UtshovChapter 110
110.1
युधिष्ठिर उवाच
पितामहेन विधिवद्यज्ञाः प्रोक्ता महात्मना
गुणाश्चैषां यथातत्त्वं प्रेत्य चेह च सर्वशः
Yudhishthira uvacha
Pitamahena vidhivadyagyah prokta mahatmana
Gunashchaisham yathatattvam pretya cheha cha sarvashah
110.2
न ते शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं पितामह
बहूपकरणा यज्ञा नानासंभारविस्तराः
Na te shakya daridrena yagyah praptum pitamaha
Bahupakarana yagya nanasambharavistarah
110.3
पार्थिवै राजपुत्रैर्वा शक्याः प्राप्तुं पितामह
नार्थन्यूनैरवगुणैरेकात्मभिरसंहतैः
Parthivai rajaputrairva shakyah praptum pitamaha
Narthanyunairavagunairekatmabhirasanhataih
110.4
यो दरिद्रैरपि विधिः शक्यः प्राप्तुं सदा भवेत्
तुल्यो यज्ञफलैरेतैस्तन्मे ब्रूहि पितामह
Yo daridrairapi vidhih shakyah praptum sada bhavet
Tulyo yagyaphalairetaistanme bruhi pitamaha
110.5
भीष्म उवाच
इदमङ्गिरसा प्रोक्तमुपवासफलात्मकम्
विधिं यज्ञफलैस्तुल्यं तन्निबोध युधिष्ठिर
Bhishma uvacha
Idamangirasa proktamupavasaphalatmakam
Vidhim yagyaphalaistulyam tannibodha yudhishthira
110.6
यस्तु कल्यं तथा सायं भुञ्जानो नान्तरा पिबेत्
अहिंसानिरतो नित्यं जुह्वानो जातवेदसम्
Yastu kalyam tatha sayam bhunjano nantara pibet
Ahinsanirato nityam juhvano jatavedasam
110.7
षड्भिरेव तु वर्षैः स सिध्यते नात्र संशयः
तप्तकाञ्चनवर्णं च विमानं लभते नरः
Shadbhireva tu varshaih sa sidhyate natra sanshayah
Taptakanchanavarnam cha vimanam labhate narah
110.8
देवस्त्रीणामधीवासे नृत्यगीतनिनादिते
प्राजापत्ये वसेत्पद्मं वर्षाणामग्निसंनिभे
Devastrinamadhivase nrityagitaninadite
Prajapatye vasetpadmam varshanamagnisannibhe
110.9
त्रीणि वर्षाणि यः प्राशेत्सततं त्वेकभोजनम्
धर्मपत्नीरतो नित्यमग्निष्टोमफलं लभेत्
Trini varshani yah prashetsatatam tvekabhojanam
Dharmapatnirato nityamagnishtomaphalam labhet
110.10
द्वितीये दिवसे यस्तु प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादशमासांस्तु जुह्वानो जातवेदसम्
यज्ञं बहुसुवर्णं वा वासवप्रियमाहरेत्
Dvitiye divase yastu prashniyadekabhojanam
Sada dvadashamasanstu juhvano jatavedasam
Yagyam bahusuvarnam va vasavapriyamaharet
110.11
सत्यवाग्दानशीलश्च ब्रह्मण्यश्चानसूयकः
क्षान्तो दान्तो जितक्रोधः स गच्छति परां गतिम्
Satyavagdanashilashcha brahmanyashchanasuyakah
Kshanto danto jitakrodhah sa gachchhati param gatim
110.12
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशे विमाने हंसलक्षणे
द्वे समाप्ते ततः पद्मे सोऽप्सरोभिर्वसेत्सह
Pandurabhrapratikashe vimane hansalakshane
Dve samapte tatah padme sopsarobhirvasetsaha
110.13
तृतीये दिवसे यस्तु प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादशमासांस्तु जुह्वानो जातवेदसम्
Tritiye divase yastu prashniyadekabhojanam
Sada dvadashamasanstu juhvano jatavedasam
110.14
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
मयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः
Atiratrasya yagyasya phalam prapnotyanuttamam
Mayurahansasanyuktam vimanam labhate narah
110.15
सप्तर्षीणां सदा लोके सोऽप्सरोभिर्वसेत्सह
निवर्तनं च तत्रास्य त्रीणि पद्मानि वै विदुः
Saptarshinam sada loke sopsarobhirvasetsaha
Nivartanam cha tatrasya trini padmani vai viduh
110.16
दिवसे यश्चतुर्थे तु प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादशमासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Divase yashchaturthe tu prashniyadekabhojanam
