UtshovChapter 137
137.1
युधिष्ठिर उवाच
कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा जनाधिप
कं वा कर्मोदयं मत्वा तानर्चसि महामते
Yudhishthira uvacha
Kam tu brahmanapujayam vyushtim drishtva janadhipa
Kam va karmodayam matva tanarchasi mahamate
137.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
पवनस्य च संवादमर्जुनस्य च भारत
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Pavanasya cha sanvadamarjunasya cha bharata
137.3
सहस्रभुजभृच्छ्रीमान्कार्तवीर्योऽभवत्प्रभुः
अस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबलः
Sahasrabhujabhrichchhrimankartaviryobhavatprabhuh
Asya lokasya sarvasya mahishmatyam mahabalah
137.4
स तु रत्नाकरवतीं सद्वीपां सागराम्बराम्
शशास सर्वां पृथिवीं हैहयः सत्यविक्रमः
Sa tu ratnakaravatim sadvipam sagarambaram
Shashasa sarvam prithivim haihayah satyavikramah
137.5
स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कारणे
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य विनयं श्रुतमेव च
Svavittam tena dattam tu dattatreyaya karane
Kshatradharmam puraskritya vinayam shrutameva cha
137.6
आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम्
न्यमन्त्रयत संहृष्टः स द्विजश्च वरैस्त्रिभिः
Aradhayamasa cha tam kritaviryatmajo munim
Nyamantrayata sanhrishtah sa dvijashcha varaistribhih
137.7
स वरैश्छन्दितस्तेन नृपो वचनमब्रवीत्
सहस्रबाहुर्भूयां वै चमूमध्ये गृहेऽन्यथा
Sa varaishchhanditastena nripo vachanamabravit
Sahasrabahurbhuyam vai chamumadhye grihenyatha
137.8
मम बाहुसहस्रं तु पश्यन्तां सैनिका रणे
विक्रमेण महीं कृत्स्नां जयेयं विपुलव्रत
तां च धर्मेण संप्राप्य पालयेयमतन्द्रितः
Mama bahusahasram tu pashyantam sainika rane
Vikramena mahim kritsnam jayeyam vipulavrata
Tam cha dharmena samprapya palayeyamatandritah
137.9
चतुर्थं तु वरं याचे त्वामहं द्विजसत्तम
तं ममानुग्रहकृते दातुमर्हस्यनिन्दित
अनुशासन्तु मां सन्तो मिथ्यावृत्तं तदाश्रयम्
Chaturtham tu varam yache tvamaham dvijasattama
Tam mamanugrahakrite datumarhasyanindita
Anushasantu mam santo mithyavrittam tadashrayam
137.10
इत्युक्तः स द्विजः प्राह तथास्त्विति नराधिपम्
एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजसः
Ityuktah sa dvijah praha tathastviti naradhipam
Evam samabhavanstasya varaste diptatejasah
137.11
ततः स रथमास्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिः
अब्रवीद्वीर्यसंमोहात्को न्वस्ति सदृशो मया
वीर्यधैर्ययशःशौचैर्विक्रमेणौजसापि वा
Tatah sa rathamasthaya jvalanarkasamadyutih
Abravidviryasammohatko nvasti sadrisho maya
Viryadhairyayashahshauchairvikramenaujasapi va
137.12
तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वागुवाचाशरीरिणी
न त्वं मूढ विजानीषे ब्राह्मणं क्षत्रियाद्वरम्
सहितो ब्राह्मणेनेह क्षत्रियो रक्षति प्रजाः
Tadvakyante chantarikshe vaguvachasharirini
Na tvam mudha vijanishe brahmanam kshatriyadvaram
Sahito brahmaneneha kshatriyo rakshati prajah
137.13
अर्जुन उवाच
कुर्यां भूतानि तुष्टोऽहं क्रुद्धो नाशं तथा नये
कर्मणा मनसा वाचा न मत्तोऽस्ति वरो द्विजः
