UtshovChapter 117
117.1
युधिष्ठिर उवाच
इमे वै मानवा लोके भृशं मांसस्य गृद्धिनः
विसृज्य भक्षान्विविधान्यथा रक्षोगणास्तथा
Yudhishthira uvacha
Ime vai manava loke bhrisham mansasya griddhinah
Visrijya bhakshanvividhanyatha rakshoganastatha
117.2
नापूपान्विविधाकाराञ्शाकानि विविधानि च
षाडवान्रसयोगांश्च तथेच्छन्ति यथामिषम्
Napupanvividhakaranshakani vividhani cha
Shadavanrasayoganshcha tathechchhanti yathamisham
117.3
तत्र मे बुद्धिरत्रैव विसर्गे परिमुह्यते
न मन्ये रसतः किंचिन्मांसतोऽस्तीह किंचन
Tatra me buddhiratraiva visarge parimuhyate
Na manye rasatah kinchinmansatostiha kinchana
117.4
तदिच्छामि गुणाञ्श्रोतुं मांसस्याभक्षणेऽपि वा
भक्षणे चैव ये दोषास्तांश्चैव पुरुषर्षभ
Tadichchhami gunanshrotum mansasyabhakshanepi va
Bhakshane chaiva ye doshastanshchaiva purusharshabha
117.5
सर्वं तत्त्वेन धर्मज्ञ यथावदिह धर्मतः
किं वा भक्ष्यमभक्ष्यं वा सर्वमेतद्वदस्व मे
Sarvam tattvena dharmagya yathavadiha dharmatah
Kim va bhakshyamabhakshyam va sarvametadvadasva me
117.6
भीष्म उवाच
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत
न मांसात्परमत्रान्यद्रसतो विद्यते भुवि
Bhishma uvacha
Evametanmahabaho yatha vadasi bharata
Na mansatparamatranyadrasato vidyate bhuvi
117.7
क्षतक्षीणाभितप्तानां ग्राम्यधर्मरताश्च ये
अध्वना कर्शितानां च न मांसाद्विद्यते परम्
Kshatakshinabhitaptanam gramyadharmaratashcha ye
Adhvana karshitanam cha na mansadvidyate param
117.8
सद्यो वर्धयति प्राणान्पुष्टिमग्र्यां ददाति च
न भक्षोऽभ्यधिकः कश्चिन्मांसादस्ति परंतप
Sadyo vardhayati prananpushtimagryam dadati cha
Na bhakshobhyadhikah kashchinmansadasti parantapa
117.9
विवर्जने तु बहवो गुणाः कौरवनन्दन
ये भवन्ति मनुष्याणां तान्मे निगदतः शृणु
Vivarjane tu bahavo gunah kauravanandana
Ye bhavanti manushyanam tanme nigadatah shrinu
117.10
स्वमांसं परमांसैर्यो विवर्धयितुमिच्छति
नास्ति क्षुद्रतरस्तस्मान्न नृशंसतरो नरः
Svamansam paramansairyo vivardhayitumichchhati
Nasti kshudratarastasmanna nrishansataro narah
117.11
न हि प्राणात्प्रियतरं लोके किंचन विद्यते
तस्माद्दयां नरः कुर्याद्यथात्मनि तथा परे
Na hi pranatpriyataram loke kinchana vidyate
Tasmaddayam narah kuryadyathatmani tatha pare
117.12
शुक्राच्च तात संभूतिर्मांसस्येह न संशयः
भक्षणे तु महान्दोषो वधेन सह कल्पते
Shukrachcha tata sambhutirmansasyeha na sanshayah
Bhakshane tu mahandosho vadhena saha kalpate
117.13
अहिंसालक्षणो धर्म इति वेदविदो विदुः
यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कुर्यादात्मवान्नरः
Ahinsalakshano dharma iti vedavido viduh
Yadahinsram bhavetkarma tatkuryadatmavannarah
117.14
पितृदैवतयज्ञेषु प्रोक्षितं हविरुच्यते
विधिना वेददृष्टेन तद्भुक्त्वेह न दुष्यति