Sada dvadashamasanvai juhvano jatavedasam
110.17
वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
इन्द्रकन्याभिरूढं च विमानं लभते नरः
Vajapeyasya yagyasya phalam prapnotyanuttamam
Indrakanyabhirudham cha vimanam labhate narah
110.18
सागरस्य च पर्यन्ते वासवं लोकमावसेत्
देवराजस्य च क्रीडां नित्यकालमवेक्षते
Sagarasya cha paryante vasavam lokamavaset
Devarajasya cha kridam nityakalamavekshate
110.19
दिवसे पञ्चमे यस्तु प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादशमासांस्तु जुह्वानो जातवेदसम्
Divase panchame yastu prashniyadekabhojanam
Sada dvadashamasanstu juhvano jatavedasam
110.20
अलुब्धः सत्यवादी च ब्रह्मण्यश्चाविहिंसकः
अनसूयुरपापस्थो द्वादशाहफलं लभेत्
Alubdhah satyavadi cha brahmanyashchavihinsakah
Anasuyurapapastho dvadashahaphalam labhet
110.21
जाम्बूनदमयं दिव्यं विमानं हंसलक्षणम्
सूर्यमालासमाभासमारोहेत्पाण्डुरं गृहम्
Jambunadamayam divyam vimanam hansalakshanam
Suryamalasamabhasamarohetpanduram griham
110.22
आवर्तनानि चत्वारि तथा पद्मानि द्वादश
शराग्निपरिमाणं च तत्रासौ वसते सुखम्
Avartanani chatvari tatha padmani dvadasha
Sharagniparimanam cha tatrasau vasate sukham
110.23
दिवसे यस्तु षष्ठे वै मुनिः प्राशेत भोजनम्
सदा द्वादशमासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Divase yastu shashthe vai munih prasheta bhojanam
Sada dvadashamasanvai juhvano jatavedasam
110.24
सदा त्रिषवणस्नायी ब्रह्मचार्यनसूयकः
गवामयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
Sada trishavanasnayi brahmacharyanasuyakah
Gavamayasya yagyasya phalam prapnotyanuttamam
110.25
अग्निज्वालासमाभासं हंसबर्हिणसेवितम्
शातकुम्भमयं युक्तं साधयेद्यानमुत्तमम्
Agnijvalasamabhasam hansabarhinasevitam
Shatakumbhamayam yuktam sadhayedyanamuttamam
110.26
तथैवाप्सरसामङ्के प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते
नूपुराणां निनादेन मेखलानां च निस्वनैः
Tathaivapsarasamanke prasuptah pratibudhyate
Nupuranam ninadena mekhalanam cha nisvanaih
110.27
कोटीसहस्रं वर्षाणां त्रीणि कोटिशतानि च
पद्मान्यष्टादश तथा पताके द्वे तथैव च
Kotisahasram varshanam trini kotishatani cha
Padmanyashtadasha tatha patake dve tathaiva cha
110.28
अयुतानि च पञ्चाशदृक्षचर्मशतस्य च
लोम्नां प्रमाणेन समं ब्रह्मलोके महीयते
Ayutani cha panchashadrikshacharmashatasya cha
Lomnam pramanena samam brahmaloke mahiyate
110.29
दिवसे सप्तमे यस्तु प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादशमासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Divase saptame yastu prashniyadekabhojanam
Sada dvadashamasanvai juhvano jatavedasam
110.30
सरस्वतीं गोपयानो ब्रह्मचर्यं समाचरन्
सुमनोवर्णकं चैव मधुमांसं च वर्जयेत्
Sarasvatim gopayano brahmacharyam samacharan
Sumanovarnakam chaiva madhumansam cha varjayet
110.31
पुरुषो मरुतां लोकमिन्द्रलोकं च गच्छति
तत्र तत्र च सिद्धार्थो देवकन्याभिरुह्यते
Purusho marutam lokamindralokam cha gachchhati
Tatra tatra cha siddhartho devakanyabhiruhyate
110.32
फलं बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते नरः
संख्यामतिगुणां चापि तेषु लोकेषु मोदते
Phalam bahusuvarnasya yagyasya labhate narah
Sankhyamatigunam chapi teshu lokeshu modate
110.33
यस्तु संवत्सरं क्षान्तो भुङ्क्तेऽहन्यष्टमे नरः
देवकार्यपरो नित्यं जुह्वानो जातवेदसम्
Yastu sanvatsaram kshanto bhunktehanyashtame narah