Arjuna uvacha
Kuryam bhutani tushtoham kruddho nasham tatha naye
Karmana manasa vacha na mattosti varo dvijah
137.14
पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीयः क्षत्रियोत्तरः
त्वयोक्तौ यौ तु तौ हेतू विशेषस्त्वत्र दृश्यते
Purvo brahmottaro vado dvitiyah kshatriyottarah
Tvayoktau yau tu tau hetu visheshastvatra drishyate
137.15
ब्राह्मणाः संश्रिताः क्षत्रं न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम्
श्रितान्ब्रह्मोपधा विप्राः खादन्ति क्षत्रियान्भुवि
Brahmanah sanshritah kshatram na kshatram brahmanashritam
Shritanbrahmopadha viprah khadanti kshatriyanbhuvi
137.16
क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्मः प्रजानां परिपालनम्
क्षत्राद्वृत्तिर्ब्राह्मणानां तैः कथं ब्राह्मणो वरः
Kshatriyeshvashrito dharmah prajanam paripalanam
Kshatradvrittirbrahmananam taih katham brahmano varah
137.17
सर्वभूतप्रधानांस्तान्भैक्षवृत्तीनहं सदा
आत्मसंभावितान्विप्रान्स्थापयाम्यात्मनो वशे
Sarvabhutapradhananstanbhaikshavrittinaham sada
Atmasambhavitanvipransthapayamyatmano vashe
137.18
कथितं ह्यनया सत्यं गायत्र्या कन्यया दिवि
विजेष्याम्यवशान्सर्वान्ब्राह्मणांश्चर्मवाससः
Kathitam hyanaya satyam gayatrya kanyaya divi
Vijeshyamyavashansarvanbrahmananshcharmavasasah
137.19
न च मां च्यावयेद्राष्ट्रात्त्रिषु लोकेषु कश्चन
देवो वा मानुषो वापि तस्माज्ज्येष्ठो द्विजादहम्
Na cha mam chyavayedrashtrattrishu lokeshu kashchana
Devo va manusho vapi tasmajjyeshtho dvijadaham
137.20
अद्य ब्रह्मोत्तरं लोकं करिष्ये क्षत्रियोत्तरम्
न हि मे संयुगे कश्चित्सोढुमुत्सहते बलम्
Adya brahmottaram lokam karishye kshatriyottaram
Na hi me sanyuge kashchitsodhumutsahate balam
137.21
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा वित्रस्ताभून्निशाचरी
अथैनमन्तरिक्षस्थस्ततो वायुरभाषत
Arjunasya vachah shrutva vitrastabhunnishachari
Athainamantarikshasthastato vayurabhashata
137.22
त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरु
एतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षोभो हि ते भवेत्
Tyajainam kalusham bhavam brahmanebhyo namaskuru
Etesham kurvatah papam rashtrakshobho hi te bhavet
137.23
अथ वा त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजाः
निरसिष्यन्ति वा राष्ट्राद्धतोत्साहं महाबलाः
Atha va tvam mahipala shamayishyanti vai dvijah
Nirasishyanti va rashtraddhatotsaham mahabalah
137.24
तं राजा कस्त्वमित्याह ततस्तं प्राह मारुतः
वायुर्वै देवदूतोऽस्मि हितं त्वां प्रब्रवीम्यहम्
Tam raja kastvamityaha tatastam praha marutah
Vayurvai devadutosmi hitam tvam prabravimyaham
137.25
अर्जुन उवाच
अहो त्वयाद्य विप्रेषु भक्तिरागः प्रदर्शितः
यादृशं पृथिवी भूतं तादृशं ब्रूहि वै द्विजम्
Arjuna uvacha
Aho tvayadya vipreshu bhaktiragah pradarshitah
Yadrisham prithivi bhutam tadrisham bruhi vai dvijam
137.26
वायोर्वा सदृशं किंचिद्ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम्
अपां वै सदृशं ब्रूहि सूर्यस्य नभसोऽपि वा
Vayorva sadrisham kinchidbruhi tvam brahmanottamam
Apam vai sadrisham bruhi suryasya nabhasopi va