UtshovChapter 127
127.1
भीष्म उवाच
ततो नारायणसुहृन्नारदो भगवानृषिः
शंकरस्योमया सार्धं संवादं प्रत्यभाषत
Bhishma uvacha
Tato narayanasuhrinnarado bhagavanrishih
Shankarasyomaya sardham sanvadam pratyabhashata
127.2
तपश्चचार धर्मात्मा वृषभाङ्कः सुरेश्वरः
पुण्ये गिरौ हिमवति सिद्धचारणसेविते
Tapashchachara dharmatma vrishabhankah sureshvarah
Punye girau himavati siddhacharanasevite
127.3
नानौषधियुते रम्ये नानापुष्पसमाकुले
अप्सरोगणसंकीर्णे भूतसंघनिषेविते
Nanaushadhiyute ramye nanapushpasamakule
Apsaroganasankirne bhutasanghanishevite
127.4
तत्र देवो मुदा युक्तो भूतसंघशतैर्वृतः
नानारूपैर्विरूपैश्च दिव्यैरद्भुतदर्शनैः
Tatra devo muda yukto bhutasanghashatairvritah
Nanarupairvirupaishcha divyairadbhutadarshanaih
127.5
सिंहव्याघ्रगजप्रख्यैः सर्वजातिसमन्वितैः
क्रोष्टुकद्वीपिवदनैरृक्षर्षभमुखैस्तथा
Sinhavyaghragajaprakhyaih sarvajatisamanvitaih
Kroshtukadvipivadanairriksharshabhamukhaistatha
127.6
उलूकवदनैर्भीमैः श्येनभासमुखैस्तथा
नानावर्णमृगप्रख्यैः सर्वजातिसमन्वयैः
किंनरैर्देवगन्धर्वैर्यक्षभूतगणैस्तथा
Ulukavadanairbhimaih shyenabhasamukhaistatha
Nanavarnamrigaprakhyaih sarvajatisamanvayaih
Kinnarairdevagandharvairyakshabhutaganaistatha
127.7
दिव्यपुष्पसमाकीर्णं दिव्यमालाविभूषितम्
दिव्यचन्दनसंयुक्तं दिव्यधूपेन धूपितम्
तत्सदो वृषभाङ्कस्य दिव्यवादित्रनादितम्
Divyapushpasamakirnam divyamalavibhushitam
Divyachandanasanyuktam divyadhupena dhupitam
Tatsado vrishabhankasya divyavaditranaditam
127.8
मृदङ्गपणवोद्घुष्टं शङ्खभेरीनिनादितम्
नृत्यद्भिर्भूतसंघैश्च बर्हिणैश्च समन्ततः
Mridangapanavodghushtam shankhabherininaditam
Nrityadbhirbhutasanghaishcha barhinaishcha samantatah
127.9
प्रनृत्ताप्सरसं दिव्यं दिव्यस्त्रीगणसेवितम्
दृष्टिकान्तमनिर्देश्यं दिव्यमद्भुतदर्शनम्
Pranrittapsarasam divyam divyastriganasevitam
Drishtikantamanirdeshyam divyamadbhutadarshanam
127.10
स गिरिस्तपसा तस्य भूतेशस्य व्यरोचत
Sa giristapasa tasya bhuteshasya vyarochata
127.11
स्वाध्यायपरमैर्विप्रैर्ब्रह्मघोषैर्विनादितः
षट्पदैरुपगीतैश्च माधवाप्रतिमो गिरिः
Svadhyayaparamairviprairbrahmaghoshairvinaditah
Shatpadairupagitaishcha madhavapratimo girih
127.12
तं महोत्सवसंकाशं भीमरूपधरं पुनः
दृष्ट्वा मुनिगणस्यासीत्परा प्रीतिर्जनार्दन
Tam mahotsavasankasham bhimarupadharam punah
Drishtva muniganasyasitpara pritirjanardana
127.13
मुनयश्च महाभागाः सिद्धाश्चैवोर्ध्वरेतसः
मरुतो वसवः साध्या विश्वेदेवाः सनातनाः
Munayashcha mahabhagah siddhashchaivordhvaretasah