Devakaryaparo nityam juhvano jatavedasam
110.34
पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
पद्मवर्णनिभं चैव विमानमधिरोहति
Paundarikasya yagyasya phalam prapnotyanuttamam
Padmavarnanibham chaiva vimanamadhirohati
110.35
कृष्णाः कनकगौर्यश्च नार्यः श्यामास्तथापराः
वयोरूपविलासिन्यो लभते नात्र संशयः
Krishnah kanakagauryashcha naryah shyamastathaparah
Vayorupavilasinyo labhate natra sanshayah
110.36
यस्तु संवत्सरं भुङ्क्ते नवमे नवमेऽहनि
सदा द्वादशमासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Yastu sanvatsaram bhunkte navame navamehani
Sada dvadashamasanvai juhvano jatavedasam
110.37
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
पुण्डरीकप्रकाशं च विमानं लभते नरः
Ashvamedhasya yagyasya phalam prapnoti manavah
Pundarikaprakasham cha vimanam labhate narah
110.38
दीप्तसूर्याग्नितेजोभिर्दिव्यमालाभिरेव च
नीयते रुद्रकन्याभिः सोऽन्तरिक्षं सनातनम्
Diptasuryagnitejobhirdivyamalabhireva cha
Niyate rudrakanyabhih sontariksham sanatanam
110.39
अष्टादशसहस्राणि वर्षाणां कल्पमेव च
कोटीशतसहस्रं च तेषु लोकेषु मोदते
Ashtadashasahasrani varshanam kalpameva cha
Kotishatasahasram cha teshu lokeshu modate
110.40
यस्तु संवत्सरं भुङ्क्ते दशाहे वै गते गते
सदा द्वादशमासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Yastu sanvatsaram bhunkte dashahe vai gate gate
Sada dvadashamasanvai juhvano jatavedasam
110.41
ब्रह्मकन्यानिवेशे च सर्वभूतमनोहरे
अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
Brahmakanyaniveshe cha sarvabhutamanohare
Ashvamedhasahasrasya phalam prapnotyanuttamam
110.42
रूपवत्यश्च तं कन्या रमयन्ति सदा नरम्
नीलोत्पलनिभैर्वर्णै रक्तोत्पलनिभैस्तथा
Rupavatyashcha tam kanya ramayanti sada naram
Nilotpalanibhairvarnai raktotpalanibhaistatha
110.43
विमानं मण्डलावर्तमावर्तगहनावृतम्
सागरोर्मिप्रतीकाशं साधयेद्यानमुत्तमम्
Vimanam mandalavartamavartagahanavritam
Sagarormipratikasham sadhayedyanamuttamam
110.44
विचित्रमणिमालाभिर्नादितं शङ्खपुष्करैः
स्फाटिकैर्वज्रसारैश्च स्तम्भैः सुकृतवेदिकम्
आरोहति महद्यानं हंससारसवाहनम्
Vichitramanimalabhirnaditam shankhapushkaraih
Sphatikairvajrasaraishcha stambhaih sukritavedikam
Arohati mahadyanam hansasarasavahanam
110.45
एकादशे तु दिवसे यः प्राप्ते प्राशते हविः
सदा द्वादशमासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Ekadashe tu divase yah prapte prashate havih
Sada dvadashamasanvai juhvano jatavedasam
110.46
परस्त्रियो नाभिलषेद्वाचाथ मनसापि वा
अनृतं च न भाषेत मातापित्रोः कृतेऽपि वा
Parastriyo nabhilashedvachatha manasapi va
Anritam cha na bhasheta matapitroh kritepi va
110.47
अभिगच्छेन्महादेवं विमानस्थं महाबलम्
स्वयंभुवं च पश्येत विमानं समुपस्थितम्
Abhigachchhenmahadevam vimanastham mahabalam
Svayambhuvam cha pashyeta vimanam samupasthitam
110.48
कुमार्यः काञ्चनाभासा रूपवत्यो नयन्ति तम्
रुद्राणां तमधीवासं दिवि दिव्यं मनोहरम्
Kumaryah kanchanabhasa rupavatyo nayanti tam
Rudranam tamadhivasam divi divyam manoharam
110.49
वर्षाण्यपरिमेयानि युगान्तमपि चावसेत्
कोटीशतसहस्रं च दश कोटिशतानि च
Varshanyaparimeyani yugantamapi chavaset
Kotishatasahasram cha dasha kotishatani cha
110.50
रुद्रं नित्यं प्रणमते देवदानवसंमतम्
स तस्मै दर्शनं प्राप्तो दिवसे दिवसे भवेत्
Rudram nityam pranamate devadanavasammatam
Sa tasmai darshanam prapto divase divase bhavet
110.51
