UtshovChapter 11
11.1
युधिष्ठिर उवाच
कीदृशे पुरुषे तात स्त्रीषु वा भरतर्षभ
श्रीः पद्मा वसते नित्यं तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Kidrishe purushe tata strishu va bharatarshabha
Shrih padma vasate nityam tanme bruhi pitamaha
11.2
भीष्म उवाच
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
रुक्मिणी देवकीपुत्रसंनिधौ पर्यपृच्छत
Bhishma uvacha
Atra te vartayishyami yathadrishtam yathashrutam
Rukmini devakiputrasannidhau paryaprichchhata
11.3
नारायणस्याङ्कगतां ज्वलन्तीं; दृष्ट्वा श्रियं पद्मसमानवक्त्राम्
कौतूहलाद्विस्मितचारुनेत्रा; पप्रच्छ माता मकरध्वजस्य
Narayanasyankagatam jvalantim; drishtva shriyam padmasamanavaktram
Kautuhaladvismitacharunetra; paprachchha mata makaradhvajasya
11.4
कानीह भूतान्युपसेवसे त्वं; संतिष्ठती कानि न सेवसे त्वम्
तानि त्रिलोकेश्वरभूतकान्ते; तत्त्वेन मे ब्रूहि महर्षिकन्ये
Kaniha bhutanyupasevase tvam; santishthati kani na sevase tvam
Tani trilokeshvarabhutakante; tattvena me bruhi maharshikanye
11.5
एवं तदा श्रीरभिभाष्यमाणा; देव्या समक्षं गरुडध्वजस्य
उवाच वाक्यं मधुराभिधानं; मनोहरं चन्द्रमुखी प्रसन्ना
Evam tada shrirabhibhashyamana; devya samaksham garudadhvajasya
Uvacha vakyam madhurabhidhanam; manoharam chandramukhi prasanna
11.6
वसामि सत्ये सुभगे प्रगल्भे; दक्षे नरे कर्मणि वर्तमाने
नाकर्मशीले पुरुषे वसामि; न नास्तिके सांकरिके कृतघ्ने
न भिन्नवृत्ते न नृशंसवृत्ते; न चापि चौरे न गुरुष्वसूये
Vasami satye subhage pragalbhe; dakshe nare karmani vartamane
Nakarmashile purushe vasami; na nastike sankarike kritaghne
Na bhinnavritte na nrishansavritte; na chapi chaure na gurushvasuye
11.7
ये चाल्पतेजोबलसत्त्वसारा; हृष्यन्ति कुप्यन्ति च यत्र तत्र
न देवि तिष्ठामि तथाविधेषु; नरेषु संसुप्तमनोरथेषु
Ye chalpatejobalasattvasara; hrishyanti kupyanti cha yatra tatra
Na devi tishthami tathavidheshu; nareshu sansuptamanoratheshu
11.8
यश्चात्मनि प्रार्थयते न किंचि;द्यश्च स्वभावोपहतान्तरात्मा
तेष्वल्पसंतोषरतेषु नित्यं; नरेषु नाहं निवसामि देवि
Yashchatmani prarthayate na kinchi;dyashcha svabhavopahatantaratma
Teshvalpasantosharateshu nityam; nareshu naham nivasami devi
11.9
वसामि धर्मशीलेषु धर्मज्ञेषु महात्मसु
वृद्धसेविषु दान्तेषु सत्त्वज्ञेषु महात्मसु
Vasami dharmashileshu dharmagyeshu mahatmasu
Vriddhasevishu danteshu sattvagyeshu mahatmasu
11.10
स्त्रीषु क्षान्तासु दान्तासु देवद्विजपरासु च
वसामि सत्यशीलासु स्वभावनिरतासु च
Strishu kshantasu dantasu devadvijaparasu cha
Vasami satyashilasu svabhavaniratasu cha
11.11
प्रकीर्णभाण्डामनवेक्ष्यकारिणीं; सदा च भर्तुः प्रतिकूलवादिनीम्
