UtshovChapter 121
121.1
युधिष्ठिर उवाच
विद्या तपश्च दानं च किमेतेषां विशिष्यते
पृच्छामि त्वा सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Vidya tapashcha danam cha kimetesham vishishyate
Prichchhami tva satam shreshtha tanme bruhi pitamaha
121.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
मैत्रेयस्य च संवादं कृष्णद्वैपायनस्य च
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Maitreyasya cha sanvadam krishnadvaipayanasya cha
121.3
कृष्णद्वैपायनो राजन्नज्ञातचरितं चरन्
वाराणस्यामुपातिष्ठन्मैत्रेयं स्वैरिणीकुले
Krishnadvaipayano rajannagyatacharitam charan
Varanasyamupatishthanmaitreyam svairinikule
121.4
तमुपस्थितमासीनं ज्ञात्वा स मुनिसत्तमम्
अर्चित्वा भोजयामास मैत्रेयोऽशनमुत्तमम्
Tamupasthitamasinam gyatva sa munisattamam
Architva bhojayamasa maitreyoshanamuttamam
121.5
तदन्नमुत्तमं भुक्त्वा गुणवत्सार्वकामिकम्
प्रतिष्ठमानोऽस्मयत प्रीतः कृष्णो महामनाः
Tadannamuttamam bhuktva gunavatsarvakamikam
Pratishthamanosmayata pritah krishno mahamanah
121.6
तमुत्स्मयन्तं संप्रेक्ष्य मैत्रेयः कृष्णमब्रवीत्
कारणं ब्रूहि धर्मात्मन्योऽस्मयिष्ठाः कुतश्च ते
तपस्विनो धृतिमतः प्रमोदः समुपागतः
Tamutsmayantam samprekshya maitreyah krishnamabravit
Karanam bruhi dharmatmanyosmayishthah kutashcha te
Tapasvino dhritimatah pramodah samupagatah
121.7
एतत्पृच्छामि ते विद्वन्नभिवाद्य प्रणम्य च
आत्मनश्च तपोभाग्यं महाभाग्यं तथैव च
Etatprichchhami te vidvannabhivadya pranamya cha
Atmanashcha tapobhagyam mahabhagyam tathaiva cha
121.8
पृथगाचरतस्तात पृथगात्मनि चात्मनोः
अल्पान्तरमहं मन्ये विशिष्टमपि वा त्वया
Prithagacharatastata prithagatmani chatmanoh
Alpantaramaham manye vishishtamapi va tvaya
121.9
व्यास उवाच
अतिच्छेदातिवादाभ्यां स्मयोऽयं समुपागतः
असत्यं वेदवचनं कस्माद्वेदोऽनृतं वदेत्
Vyasa uvacha
Atichchhedativadabhyam smayoyam samupagatah
Asatyam vedavachanam kasmadvedonritam vadet
121.10
त्रीण्येव तु पदान्याहुः पुरुषस्योत्तमं व्रतम्
न द्रुह्येच्चैव दद्याच्च सत्यं चैव परं वदेत्
इदानीं चैव नः कृत्यं पुरस्ताच्च परं स्मृतम्
Trinyeva tu padanyahuh purushasyottamam vratam
Na druhyechchaiva dadyachcha satyam chaiva param vadet
Idanim chaiva nah krityam purastachcha param smritam
121.11
अल्पोऽपि तादृशो दायो भवत्युत महाफलः
तृषिताय च यद्दत्तं हृदयेनानसूयता
Alpopi tadrisho dayo bhavatyuta mahaphalah
Trishitaya cha yaddattam hridayenanasuyata
121.12
तृषितस्तृषिताय त्वं दत्त्वैतदशनं मम
अजैषीर्महतो लोकान्महायज्ञैरिवाभिभो
अतो दानपवित्रेण प्रीतोऽस्मि तपसैव च
Trishitastrishitaya tvam dattvaitadashanam mama
Ajaishirmahato lokanmahayagyairivabhibho
Ato danapavitrena pritosmi tapasaiva cha
121.13
पुण्यस्यैव हि ते गन्धः पुण्यस्यैव च दर्शनम्
पुण्यश्च वाति गन्धस्ते मन्ये कर्मविधानतः
Punyasyaiva hi te gandhah punyasyaiva cha darshanam
Punyashcha vati gandhaste manye karmavidhanatah
121.14
अधिकं मार्जनात्तात तथैवाप्यनुलेपनात्
शुभं सर्वपवित्रेभ्यो दानमेव परं भवेत्
Adhikam marjanattata tathaivapyanulepanat
Shubham sarvapavitrebhyo danameva param bhavet
121.15
यानीमान्युत्तमानीह वेदोक्तानि प्रशंससि
तेषां श्रेष्ठतमं दानमिति मे नास्ति संशयः
Yanimanyuttamaniha vedoktani prashansasi
Tesham shreshthatamam danamiti me nasti sanshayah
121.16
दानकृद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः
ते हि प्राणस्य दातारस्तेषु धर्मः प्रतिष्ठितः
Danakridbhih kritah pantha yena yanti manishinah
Te hi pranasya datarasteshu dharmah pratishthitah
121.17
यथा वेदाः स्वधीताश्च यथा चेन्द्रियसंयमः
सर्वत्यागो यथा चेह तथा दानमनुत्तमम्
Yatha vedah svadhitashcha yatha chendriyasanyamah
Sarvatyago yatha cheha tatha danamanuttamam
121.18
त्वं हि तात सुखादेव सुखमेष्यसि शोभनम्
सुखात्सुखतरप्राप्तिमाप्नुते मतिमान्नरः
Tvam hi tata sukhadeva sukhameshyasi shobhanam
Sukhatsukhatarapraptimapnute matimannarah
121.19
तन्नः प्रत्यक्षमेवेदमुपलब्धमसंशयम्
श्रीमन्तमाप्नुवन्त्यर्था दानं यज्ञस्तथा सुखम्
Tannah pratyakshamevedamupalabdhamasanshayam
Shrimantamapnuvantyartha danam yagyastatha sukham
121.20
सुखादेव परं दुःखं दुःखादन्यत्परं सुखम्
दृश्यते हि महाप्राज्ञ नियतं वै स्वभावतः
Sukhadeva param duhkham duhkhadanyatparam sukham
Drishyate hi mahapragya niyatam vai svabhavatah
121.21
त्रिविधानीह वृत्तानि नरस्याहुर्मनीषिणः
पुण्यमन्यत्पापमन्यन्न पुण्यं न च पापकम्
Trividhaniha vrittani narasyahurmanishinah
Punyamanyatpapamanyanna punyam na cha papakam
121.22
न वृत्तं मन्यतेऽन्यस्य मन्यतेऽन्यस्य पापकम्
तथा स्वकर्मनिर्वृत्तं न पुण्यं न च पापकम्
Na vrittam manyatenyasya manyatenyasya papakam
Tatha svakarmanirvrittam na punyam na cha papakam
121.23
रमस्वैधस्व मोदस्व देहि चैव यजस्व च
न त्वामभिभविष्यन्ति वैद्या न च तपस्विनः
Ramasvaidhasva modasva dehi chaiva yajasva cha
Na tvamabhibhavishyanti vaidya na cha tapasvinah