दिवसे द्वादशे यस्तु प्राप्ते वै प्राशते हविः
सदा द्वादशमासान्वै सर्वमेधफलं लभेत्
Divase dvadashe yastu prapte vai prashate havih
Sada dvadashamasanvai sarvamedhaphalam labhet
110.52
आदित्यैर्द्वादशैस्तस्य विमानं संविधीयते
मणिमुक्ताप्रवालैश्च महार्हैरुपशोभितम्
Adityairdvadashaistasya vimanam sanvidhiyate
Manimuktapravalaishcha maharhairupashobhitam
110.53
हंसमालापरिक्षिप्तं नागवीथीसमाकुलम्
मयूरैश्चक्रवाकैश्च कूजद्भिरुपशोभितम्
Hansamalaparikshiptam nagavithisamakulam
Mayuraishchakravakaishcha kujadbhirupashobhitam
110.54
अट्टैर्महद्भिः संयुक्तं ब्रह्मलोके प्रतिष्ठितम्
नित्यमावसते राजन्नरनारीसमावृतम्
ऋषिरेवं महाभागस्त्वङ्गिराः प्राह धर्मवित्
Attairmahadbhih sanyuktam brahmaloke pratishthitam
Nityamavasate rajannaranarisamavritam
Rishirevam mahabhagastvangirah praha dharmavit
110.55
त्रयोदशे तु दिवसे यः प्राप्ते प्राशते हविः
सदा द्वादश मासान्वै देवसत्रफलं लभेत्
Trayodashe tu divase yah prapte prashate havih
Sada dvadasha masanvai devasatraphalam labhet
110.56
रक्तपद्मोदयं नाम विमानं साधयेन्नरः
जातरूपप्रयुक्तं च रत्नसंचयभूषितम्
Raktapadmodayam nama vimanam sadhayennarah
Jatarupaprayuktam cha ratnasanchayabhushitam
110.57
देवकन्याभिराकीर्णं दिव्याभरणभूषितम्
पुण्यगन्धोदयं दिव्यं वायव्यैरुपशोभितम्
Devakanyabhirakirnam divyabharanabhushitam
Punyagandhodayam divyam vayavyairupashobhitam
110.58
तत्र शङ्कुपताकं च युगान्तं कल्पमेव च
अयुतायुतं तथा पद्मं समुद्रं च तथा वसेत्
Tatra shankupatakam cha yugantam kalpameva cha
Ayutayutam tatha padmam samudram cha tatha vaset
110.59
गीतगन्धर्वघोषैश्च भेरीपणवनिस्वनैः
सदा प्रमुदितस्ताभिर्देवकन्याभिरीड्यते
Gitagandharvaghoshaishcha bheripanavanisvanaih
Sada pramuditastabhirdevakanyabhiridyate
110.60
चतुर्दशे तु दिवसे यः पूर्णे प्राशते हविः
सदा द्वादश मासान्वै महामेधफलं लभेत्
Chaturdashe tu divase yah purne prashate havih
Sada dvadasha masanvai mahamedhaphalam labhet
110.61
अनिर्देश्यवयोरूपा देवकन्याः स्वलंकृताः
मृष्टतप्ताङ्गदधरा विमानैरनुयान्ति तम्
Anirdeshyavayorupa devakanyah svalankritah
Mrishtataptangadadhara vimanairanuyanti tam
110.62
कलहंसविनिर्घोषैर्नूपुराणां च निस्वनैः
काञ्चीनां च समुत्कर्षैस्तत्र तत्र विबोध्यते
Kalahansavinirghoshairnupuranam cha nisvanaih
Kanchinam cha samutkarshaistatra tatra vibodhyate
110.63
देवकन्यानिवासे च तस्मिन्वसति मानवः
जाह्नवीवालुकाकीर्णे पूर्णं संवत्सरं नरः
Devakanyanivase cha tasminvasati manavah
Jahnavivalukakirne purnam sanvatsaram narah
110.64
यस्तु पक्षे गते भुङ्क्ते एकभक्तं जितेन्द्रियः
सदा द्वादश मासांस्तु जुह्वानो जातवेदसम्
राजसूयसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
Yastu pakshe gate bhunkte ekabhaktam jitendriyah
Sada dvadasha masanstu juhvano jatavedasam
Rajasuyasahasrasya phalam prapnotyanuttamam
110.65
यानमारोहते नित्यं हंसबर्हिणसेवितम्
मणिमण्डलकैश्चित्रं जातरूपसमावृतम्
Yanamarohate nityam hansabarhinasevitam
Manimandalakaishchitram jatarupasamavritam
110.66
दिव्याभरणशोभाभिर्वरस्त्रीभिरलंकृतम्
एकस्तम्भं चतुर्द्वारं सप्तभौमं सुमङ्गलम्
वैजयन्तीसहस्रैश्च शोभितं गीतनिस्वनैः
Divyabharanashobhabhirvarastribhiralankritam
Ekastambham chaturdvaram saptabhaumam sumangalam
Vaijayantisahasraishcha shobhitam gitanisvanaih
110.67
दिव्यं दिव्यगुणोपेतं विमानमधिरोहति
मणिमुक्ताप्रवालैश्च भूषितं वैद्युतप्रभम्
वसेद्युगसहस्रं च खड्गकुञ्जरवाहनः