Pitridaivatayagyeshu prokshitam haviruchyate
Vidhina vedadrishtena tadbhuktveha na dushyati
117.15
यज्ञार्थे पशवः सृष्टा इत्यपि श्रूयते श्रुतिः
अतोऽन्यथा प्रवृत्तानां राक्षसो विधिरुच्यते
Yagyarthe pashavah srishta ityapi shruyate shrutih
Atonyatha pravrittanam rakshaso vidhiruchyate
117.16
क्षत्रियाणां तु यो दृष्टो विधिस्तमपि मे शृणु
वीर्येणोपार्जितं मांसं यथा खादन्न दुष्यति
Kshatriyanam tu yo drishto vidhistamapi me shrinu
Viryenoparjitam mansam yatha khadanna dushyati
117.17
आरण्याः सर्वदैवत्याः प्रोक्षिताः सर्वशो मृगाः
अगस्त्येन पुरा राजन्मृगया येन पूज्यते
Aranyah sarvadaivatyah prokshitah sarvasho mrigah
Agastyena pura rajanmrigaya yena pujyate
117.18
नात्मानमपरित्यज्य मृगया नाम विद्यते
समतामुपसंगम्य रूपं हन्यान्न वा नृप
Natmanamaparityajya mrigaya nama vidyate
Samatamupasangamya rupam hanyanna va nripa
117.19
अतो राजर्षयः सर्वे मृगयां यान्ति भारत
लिप्यन्ते न हि दोषेण न चैतत्पातकं विदुः
Ato rajarshayah sarve mrigayam yanti bharata
Lipyante na hi doshena na chaitatpatakam viduh
117.20
न हि तत्परमं किंचिदिह लोके परत्र च
यत्सर्वेष्विह लोकेषु दया कौरवनन्दन
Na hi tatparamam kinchidiha loke paratra cha
Yatsarveshviha lokeshu daya kauravanandana
117.21
न भयं विद्यते जातु नरस्येह दयावतः
दयावतामिमे लोकाः परे चापि तपस्विनाम्
Na bhayam vidyate jatu narasyeha dayavatah
Dayavatamime lokah pare chapi tapasvinam
117.22
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति दयापरः
अभयं तस्य भूतानि ददतीत्यनुशुश्रुमः
Abhayam sarvabhutebhyo yo dadati dayaparah
Abhayam tasya bhutani dadatityanushushrumah
117.23
क्षतं च स्खलितं चैव पतितं क्लिष्टमाहतम्
सर्वभूतानि रक्षन्ति समेषु विषमेषु च
Kshatam cha skhalitam chaiva patitam klishtamahatam
Sarvabhutani rakshanti sameshu vishameshu cha
117.24
नैनं व्यालमृगा घ्नन्ति न पिशाचा न राक्षसाः
मुच्यन्ते भयकालेषु मोक्षयन्ति च ये परान्
Nainam vyalamriga ghnanti na pishacha na rakshasah
Muchyante bhayakaleshu mokshayanti cha ye paran
117.25
प्राणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति
न ह्यात्मनः प्रियतरः कश्चिदस्तीति निश्चितम्
Pranadanatparam danam na bhutam na bhavishyati
Na hyatmanah priyatarah kashchidastiti nishchitam
117.26
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत
मृत्युकाले हि भूतानां सद्यो जायति वेपथुः
Anishtam sarvabhutanam maranam nama bharata
Mrityukale hi bhutanam sadyo jayati vepathuh
117.27
जातिजन्मजरादुःखे नित्यं संसारसागरे
जन्तवः परिवर्तन्ते मरणादुद्विजन्ति च
Jatijanmajaraduhkhe nityam sansarasagare
Jantavah parivartante maranadudvijanti cha
117.28
गर्भवासेषु पच्यन्ते क्षाराम्लकटुकै रसैः
मूत्रश्लेष्मपुरीषाणां स्पर्शैश्च भृशदारुणैः