Maruto vasavah sadhya vishvedevah sanatanah
127.14
यक्षा नागाः पिशाचाश्च लोकपाला हुताशनाः
भावाश्च सर्वे न्यग्भूतास्तत्रैवासन्समागताः
Yaksha nagah pishachashcha lokapala hutashanah
Bhavashcha sarve nyagbhutastatraivasansamagatah
127.15
ऋतवः सर्वपुष्पैश्च व्यकिरन्त महाद्भुतैः
ओषध्यो ज्वलमानाश्च द्योतयन्ति स्म तद्वनम्
Ritavah sarvapushpaishcha vyakiranta mahadbhutaih
Oshadhyo jvalamanashcha dyotayanti sma tadvanam
127.16
विहगाश्च मुदा युक्ताः प्रानृत्यन्व्यनदंश्च ह
गिरिपृष्ठेषु रम्येषु व्याहरन्तो जनप्रियाः
Vihagashcha muda yuktah pranrityanvyanadanshcha ha
Giriprishtheshu ramyeshu vyaharanto janapriyah
127.17
तत्र देवो गिरितटे दिव्यधातुविभूषिते
पर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो महामनाः
Tatra devo giritate divyadhatuvibhushite
Paryanka iva vibhrajannupavishto mahamanah
127.18
व्याघ्रचर्माम्बरधरः सिंहचर्मोत्तरच्छदः
व्यालयज्ञोपवीती च लोहिताङ्गदभूषणः
Vyaghracharmambaradharah sinhacharmottarachchhadah
Vyalayagyopaviti cha lohitangadabhushanah
127.19
हरिश्मश्रुर्जटी भीमो भयकर्ता सुरद्विषाम्
अभयः सर्वभूतानां भक्तानां वृषभध्वजः
Harishmashrurjati bhimo bhayakarta suradvisham
Abhayah sarvabhutanam bhaktanam vrishabhadhvajah
127.20
दृष्ट्वा तमृषयः सर्वे शिरोभिरवनीं गताः
विमुक्ताः सर्वपापेभ्यः क्षान्ता विगतकल्मषाः
Drishtva tamrishayah sarve shirobhiravanim gatah
Vimuktah sarvapapebhyah kshanta vigatakalmashah
127.21
तस्य भूतपतेः स्थानं भीमरूपधरं बभौ
अप्रधृष्यतरं चैव महोरगसमाकुलम्
Tasya bhutapateh sthanam bhimarupadharam babhau
Apradhrishyataram chaiva mahoragasamakulam
127.22
क्षणेनैवाभवत्सर्वमद्भुतं मधुसूदन
तत्सदो वृषभाङ्कस्य भीमरूपधरं बभौ
Kshanenaivabhavatsarvamadbhutam madhusudana
Tatsado vrishabhankasya bhimarupadharam babhau
127.23
तमभ्ययाच्छैलसुता भूतस्त्रीगणसंवृता
हरतुल्याम्बरधरा समानव्रतचारिणी
Tamabhyayachchhailasuta bhutastriganasanvrita
Haratulyambaradhara samanavratacharini
127.24
बिभ्रती कलशं रौक्मं सर्वतीर्थजलोद्भवम्
गिरिस्रवाभिः पुण्याभिः सर्वतोऽनुगता शुभा
Bibhrati kalasham raukmam sarvatirthajalodbhavam
Girisravabhih punyabhih sarvatonugata shubha
127.25
पुष्पवृष्ट्याभिवर्षन्ती गन्धैर्बहुविधैस्तथा
सेवन्ती हिमवत्पार्श्वं हरपार्श्वमुपागमत्
Pushpavrishtyabhivarshanti gandhairbahuvidhaistatha
Sevanti himavatparshvam haraparshvamupagamat
127.26
ततः स्मयन्ती पाणिभ्यां नर्मार्थं चारुदर्शना
हरनेत्रे शुभे देवी सहसा सा समावृणोत्