Divyam divyagunopetam vimanamadhirohati
Manimuktapravalaishcha bhushitam vaidyutaprabham
Vasedyugasahasram cha khadgakunjaravahanah
110.68
षोडशे दिवसे यस्तु संप्राप्ते प्राशते हविः
सदा द्वादश मासान्वै सोमयज्ञफलं लभेत्
Shodashe divase yastu samprapte prashate havih
Sada dvadasha masanvai somayagyaphalam labhet
110.69
सोमकन्यानिवासेषु सोऽध्यावसति नित्यदा
सौम्यगन्धानुलिप्तश्च कामचारगतिर्भवेत्
Somakanyanivaseshu sodhyavasati nityada
Saumyagandhanuliptashcha kamacharagatirbhavet
110.70
सुदर्शनाभिर्नारीभिर्मधुराभिस्तथैव च
अर्च्यते वै विमानस्थः कामभोगैश्च सेव्यते
Sudarshanabhirnaribhirmadhurabhistathaiva cha
Archyate vai vimanasthah kamabhogaishcha sevyate
110.71
फलं पद्मशतप्रख्यं महाकल्पं दशाधिकम्
आवर्तनानि चत्वारि सागरे यात्यसौ नरः
Phalam padmashataprakhyam mahakalpam dashadhikam
Avartanani chatvari sagare yatyasau narah
110.72
दिवसे सप्तदशमे यः प्राप्ते प्राशते हविः
सदा द्वादश मासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Divase saptadashame yah prapte prashate havih
Sada dvadasha masanvai juhvano jatavedasam
110.73
स्थानं वारुणमैन्द्रं च रौद्रं चैवाधिगच्छति
मारुतौशनसे चैव ब्रह्मलोकं च गच्छति
Sthanam varunamaindram cha raudram chaivadhigachchhati
Marutaushanase chaiva brahmalokam cha gachchhati
110.74
तत्र दैवतकन्याभिरासनेनोपचर्यते
भूर्भुवं चापि देवर्षिं विश्वरूपमवेक्षते
Tatra daivatakanyabhirasanenopacharyate
Bhurbhuvam chapi devarshim vishvarupamavekshate
110.75
तत्र देवाधिदेवस्य कुमार्यो रमयन्ति तम्
द्वात्रिंशद्रूपधारिण्यो मधुराः समलंकृताः
Tatra devadhidevasya kumaryo ramayanti tam
Dvatrinshadrupadharinyo madhurah samalankritah
110.76
चन्द्रादित्यावुभौ यावद्गगने चरतः प्रभो
तावच्चरत्यसौ वीरः सुधामृतरसाशनः
Chandradityavubhau yavadgagane charatah prabho
Tavachcharatyasau virah sudhamritarasashanah
110.77
अष्टादशे तु दिवसे प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादश मासान्वै सप्त लोकान्स पश्यति
Ashtadashe tu divase prashniyadekabhojanam
Sada dvadasha masanvai sapta lokansa pashyati
110.78
रथैः सनन्दिघोषैश्च पृष्ठतः सोऽनुगम्यते
देवकन्याधिरूढैस्तु भ्राजमानैः स्वलंकृतैः
Rathaih sanandighoshaishcha prishthatah sonugamyate
Devakanyadhirudhaistu bhrajamanaih svalankritaih
110.79
व्याघ्रसिंहप्रयुक्तं च मेघस्वननिनादितम्
विमानमुत्तमं दिव्यं सुसुखी ह्यधिरोहति
Vyaghrasinhaprayuktam cha meghasvananinaditam
Vimanamuttamam divyam susukhi hyadhirohati
110.80
तत्र कल्पसहस्रं स कान्ताभिः सह मोदते
सुधारसं च भुञ्जीत अमृतोपममुत्तमम्
Tatra kalpasahasram sa kantabhih saha modate
Sudharasam cha bhunjita amritopamamuttamam
110.81
एकोनविंशे दिवसे यो भुङ्क्ते एकभोजनम्
सदा द्वादश मासान्वै सप्त लोकान्स पश्यति
Ekonavinshe divase yo bhunkte ekabhojanam
Sada dvadasha masanvai sapta lokansa pashyati
110.82
उत्तमं लभते स्थानमप्सरोगणसेवितम्
गन्धर्वैरुपगीतं च विमानं सूर्यवर्चसम्
Uttamam labhate sthanamapsaroganasevitam
Gandharvairupagitam cha vimanam suryavarchasam
110.83
तत्रामरवरस्त्रीभिर्मोदते विगतज्वरः
दिव्याम्बरधरः श्रीमानयुतानां शतं समाः
Tatramaravarastribhirmodate vigatajvarah
Divyambaradharah shrimanayutanam shatam samah
110.84
पूर्णेऽथ दिवसे विंशे यो भुङ्क्ते ह्येकभोजनम्
सदा द्वादश मासांस्तु सत्यवादी धृतव्रतः
Purnetha divase vinshe yo bhunkte hyekabhojanam
Sada dvadasha masanstu satyavadi dhritavratah