Garbhavaseshu pachyante ksharamlakatukai rasaih
Mutrashleshmapurishanam sparshaishcha bhrishadarunaih
117.29
जाताश्चाप्यवशास्तत्र भिद्यमानाः पुनः पुनः
पाट्यमानाश्च दृश्यन्ते विवशा मांसगृद्धिनः
Jatashchapyavashastatra bhidyamanah punah punah
Patyamanashcha drishyante vivasha mansagriddhinah
117.30
कुम्भीपाके च पच्यन्ते तां तां योनिमुपागताः
आक्रम्य मार्यमाणाश्च भ्राम्यन्ते वै पुनः पुनः
Kumbhipake cha pachyante tam tam yonimupagatah
Akramya maryamanashcha bhramyante vai punah punah
117.31
नात्मनोऽस्ति प्रियतरः पृथिव्यामनुसृत्य ह
तस्मात्प्राणिषु सर्वेषु दयावानात्मवान्भवेत्
Natmanosti priyatarah prithivyamanusritya ha
Tasmatpranishu sarveshu dayavanatmavanbhavet
117.32
सर्वमांसानि यो राजन्यावज्जीवं न भक्षयेत्
स्वर्गे स विपुलं स्थानं प्राप्नुयान्नात्र संशयः
Sarvamansani yo rajanyavajjivam na bhakshayet
Svarge sa vipulam sthanam prapnuyannatra sanshayah
117.33
ये भक्षयन्ति मांसानि भूतानां जीवितैषिणाम्
भक्ष्यन्ते तेऽपि तैर्भूतैरिति मे नास्ति संशयः
Ye bhakshayanti mansani bhutanam jivitaishinam
Bhakshyante tepi tairbhutairiti me nasti sanshayah
117.34
मां स भक्षयते यस्माद्भक्षयिष्ये तमप्यहम्
एतन्मांसस्य मांसत्वमतो बुध्यस्व भारत
Mam sa bhakshayate yasmadbhakshayishye tamapyaham
Etanmansasya mansatvamato budhyasva bharata
117.35
घातको वध्यते नित्यं तथा वध्येत बन्धकः
आक्रोष्टाक्रुश्यते राजन्द्वेष्टा द्वेष्यत्वमाप्नुते
Ghatako vadhyate nityam tatha vadhyeta bandhakah
Akroshtakrushyate rajandveshta dveshyatvamapnute
117.36
येन येन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः
तेन तेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते
Yena yena sharirena yadyatkarma karoti yah
Tena tena sharirena tattatphalamupashnute
117.37
अहिंसा परमो धर्मस्तथाहिंसा परो दमः
अहिंसा परमं दानमहिंसा परमं तपः
Ahinsa paramo dharmastathahinsa paro damah
Ahinsa paramam danamahinsa paramam tapah
117.38
अहिंसा परमो यज्ञस्तथाहिंसा परं बलम्
अहिंसा परमं मित्रमहिंसा परमं सुखम्
अहिंसा परमं सत्यमहिंसा परमं श्रुतम्
Ahinsa paramo yagyastathahinsa param balam
Ahinsa paramam mitramahinsa paramam sukham
Ahinsa paramam satyamahinsa paramam shrutam
117.39
सर्वयज्ञेषु वा दानं सर्वतीर्थेषु चाप्लुतम्
सर्वदानफलं वापि नैतत्तुल्यमहिंसया
Sarvayagyeshu va danam sarvatirtheshu chaplutam
Sarvadanaphalam vapi naitattulyamahinsaya
117.40
अहिंस्रस्य तपोऽक्षय्यमहिंस्रो यजते सदा
अहिंस्रः सर्वभूतानां यथा माता यथा पिता
Ahinsrasya tapokshayyamahinsro yajate sada
Ahinsrah sarvabhutanam yatha mata yatha pita
117.41
एतत्फलमहिंसाया भूयश्च कुरुपुंगव
न हि शक्या गुणा वक्तुमिह वर्षशतैरपि
Etatphalamahinsaya bhuyashcha kurupungava
Na hi shakya guna vaktumiha varshashatairapi