Tatah smayanti panibhyam narmartham charudarshana
Haranetre shubhe devi sahasa sa samavrinot
127.27
संवृताभ्यां तु नेत्राभ्यां तमोभूतमचेतनम्
निर्होमं निर्वषट्कारं तत्सदः सहसाभवत्
Sanvritabhyam tu netrabhyam tamobhutamachetanam
Nirhomam nirvashatkaram tatsadah sahasabhavat
127.28
जनश्च विमनाः सर्वो भयत्राससमन्वितः
निमीलिते भूतपतौ नष्टसूर्य इवाभवत्
Janashcha vimanah sarvo bhayatrasasamanvitah
Nimilite bhutapatau nashtasurya ivabhavat
127.29
ततो वितिमिरो लोकः क्षणेन समपद्यत
ज्वाला च महती दीप्ता ललाटात्तस्य निःसृता
Tato vitimiro lokah kshanena samapadyata
Jvala cha mahati dipta lalatattasya nihsrita
127.30
तृतीयं चास्य संभूतं नेत्रमादित्यसंनिभम्
युगान्तसदृशं दीप्तं येनासौ मथितो गिरिः
Tritiyam chasya sambhutam netramadityasannibham
Yugantasadrisham diptam yenasau mathito girih
127.31
ततो गिरिसुता दृष्ट्वा दीप्ताग्निसदृशेक्षणम्
हरं प्रणम्य शिरसा ददर्शायतलोचना
Tato girisuta drishtva diptagnisadrishekshanam
Haram pranamya shirasa dadarshayatalochana
127.32
दह्यमाने वने तस्मिन्सशालसरलद्रुमे
सचन्दनवने रम्ये दिव्यौषधिविदीपिते
Dahyamane vane tasminsashalasaraladrume
Sachandanavane ramye divyaushadhividipite
127.33
मृगयूथैर्द्रुतैर्भीतैर्हरपार्श्वमुपागतैः
शरणं चाप्यविन्दद्भिस्तत्सदः संकुलं बभौ
Mrigayuthairdrutairbhitairharaparshvamupagataih
Sharanam chapyavindadbhistatsadah sankulam babhau
127.34
ततो नभःस्पृशज्वालो विद्युल्लोलार्चिरुज्ज्वलः
द्वादशादित्यसदृशो युगान्ताग्निरिवापरः
Tato nabhahsprishajvalo vidyullolarchirujjvalah
Dvadashadityasadrisho yugantagnirivaparah
127.35
क्षणेन तेन दग्धः स हिमवानभवन्नगः
सधातुशिखराभोगो दीनदग्धवनौषधिः
Kshanena tena dagdhah sa himavanabhavannagah
Sadhatushikharabhogo dinadagdhavanaushadhih
127.36
तं दृष्ट्वा मथितं शैलं शैलराजसुता ततः
भगवन्तं प्रपन्ना सा साञ्जलिप्रग्रहा स्थिता
Tam drishtva mathitam shailam shailarajasuta tatah
Bhagavantam prapanna sa sanjalipragraha sthita
127.37
उमां शर्वस्तदा दृष्ट्वा स्त्रीभावागतमार्दवाम्
पितुर्दैन्यमनिच्छन्तीं प्रीत्यापश्यत्ततो गिरिम्
Umam sharvastada drishtva stribhavagatamardavam
Piturdainyamanichchhantim prityapashyattato girim
127.38
ततोऽभवत्पुनः सर्वः प्रकृतिस्थः सुदर्शनः
प्रहृष्टविहगश्चैव प्रपुष्पितवनद्रुमः
Tatobhavatpunah sarvah prakritisthah sudarshanah
Prahrishtavihagashchaiva prapushpitavanadrumah
127.39
प्रकृतिस्थं गिरिं दृष्ट्वा प्रीता देवी महेश्वरम्
उवाच सर्वभूतानां पतिं पतिमनिन्दिता
Prakritistham girim drishtva prita devi maheshvaram