110.85
अमांसाशी ब्रह्मचारी सर्वभूतहिते रतः
स लोकान्विपुलान्दिव्यानादित्यानामुपाश्नुते
Amansashi brahmachari sarvabhutahite ratah
Sa lokanvipulandivyanadityanamupashnute
110.86
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च दिव्यमाल्यानुलेपनैः
विमानैः काञ्चनैर्दिव्यैः पृष्ठतश्चानुगम्यते
Gandharvairapsarobhishcha divyamalyanulepanaih
Vimanaih kanchanairdivyaih prishthatashchanugamyate
110.87
एकविंशे तु दिवसे यो भुङ्क्ते ह्येकभोजनम्
सदा द्वादश मासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Ekavinshe tu divase yo bhunkte hyekabhojanam
Sada dvadasha masanvai juhvano jatavedasam
110.88
लोकमौशनसं दिव्यं शक्रलोकं च गच्छति
अश्विनोर्मरुतां चैव सुखेष्वभिरतः सदा
Lokamaushanasam divyam shakralokam cha gachchhati
Ashvinormarutam chaiva sukheshvabhiratah sada
110.89
अनभिज्ञश्च दुःखानां विमानवरमास्थितः
सेव्यमानो वरस्त्रीभिः क्रीडत्यमरवत्प्रभुः
Anabhigyashcha duhkhanam vimanavaramasthitah
Sevyamano varastribhih kridatyamaravatprabhuh
110.90
द्वाविंशे दिवसे प्राप्ते यो भुङ्क्ते ह्येकभोजनम्
सदा द्वादश मासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Dvavinshe divase prapte yo bhunkte hyekabhojanam
Sada dvadasha masanvai juhvano jatavedasam
110.91
धृतिमानहिंसानिरतः सत्यवागनसूयकः
लोकान्वसूनामाप्नोति दिवाकरसमप्रभः
Dhritimanahinsaniratah satyavaganasuyakah
Lokanvasunamapnoti divakarasamaprabhah
110.92
कामचारी सुधाहारो विमानवरमास्थितः
रमते देवकन्याभिर्दिव्याभरणभूषितः
Kamachari sudhaharo vimanavaramasthitah
Ramate devakanyabhirdivyabharanabhushitah
110.93
त्रयोविंशे तु दिवसे प्राशेद्यस्त्वेकभोजनम्
सदा द्वादश मासांस्तु मिताहारो जितेन्द्रियः
Trayovinshe tu divase prashedyastvekabhojanam
Sada dvadasha masanstu mitaharo jitendriyah
110.94
वायोरुशनसश्चैव रुद्रलोकं च गच्छति
कामचारी कामगमः पूज्यमानोऽप्सरोगणैः
Vayorushanasashchaiva rudralokam cha gachchhati
Kamachari kamagamah pujyamanopsaroganaih
110.95
अनेकगुणपर्यन्तं विमानवरमास्थितः
रमते देवकन्याभिर्दिव्याभरणभूषितः
Anekagunaparyantam vimanavaramasthitah
Ramate devakanyabhirdivyabharanabhushitah
110.96
चतुर्विंशे तु दिवसे यः प्राशेदेकभोजनम्
सदा द्वादश मासान्वै जुह्वानो जातवेदसम्
Chaturvinshe tu divase yah prashedekabhojanam
Sada dvadasha masanvai juhvano jatavedasam
110.97
आदित्यानामधीवासे मोदमानो वसेच्चिरम्
दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः
Adityanamadhivase modamano vasechchiram
Divyamalyambaradharo divyagandhanulepanah
110.98
विमाने काञ्चने दिव्ये हंसयुक्ते मनोरमे
रमते देवकन्यानां सहस्रैरयुतैस्तथा
Vimane kanchane divye hansayukte manorame
Ramate devakanyanam sahasrairayutaistatha
110.99
पञ्चविंशे तु दिवसे यः प्राशेदेकभोजनम्
सदा द्वादश मासांस्तु पुष्कलं यानमारुहेत्
Panchavinshe tu divase yah prashedekabhojanam
Sada dvadasha masanstu pushkalam yanamaruhet
110.100
सिंहव्याघ्रप्रयुक्तैश्च मेघस्वननिनादितैः
रथैः सनन्दिघोषैश्च पृष्ठतः सोऽनुगम्यते
Sinhavyaghraprayuktaishcha meghasvananinaditaih
Rathaih sanandighoshaishcha prishthatah sonugamyate
110.101
देवकन्यासमारूढै राजतैर्विमलैः शुभैः
विमानमुत्तमं दिव्यमास्थाय सुमनोहरम्
Devakanyasamarudhai rajatairvimalaih shubhaih
Vimanamuttamam divyamasthaya sumanoharam
110.102
तत्र कल्पसहस्रं वै वसते स्त्रीशतावृते
सुधारसं चोपजीवन्नमृतोपममुत्तमम्
Tatra kalpasahasram vai vasate strishatavrite
