UtshovChapter 113
113.1
युधिष्ठिर उवाच
अधर्मस्य गतिर्ब्रह्मन्कथिता मे त्वयानघ
धर्मस्य तु गतिं श्रोतुमिच्छामि वदतां वर
कृत्वा कर्माणि पापानि कथं यान्ति शुभां गतिम्
Yudhishthira uvacha
Adharmasya gatirbrahmankathita me tvayanagha
Dharmasya tu gatim shrotumichchhami vadatam vara
Kritva karmani papani katham yanti shubham gatim
113.2
बृहस्पतिरुवाच
कृत्वा पापानि कर्माणि अधर्मवशमागतः
मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते
Brihaspatiruvacha
Kritva papani karmani adharmavashamagatah
Manasa viparitena nirayam pratipadyate
113.3
मोहादधर्मं यः कृत्वा पुनः समनुतप्यते
मनःसमाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम्
Mohadadharmam yah kritva punah samanutapyate
Manahsamadhisanyukto na sa seveta dushkritam
113.4
यथा यथा नरः सम्यगधर्ममनुभाषते
समाहितेन मनसा विमुच्यति तथा तथा
भुजंग इव निर्मोकात्पूर्वभुक्ताज्जरान्वितात्
Yatha yatha narah samyagadharmamanubhashate
Samahitena manasa vimuchyati tatha tatha
Bhujanga iva nirmokatpurvabhuktajjaranvitat
113.5
अदत्त्वापि प्रदानानि विविधानि समाहितः
मनःसमाधिसंयुक्तः सुगतिं प्रतिपद्यते
Adattvapi pradanani vividhani samahitah
Manahsamadhisanyuktah sugatim pratipadyate
113.6
प्रदानानि तु वक्ष्यामि यानि दत्त्वा युधिष्ठिर
नरः कृत्वाप्यकार्याणि तदा धर्मेण युज्यते
Pradanani tu vakshyami yani dattva yudhishthira
Narah kritvapyakaryani tada dharmena yujyate
113.7
सर्वेषामेव दानानामन्नं श्रेष्ठमुदाहृतम्
पूर्वमन्नं प्रदातव्यमृजुना धर्ममिच्छता
Sarveshameva dananamannam shreshthamudahritam
Purvamannam pradatavyamrijuna dharmamichchhata
113.8
प्राणा ह्यन्नं मनुष्याणां तस्माज्जन्तुश्च जायते
अन्ने प्रतिष्ठिता लोकास्तस्मादन्नं प्रकाशते
Prana hyannam manushyanam tasmajjantushcha jayate
Anne pratishthita lokastasmadannam prakashate
113.9
अन्नमेव प्रशंसन्ति देवर्षिपितृमानवाः
अन्नस्य हि प्रदानेन स्वर्गमाप्नोति कौशिकः
Annameva prashansanti devarshipitrimanavah
Annasya hi pradanena svargamapnoti kaushikah
113.10
न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजेभ्यो ह्यन्नमुत्तमम्
स्वाध्यायसमुपेतेभ्यः प्रहृष्टेनान्तरात्मना
Nyayalabdham pradatavyam dvijebhyo hyannamuttamam
Svadhyayasamupetebhyah prahrishtenantaratmana
113.11
यस्य ह्यन्नमुपाश्नन्ति ब्राह्मणानां शता दश
हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर्भवेत्
Yasya hyannamupashnanti brahmananam shata dasha
Hrishtena manasa dattam na sa tiryaggatirbhavet
113.12
ब्राह्मणानां सहस्राणि दश भोज्य नरर्षभ
नरोऽधर्मात्प्रमुच्येत पापेष्वभिरतः सदा
Brahmananam sahasrani dasha bhojya nararshabha
Narodharmatpramuchyeta papeshvabhiratah sada
113.13
भैक्षेणान्नं समाहृत्य विप्रो वेदपुरस्कृतः
स्वाध्यायनिरते विप्रे दत्त्वेह सुखमेधते
Bhaikshenannam samahritya vipro vedapuraskritah
Svadhyayanirate vipre dattveha sukhamedhate
113.14
अहिंसन्ब्राह्मणं नित्यं न्यायेन परिपाल्य च
क्षत्रियस्तरसा प्राप्तमन्नं यो वै प्रयच्छति