Uvacha sarvabhutanam patim patimanindita
127.40
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे महाव्रत
संशयो मे महाञ्जातस्तं मे व्याख्यातुमर्हसि
Bhagavansarvabhutesha shulapane mahavrata
Sanshayo me mahanjatastam me vyakhyatumarhasi
127.41
किमर्थं ते ललाटे वै तृतीयं नेत्रमुत्थितम्
किमर्थं च गिरिर्दग्धः सपक्षिगणकाननः
Kimartham te lalate vai tritiyam netramutthitam
Kimartham cha girirdagdhah sapakshiganakananah
127.42
किमर्थं च पुनर्देव प्रकृतिस्थः क्षणात्कृतः
तथैव द्रुमसंछन्नः कृतोऽयं ते महेश्वर
Kimartham cha punardeva prakritisthah kshanatkritah
Tathaiva drumasanchhannah kritoyam te maheshvara
127.43
महेश्वर उवाच
नेत्रे मे संवृते देवि त्वया बाल्यादनिन्दिते
नष्टालोकस्ततो लोकः क्षणेन समपद्यत
Maheshvara uvacha
Netre me sanvrite devi tvaya balyadanindite
Nashtalokastato lokah kshanena samapadyata
127.44
नष्टादित्ये तथा लोके तमोभूते नगात्मजे
तृतीयं लोचनं दीप्तं सृष्टं ते रक्षता प्रजाः
Nashtaditye tatha loke tamobhute nagatmaje
Tritiyam lochanam diptam srishtam te rakshata prajah
127.45
तस्य चाक्ष्णो महत्तेजो येनायं मथितो गिरिः
त्वत्प्रियार्थं च मे देवि प्रकृतिस्थः क्षणात्कृतः
Tasya chakshno mahattejo yenayam mathito girih
Tvatpriyartham cha me devi prakritisthah kshanatkritah
127.46
उमोवाच
भगवन्केन ते वक्त्रं चन्द्रवत्प्रियदर्शनम्
पूर्वं तथैव श्रीकान्तमुत्तरं पश्चिमं तथा
Umovacha
Bhagavankena te vaktram chandravatpriyadarshanam
Purvam tathaiva shrikantamuttaram pashchimam tatha
127.47
दक्षिणं च मुखं रौद्रं केनोर्ध्वं कपिला जटाः
केन कण्ठश्च ते नीलो बर्हिबर्हनिभः कृतः
Dakshinam cha mukham raudram kenordhvam kapila jatah
Kena kanthashcha te nilo barhibarhanibhah kritah
127.48
हस्ते चैतत्पिनाकं ते सततं केन तिष्ठति
जटिलो ब्रह्मचारी च किमर्थमसि नित्यदा
Haste chaitatpinakam te satatam kena tishthati
Jatilo brahmachari cha kimarthamasi nityada
127.49
एतं मे संशयं सर्वं वद भूतपतेऽनघ
सधर्मचारिणी चाहं भक्ता चेति वृषध्वज
Etam me sanshayam sarvam vada bhutapatenagha
Sadharmacharini chaham bhakta cheti vrishadhvaja
127.50
एवमुक्तः स भगवाञ्शैलपुत्र्या पिनाकधृक्
तस्या वृत्त्या च बुद्ध्या च प्रीतिमानभवत्प्रभुः
Evamuktah sa bhagavanshailaputrya pinakadhrik
Tasya vrittya cha buddhya cha pritimanabhavatprabhuh
127.51
ततस्तामब्रवीद्देवः सुभगे श्रूयतामिति
हेतुभिर्यैर्ममैतानि रूपाणि रुचिरानने
Tatastamabraviddevah subhage shruyatamiti
Hetubhiryairmamaitani rupani ruchiranane