Sudharasam chopajivannamritopamamuttamam
110.103
षड्विंशे दिवसे यस्तु प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादश मासांस्तु नियतो नियताशनः
Shadvinshe divase yastu prashniyadekabhojanam
Sada dvadasha masanstu niyato niyatashanah
110.104
जितेन्द्रियो वीतरागो जुह्वानो जातवेदसम्
स प्राप्नोति महाभागः पूज्यमानोऽप्सरोगणैः
Jitendriyo vitarago juhvano jatavedasam
Sa prapnoti mahabhagah pujyamanopsaroganaih
110.105
सप्तानां मरुतां लोकान्वसूनां चापि सोऽश्नुते
विमाने स्फाटिके दिव्ये सर्वरत्नैरलंकृते
Saptanam marutam lokanvasunam chapi soshnute
Vimane sphatike divye sarvaratnairalankrite
110.106
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च पूज्यमानः प्रमोदते
द्वे युगानां सहस्रे तु दिव्ये दिव्येन तेजसा
Gandharvairapsarobhishcha pujyamanah pramodate
Dve yuganam sahasre tu divye divyena tejasa
110.107
सप्तविंशे तु दिवसे यः प्राशेदेकभोजनम्
सदा द्वादश मासांस्तु जुह्वानो जातवेदसम्
Saptavinshe tu divase yah prashedekabhojanam
Sada dvadasha masanstu juhvano jatavedasam
110.108
फलं प्राप्नोति विपुलं देवलोके च पूज्यते
अमृताशी वसंस्तत्र स वितृप्तः प्रमोदते
Phalam prapnoti vipulam devaloke cha pujyate
Amritashi vasanstatra sa vitriptah pramodate
110.109
देवर्षिचरितं राजन्राजर्षिभिरधिष्ठितम्
अध्यावसति दिव्यात्मा विमानवरमास्थितः
Devarshicharitam rajanrajarshibhiradhishthitam
Adhyavasati divyatma vimanavaramasthitah
110.110
स्त्रीभिर्मनोभिरामाभी रममाणो मदोत्कटः
युगकल्पसहस्राणि त्रीण्यावसति वै सुखम्
Stribhirmanobhiramabhi ramamano madotkatah
Yugakalpasahasrani trinyavasati vai sukham
110.111
योऽष्टाविंशे तु दिवसे प्राश्नीयादेकभोजनम्
सदा द्वादश मासांस्तु जितात्मा विजितेन्द्रियः
Yoshtavinshe tu divase prashniyadekabhojanam
Sada dvadasha masanstu jitatma vijitendriyah
110.112
फलं देवर्षिचरितं विपुलं समुपाश्नुते
भोगवांस्तेजसा भाति सहस्रांशुरिवामलः
Phalam devarshicharitam vipulam samupashnute
Bhogavanstejasa bhati sahasranshurivamalah
110.113
सुकुमार्यश्च नार्यस्तं रममाणाः सुवर्चसः
पीनस्तनोरुजघना दिव्याभरणभूषिताः
Sukumaryashcha naryastam ramamanah suvarchasah
Pinastanorujaghana divyabharanabhushitah
110.114
रमयन्ति मनः कान्ता विमाने सूर्यसंनिभे
सर्वकामगमे दिव्ये कल्पायुतशतं समाः
Ramayanti manah kanta vimane suryasannibhe
Sarvakamagame divye kalpayutashatam samah
110.115
एकोनत्रिंशे दिवसे यः प्राशेदेकभोजनम्
सदा द्वादश मासान्वै सत्यव्रतपरायणः
Ekonatrinshe divase yah prashedekabhojanam
Sada dvadasha masanvai satyavrataparayanah
110.116
तस्य लोकाः शुभा दिव्या देवराजर्षिपूजिताः
विमानं चन्द्रशुभ्राभं दिव्यं समधिगच्छति
Tasya lokah shubha divya devarajarshipujitah
Vimanam chandrashubhrabham divyam samadhigachchhati
110.117
जातरूपमयं युक्तं सर्वरत्नविभूषितम्
अप्सरोगणसंपूर्णं गन्धर्वैरभिनादितम्
Jatarupamayam yuktam sarvaratnavibhushitam
Apsaroganasampurnam gandharvairabhinaditam
110.118
तत्र चैनं शुभा नार्यो दिव्याभरणभूषिताः
मनोभिरामा मधुरा रमयन्ति मदोत्कटाः
Tatra chainam shubha naryo divyabharanabhushitah
Manobhirama madhura ramayanti madotkatah
110.119
भोगवांस्तेजसा युक्तो वैश्वानरसमप्रभः
दिव्यो दिव्येन वपुषा भ्राजमान इवामरः
Bhogavanstejasa yukto vaishvanarasamaprabhah
Divyo divyena vapusha bhrajamana ivamarah
110.120
वसूनां मरुतां चैव साध्यानामश्विनोस्तथा
रुद्राणां च तथा लोकान्ब्रह्मलोकं च गच्छति
