UtshovChapter 108
108.1
युधिष्ठिर उवाच
यथा ज्येष्ठः कनिष्ठेषु वर्तते भरतर्षभ
कनिष्ठाश्च यथा ज्येष्ठे वर्तेरंस्तद्ब्रवीहि मे
Yudhishthira uvacha
Yatha jyeshthah kanishtheshu vartate bharatarshabha
Kanishthashcha yatha jyeshthe varteranstadbravihi me
108.2
भीष्म उवाच
ज्येष्ठवत्तात वर्तस्व ज्येष्ठो हि सततं भवान्
गुरोर्गरीयसी वृत्तिर्या चेच्छिष्यस्य भारत
Bhishma uvacha
Jyeshthavattata vartasva jyeshtho hi satatam bhavan
Gurorgariyasi vrittirya chechchhishyasya bharata
108.3
न गुरावकृतप्रज्ञे शक्यं शिष्येण वर्तितुम्
गुरोर्हि दीर्घदर्शित्वं यत्तच्छिष्यस्य भारत
Na guravakritapragye shakyam shishyena vartitum
Gurorhi dirghadarshitvam yattachchhishyasya bharata
108.4
अन्धः स्यादन्धवेलायां जडः स्यादपि वा बुधः
परिहारेण तद्ब्रूयाद्यस्तेषां स्याद्व्यतिक्रमः
Andhah syadandhavelayam jadah syadapi va budhah
Pariharena tadbruyadyastesham syadvyatikramah
108.5
प्रत्यक्षं भिन्नहृदया भेदयेयुः कृतं नराः
श्रियाभितप्ताः कौन्तेय भेदकामास्तथारयः
Pratyaksham bhinnahridaya bhedayeyuh kritam narah
Shriyabhitaptah kaunteya bhedakamastatharayah
108.6
ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः
हन्ति सर्वमपि ज्येष्ठः कुलं यत्रावजायते
Jyeshthah kulam vardhayati vinashayati va punah
Hanti sarvamapi jyeshthah kulam yatravajayate
108.7
अथ यो विनिकुर्वीत ज्येष्ठो भ्राता यवीयसः
अज्येष्ठः स्यादभागश्च नियम्यो राजभिश्च सः
Atha yo vinikurvita jyeshtho bhrata yaviyasah
Ajyeshthah syadabhagashcha niyamyo rajabhishcha sah
108.8
निकृती हि नरो लोकान्पापान्गच्छत्यसंशयम्
विदुलस्येव तत्पुष्पं मोघं जनयितुः स्मृतम्
Nikriti hi naro lokanpapangachchhatyasanshayam
Vidulasyeva tatpushpam mogham janayituh smritam
108.9
सर्वानर्थः कुले यत्र जायते पापपूरुषः
अकीर्तिं जनयत्येव कीर्तिमन्तर्दधाति च
Sarvanarthah kule yatra jayate papapurushah
Akirtim janayatyeva kirtimantardadhati cha
108.10
सर्वे चापि विकर्मस्था भागं नार्हन्ति सोदराः
नाप्रदाय कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत यौतकम्
Sarve chapi vikarmastha bhagam narhanti sodarah
Napradaya kanishthebhyo jyeshthah kurvita yautakam
108.11
अनुजं हि पितुर्दायो जङ्घाश्रमफलोऽध्वगः
स्वयमीहितलब्धं तु नाकामो दातुमर्हति
Anujam hi piturdayo janghashramaphalodhvagah
Svayamihitalabdham tu nakamo datumarhati
108.12
भ्रातॄणामविभक्तानामुत्थानमपि चेत्सह
न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कथंचन
Bhratrinamavibhaktanamutthanamapi chetsaha
Na putrabhagam vishamam pita dadyatkathanchana
108.13
न ज्येष्ठानवमन्येत दुष्कृतः सुकृतोऽपि वा
यदि स्त्री यद्यवरजः श्रेयः पश्येत्तथाचरेत्
धर्मं हि श्रेय इत्याहुरिति धर्मविदो विदुः
Na jyeshthanavamanyeta dushkritah sukritopi va
Yadi stri yadyavarajah shreyah pashyettathacharet
Dharmam hi shreya ityahuriti dharmavido viduh
108.14
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश
दश चैव पितॄन्माता सर्वां वा पृथिवीमपि
Dashacharyanupadhyaya upadhyayanpita dasha
Dasha chaiva pitrinmata sarvam va prithivimapi
108.15
गौरवेणाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः
माता गरीयसी यच्च तेनैतां मन्यते जनः
Gauravenabhibhavati nasti matrisamo guruh
Mata gariyasi yachcha tenaitam manyate janah
108.16
ज्येष्ठो भ्राता पितृसमो मृते पितरि भारत
स ह्येषां वृत्तिदाता स्यात्स चैतान्परिपालयेत्
Jyeshtho bhrata pitrisamo mrite pitari bharata
Sa hyesham vrittidata syatsa chaitanparipalayet
108.17
कनिष्ठास्तं नमस्येरन्सर्वे छन्दानुवर्तिनः
तमेव चोपजीवेरन्यथैव पितरं तथा
Kanishthastam namasyeransarve chhandanuvartinah
Tameva chopajiveranyathaiva pitaram tatha
108.18
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत
आचार्यशास्ता या जातिः सा सत्या साजरामरा
Sharirametau srijatah pita mata cha bharata
Acharyashasta ya jatih sa satya sajaramara
108.19
ज्येष्ठा मातृसमा चापि भगिनी भरतर्षभ
भ्रातुर्भार्या च तद्वत्स्याद्यस्या बाल्ये स्तनं पिबेत्
Jyeshtha matrisama chapi bhagini bharatarshabha
Bhraturbharya cha tadvatsyadyasya balye stanam pibet