परस्य वेश्माभिरतामलज्जा;मेवंविधां स्त्रीं परिवर्जयामि
Prakirnabhandamanavekshyakarinim; sada cha bhartuh pratikulavadinim
Parasya veshmabhiratamalajja;mevanvidham strim parivarjayami
11.12
लोलामचोक्षामवलेहिनीं च; व्यपेतधैर्यां कलहप्रियां च
निद्राभिभूतां सततं शयाना;मेवंविधां स्त्रीं परिवर्जयामि
Lolamachokshamavalehinim cha; vyapetadhairyam kalahapriyam cha
Nidrabhibhutam satatam shayana;mevanvidham strim parivarjayami
11.13
सत्यासु नित्यं प्रियदर्शनासु; सौभाग्ययुक्तासु गुणान्वितासु
वसामि नारीषु पतिव्रतासु; कल्याणशीलासु विभूषितासु
Satyasu nityam priyadarshanasu; saubhagyayuktasu gunanvitasu
Vasami narishu pativratasu; kalyanashilasu vibhushitasu
11.14
यानेषु कन्यासु विभूषणेषु; यज्ञेषु मेघेषु च वृष्टिमत्सु
वसामि फुल्लासु च पद्मिनीषु; नक्षत्रवीथीषु च शारदीषु
Yaneshu kanyasu vibhushaneshu; yagyeshu megheshu cha vrishtimatsu
Vasami phullasu cha padminishu; nakshatravithishu cha sharadishu
11.15
शैलेषु गोष्ठेषु तथा वनेषु; सरःसु फुल्लोत्पलपङ्कजेषु
नदीषु हंसस्वननादितासु; क्रौञ्चावघुष्टस्वरशोभितासु
Shaileshu goshtheshu tatha vaneshu; sarahsu phullotpalapankajeshu
Nadishu hansasvananaditasu; kraunchavaghushtasvarashobhitasu
11.16
विस्तीर्णकूलह्रदशोभितासु; तपस्विसिद्धद्विजसेवितासु
वसामि नित्यं सुबहूदकासु; सिंहैर्गजैश्चाकुलितोदकासु
मत्ते गजे गोवृषभे नरेन्द्रे; सिंहासने सत्पुरुषे च नित्यम्
Vistirnakulahradashobhitasu; tapasvisiddhadvijasevitasu
Vasami nityam subahudakasu; sinhairgajaishchakulitodakasu
Matte gaje govrishabhe narendre; sinhasane satpurushe cha nityam
11.17
यस्मिन्गृहे हूयते हव्यवाहो; गोब्राह्मणश्चार्च्यते देवताश्च
काले च पुष्पैर्बलयः क्रियन्ते; तस्मिन्गृहे नित्यमुपैमि वासम्
Yasmingrihe huyate havyavaho; gobrahmanashcharchyate devatashcha
Kale cha pushpairbalayah kriyante; tasmingrihe nityamupaimi vasam
11.18
स्वाध्यायनित्येषु द्विजेषु नित्यं; क्षत्रे च धर्माभिरते सदैव
वैश्ये च कृष्याभिरते वसामि; शूद्रे च शुश्रूषणनित्ययुक्ते
Svadhyayanityeshu dvijeshu nityam; kshatre cha dharmabhirate sadaiva
Vaishye cha krishyabhirate vasami; shudre cha shushrushananityayukte
11.19
नारायणे त्वेकमना वसामि; सर्वेण भावेन शरीरभूता
तस्मिन्हि धर्मः सुमहान्निविष्टो; ब्रह्मण्यता चात्र तथा प्रियत्वम्
Narayane tvekamana vasami; sarvena bhavena sharirabhuta
Tasminhi dharmah sumahannivishto; brahmanyata chatra tatha priyatvam
11.20
नाहं शरीरेण वसामि देवि; नैवं मया शक्यमिहाभिधातुम्
यस्मिंस्तु भावेन वसामि पुंसि; स वर्धते धर्मयशोर्थकामैः
Naham sharirena vasami devi; naivam maya shakyamihabhidhatum
Yasminstu bhavena vasami punsi; sa vardhate dharmayashorthakamaih