Vasunam marutam chaiva sadhyanamashvinostatha
Rudranam cha tatha lokanbrahmalokam cha gachchhati
110.121
यस्तु मासे गते भुङ्क्ते एकभक्तं शमात्मकः
सदा द्वादश मासान्वै ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
Yastu mase gate bhunkte ekabhaktam shamatmakah
Sada dvadasha masanvai brahmalokamavapnuyat
110.122
सुधारसकृताहारः श्रीमान्सर्वमनोहरः
तेजसा वपुषा लक्ष्म्या भ्राजते रश्मिवानिव
Sudharasakritaharah shrimansarvamanoharah
Tejasa vapusha lakshmya bhrajate rashmivaniva
110.123
दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः
सुखेष्वभिरतो योगी दुःखानामविजानकः
Divyamalyambaradharo divyagandhanulepanah
Sukheshvabhirato yogi duhkhanamavijanakah
110.124
स्वयंप्रभाभिर्नारीभिर्विमानस्थो महीयते
रुद्रदेवर्षिकन्याभिः सततं चाभिपूज्यते
Svayamprabhabhirnaribhirvimanastho mahiyate
Rudradevarshikanyabhih satatam chabhipujyate
110.125
नानाविधसुरूपाभिर्नानारागाभिरेव च
नानामधुरभाषाभिर्नानारतिभिरेव च
Nanavidhasurupabhirnanaragabhireva cha
Nanamadhurabhashabhirnanaratibhireva cha
110.126
विमाने नगराकारे सूर्यवत्सूर्यसंनिभे
पृष्ठतः सोमसंकाशे उदक्चैवाभ्रसंनिभे
Vimane nagarakare suryavatsuryasannibhe
Prishthatah somasankashe udakchaivabhrasannibhe
110.127
दक्षिणायां तु रक्ताभे अधस्तान्नीलमण्डले
ऊर्ध्वं चित्राभिसंकाशे नैको वसति पूजितः
Dakshinayam tu raktabhe adhastannilamandale
Urdhvam chitrabhisankashe naiko vasati pujitah
110.128
यावद्वर्षसहस्रं तु जम्बूद्वीपे प्रवर्षति
तावत्संवत्सराः प्रोक्ता ब्रह्मलोकस्य धीमतः
Yavadvarshasahasram tu jambudvipe pravarshati
Tavatsanvatsarah prokta brahmalokasya dhimatah
110.129
विप्रुषश्चैव यावन्त्यो निपतन्ति नभस्तलात्
वर्षासु वर्षतस्तावन्निवसत्यमरप्रभः
Viprushashchaiva yavantyo nipatanti nabhastalat
Varshasu varshatastavannivasatyamaraprabhah
110.130
मासोपवासी वर्षैस्तु दशभिः स्वर्गमुत्तमम्
महर्षित्वमथासाद्य सशरीरगतिर्भवेत्
Masopavasi varshaistu dashabhih svargamuttamam
Maharshitvamathasadya sashariragatirbhavet
110.131
मुनिर्दान्तो जितक्रोधो जितशिश्नोदरः सदा
जुह्वन्नग्नींश्च नियतः संध्योपासनसेविता
Munirdanto jitakrodho jitashishnodarah sada
Juhvannagninshcha niyatah sandhyopasanasevita
110.132
बहुभिर्नियमैरेवं मासानश्नाति यो नरः
अभ्रावकाशशीलश्च तस्य वासो निरुच्यते
Bahubhirniyamairevam masanashnati yo narah
Abhravakashashilashcha tasya vaso niruchyate
110.133
दिवं गत्वा शरीरेण स्वेन राजन्यथामरः
स्वर्गं पुण्यं यथाकाममुपभुङ्क्ते यथाविधि
Divam gatva sharirena svena rajanyathamarah
Svargam punyam yathakamamupabhunkte yathavidhi
110.134
एष ते भरतश्रेष्ठ यज्ञानां विधिरुत्तमः
व्याख्यातो ह्यानुपूर्व्येण उपवासफलात्मकः
Esha te bharatashreshtha yagyanam vidhiruttamah
Vyakhyato hyanupurvyena upavasaphalatmakah
110.135
दरिद्रैर्मनुजैः पार्थ प्राप्यं यज्ञफलं यथा
उपवासमिमं कृत्वा गच्छेच्च परमां गतिम्
देवद्विजातिपूजायां रतो भरतसत्तम
Daridrairmanujaih partha prapyam yagyaphalam yatha
Upavasamimam kritva gachchhechcha paramam gatim
Devadvijatipujayam rato bharatasattama
110.136
उपवासविधिस्त्वेष विस्तरेण प्रकीर्तितः
नियतेष्वप्रमत्तेषु शौचवत्सु महात्मसु
Upavasavidhistvesha vistarena prakirtitah
Niyateshvapramatteshu shauchavatsu mahatmasu
110.137
दम्भद्रोहनिवृत्तेषु कृतबुद्धिषु भारत
अचलेष्वप्रकम्पेषु मा ते भूदत्र संशयः
Dambhadrohanivritteshu kritabuddhishu bharata
Achaleshvaprakampeshu ma te bhudatra sanshayah