Ahinsanbrahmanam nityam nyayena paripalya cha
Kshatriyastarasa praptamannam yo vai prayachchhati
113.15
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यः प्रयतः सुसमाहितः
तेनापोहति धर्मात्मा दुष्कृतं कर्म पाण्डव
Dvijebhyo vedavriddhebhyah prayatah susamahitah
Tenapohati dharmatma dushkritam karma pandava
113.16
षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर्भागमुपार्जितम्
वैश्यो ददद्द्विजातिभ्यः पापेभ्यः परिमुच्यते
Shadbhagaparishuddham cha krisherbhagamuparjitam
Vaishyo dadaddvijatibhyah papebhyah parimuchyate
113.17
अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम्
अन्नं दत्त्वा द्विजातिभ्यः शूद्रः पापात्प्रमुच्यते
Avapya pranasandeham karkashyena samarjitam
Annam dattva dvijatibhyah shudrah papatpramuchyate
113.18
औरसेन बलेनान्नमर्जयित्वाविहिंसकः
यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि सेवते
Aurasena balenannamarjayitvavihinsakah
Yah prayachchhati viprebhyo na sa durgani sevate
113.19
न्यायेनावाप्तमन्नं तु नरो लोभविवर्जितः
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात्प्रमुच्यते
Nyayenavaptamannam tu naro lobhavivarjitah
Dvijebhyo vedavriddhebhyo dattva papatpramuchyate
113.20
अन्नमूर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन्नरः
सतां पन्थानमाश्रित्य सर्वपापात्प्रमुच्यते
Annamurjaskaram loke dattvorjasvi bhavennarah
Satam panthanamashritya sarvapapatpramuchyate
113.21
दानकृद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः
ते स्म प्राणस्य दातारस्तेभ्यो धर्मः सनातनः
Danakridbhih kritah pantha yena yanti manishinah
Te sma pranasya datarastebhyo dharmah sanatanah
113.22
सर्वावस्थं मनुष्येण न्यायेनान्नमुपार्जितम्
कार्यं पात्रगतं नित्यमन्नं हि परमा गतिः
Sarvavastham manushyena nyayenannamuparjitam
Karyam patragatam nityamannam hi parama gatih
113.23
अन्नस्य हि प्रदानेन नरो दुर्गं न सेवते
तस्मादन्नं प्रदातव्यमन्यायपरिवर्जितम्
Annasya hi pradanena naro durgam na sevate
Tasmadannam pradatavyamanyayaparivarjitam
113.24
यतेद्ब्राह्मणपूर्वं हि भोक्तुमन्नं गृही सदा
अवन्ध्यं दिवसं कुर्यादन्नदानेन मानवः
Yatedbrahmanapurvam hi bhoktumannam grihi sada
Avandhyam divasam kuryadannadanena manavah
113.25
भोजयित्वा दशशतं नरो वेदविदां नृप
न्यायविद्धर्मविदुषामितिहासविदां तथा
Bhojayitva dashashatam naro vedavidam nripa
Nyayaviddharmavidushamitihasavidam tatha
113.26
न याति नरकं घोरं संसारांश्च न सेवते
सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्यश्नुते फलम्
Na yati narakam ghoram sansaranshcha na sevate
Sarvakamasamayuktah pretya chapyashnute phalam
113.27
एवं सुखसमायुक्तो रमते विगतज्वरः
रूपवान्कीर्तिमांश्चैव धनवांश्चोपपद्यते
Evam sukhasamayukto ramate vigatajvarah
Rupavankirtimanshchaiva dhanavanshchopapadyate
113.28
एतत्ते सर्वमाख्यातमन्नदानफलं महत्
मूलमेतद्धि धर्माणां प्रदानस्य च भारत
Etatte sarvamakhyatamannadanaphalam mahat
Mulametaddhi dharmanam pradanasya cha bharata