ityuktastvarjunastushnimabhudvayustamabravit
Shrinu rajanmahatkarma chyavanasya mahatmanah
141.16
अश्विनोः प्रतिसंश्रुत्य च्यवनः पाकशासनम्
प्रोवाच सहितं देवैः सोमपावश्विनौ कुरु
Ashvinoh pratisanshrutya chyavanah pakashasanam
Provacha sahitam devaih somapavashvinau kuru
141.17
इन्द्र उवाच
अस्माभिर्वर्जितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम्
देवैर्न संमितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व नः
Indra uvacha
Asmabhirvarjitavetau bhavetam somapau katham
Devairna sammitavetau tasmanmaivam vadasva nah
141.18
अश्विभ्यां सह नेच्छामः पातुं सोमं महाव्रत
पिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुमिहोत्सहे
Ashvibhyam saha nechchhamah patum somam mahavrata
Pibantvanye yathakamam naham patumihotsahe
141.19
च्यवन उवाच
न चेत्करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदन
मया प्रमथितः सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे
Chyavana uvacha
Na chetkarishyasi vacho mayoktam balasudana
Maya pramathitah sadyah somam pasyasi vai makhe
141.20
ततः कर्म समारब्धं हिताय सहसाश्विनोः
च्यवनेन ततो मन्त्रैरभिभूताः सुराभवन्
Tatah karma samarabdham hitaya sahasashvinoh
Chyavanena tato mantrairabhibhutah surabhavan
141.21
तत्तु कर्म समारब्धं दृष्ट्वेन्द्रः क्रोधमूर्छितः
उद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत्
तथा वज्रेण भगवानमर्षाकुललोचनः
Tattu karma samarabdham drishtvendrah krodhamurchhitah
Udyamya vipulam shailam chyavanam samupadravat
Tatha vajrena bhagavanamarshakulalochanah
141.22
तमापतन्तं दृष्ट्वैव च्यवनस्तपसान्वितः
अद्भिः सिक्त्वास्तम्भयत्तं सवज्रं सहपर्वतम्
Tamapatantam drishtvaiva chyavanastapasanvitah
Adbhih siktvastambhayattam savajram sahaparvatam
141.23
अथेन्द्रस्य महाघोरं सोऽसृजच्छत्रुमेव ह
मदं मन्त्राहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनिः
Athendrasya mahaghoram sosrijachchhatrumeva ha
Madam mantrahutimayam vyaditasyam mahamunih
141.24
तस्य दन्तसहस्रं तु बभूव शतयोजनम्
द्वियोजनशतास्तस्य दंष्ट्राः परमदारुणाः
हनुस्तस्याभवद्भूमावेकश्चास्यास्पृशद्दिवम्
Tasya dantasahasram tu babhuva shatayojanam
Dviyojanashatastasya danshtrah paramadarunah
Hanustasyabhavadbhumavekashchasyasprishaddivam
141.25
जिह्वामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवाः सवासवाः
तिमेरास्यमनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे
Jihvamule sthitastasya sarve devah savasavah
Timerasyamanuprapta yatha matsya maharnave
141.26
ते संमन्त्र्य ततो देवा मदस्यास्यगतास्तदा
अब्रुवन्सहिताः शक्रं प्रणमास्मै द्विजातये
अश्विभ्यां सह सोमं च पिबामो विगतज्वराः
Te sammantrya tato deva madasyasyagatastada
Abruvansahitah shakram pranamasmai dvijataye
Ashvibhyam saha somam cha pibamo vigatajvarah
141.27
ततः स प्रणतः शक्रश्चकार च्यवनस्य तत्
च्यवनः कृतवांस्तौ चाप्यश्विनौ सोमपीथिनौ
Tatah sa pranatah shakrashchakara chyavanasya tat
Chyavanah kritavanstau chapyashvinau somapithinau
141.28
ततः प्रत्याहरत्कर्म मदं च व्यभजन्मुनिः
अक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान्
Tatah pratyaharatkarma madam cha vyabhajanmunih
Aksheshu mrigayayam cha pane strishu cha viryavan
141.29
एतैर्दोषैर्नरो राजन्क्षयं याति न संशयः
तस्मादेतान्नरो नित्यं दूरतः परिवर्जयेत्
Etairdoshairnaro rajankshayam yati na sanshayah
Tasmadetannaro nityam duratah parivarjayet
141.30
एतत्ते च्यवनस्यापि कर्म राजन्प्रकीर्तितम्
ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वं च्यवनात्क्षत्रियं वरम्
Etatte chyavanasyapi karma rajanprakirtitam
Bravimyaham bruhi va tvam chyavanatkshatriyam varam