UtshovChapter 99
99.1
युधिष्ठिर उवाच
के लोका युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम्
भवन्ति निधनं प्राप्य तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Ke loka yudhyamananam shuranamanivartinam
Bhavanti nidhanam prapya tanme bruhi pitamaha
99.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
अम्बरीषस्य संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Ambarishasya sanvadamindrasya cha yudhishthira
99.3
अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम्
ददर्श सुरलोकस्थं शक्रेण सचिवं सह
Ambarisho hi nabhagah svargam gatva sudurlabham
Dadarsha suralokastham shakrena sachivam saha
99.4
सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरमास्थितम्
उपर्युपरि गच्छन्तं स्वं वै सेनापतिं प्रभुम्
Sarvatejomayam divyam vimanavaramasthitam
Uparyupari gachchhantam svam vai senapatim prabhum
99.5
स दृष्ट्वोपरि गच्छन्तं सेनापतिमुदारधीः
ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम्
Sa drishtvopari gachchhantam senapatimudaradhih
Riddhim drishtva sudevasya vismitah praha vasavam
99.6
सागरान्तां महीं कृत्स्नामनुशिष्य यथाविधि
चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया
Sagarantam mahim kritsnamanushishya yathavidhi
Chaturvarnye yathashastram pravritto dharmakamyaya
99.7
ब्रह्मचर्येण घोरेण आचार्यकुलसेवया
वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम्
Brahmacharyena ghorena acharyakulasevaya
Vedanadhitya dharmena rajashastram cha kevalam
99.8
अतिथीनन्नपानेन पितॄंश्च स्वधया तथा
ऋषीन्स्वाध्यायदीक्षाभिर्देवान्यज्ञैरनुत्तमैः
Atithinannapanena pitrinshcha svadhaya tatha
Rishinsvadhyayadikshabhirdevanyagyairanuttamaih
99.9
क्षत्रधर्मे स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि
उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव
Kshatradharme sthito bhutva yathashastram yathavidhi
Udikshamanah pritanam jayami yudhi vasava
99.10
देवराज सुदेवोऽयं मम सेनापतिः पुरा
आसीद्योधः प्रशान्तात्मा सोऽयं कस्मादतीव माम्
Devaraja sudevoyam mama senapatih pura
Asidyodhah prashantatma soyam kasmadativa mam
99.11
नानेन क्रतुभिर्मुख्यैरिष्टं नैव द्विजातयः
तर्पिता विधिवच्छक्र सोऽयं कस्मादतीव माम्
Nanena kratubhirmukhyairishtam naiva dvijatayah
Tarpita vidhivachchhakra soyam kasmadativa mam
99.12
इन्द्र उवाच
एतस्य विततस्तात सुदेवस्य बभूव ह
संग्रामयज्ञः सुमहान्यश्चान्यो युध्यते नरः
Indra uvacha
Etasya vitatastata sudevasya babhuva ha
Sangramayagyah sumahanyashchanyo yudhyate narah
99.13
संनद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम्
युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः
Sannaddho dikshitah sarvo yodhah prapya chamumukham
Yuddhayagyadhikarastho bhavatiti vinishchayah
99.14
अम्बरीष उवाच
कानि यज्ञे हवींष्यत्र किमाज्यं का च दक्षिणा
ऋत्विजश्चात्र के प्रोक्तास्तन्मे ब्रूहि शतक्रतो
Ambarisha uvacha
Kani yagye havinshyatra kimajyam ka cha dakshina
Ritvijashchatra ke proktastanme bruhi shatakrato
99.15
इन्द्र उवाच
ऋत्विजः कुञ्जरास्तत्र वाजिनोऽध्वर्यवस्तथा
हवींषि परमांसानि रुधिरं त्वाज्यमेव च
Indra uvacha
Ritvijah kunjarastatra vajinodhvaryavastatha
Havinshi paramansani rudhiram tvajyameva cha
99.16
सृगालगृध्रकाकोलाः सदस्यास्तत्र सत्रिणः
आज्यशेषं पिबन्त्येते हविः प्राश्नन्ति चाध्वरे
Srigalagridhrakakolah sadasyastatra satrinah
Ajyashesham pibantyete havih prashnanti chadhvare
99.17
प्रासतोमरसंघाताः खड्गशक्तिपरश्वधाः
ज्वलन्तो निशिताः पीताः स्रुचस्तस्याथ सत्रिणः
Prasatomarasanghatah khadgashaktiparashvadhah
Jvalanto nishitah pitah sruchastasyatha satrinah
99.18
चापवेगायतस्तीक्ष्णः परकायावदारणः
ऋजुः सुनिशितः पीतः सायकोऽस्य स्रुवो महान्
Chapavegayatastikshnah parakayavadaranah
Rijuh sunishitah pitah sayakosya sruvo mahan
99.19
द्वीपिचर्मावनद्धश्च नागदन्तकृतत्सरुः
हस्तिहस्तगतः खड्गः स्फ्यो भवेत्तस्य संयुगे
Dvipicharmavanaddhashcha nagadantakritatsaruh
Hastihastagatah khadgah sphyo bhavettasya sanyuge
99.20
ज्वलितैर्निशितैः पीतैः प्रासशक्तिपरश्वधैः
शैक्यायसमयैस्तीक्ष्णैरभिघातो भवेद्वसु
Jvalitairnishitaih pitaih prasashaktiparashvadhaih
Shaikyayasamayaistikshnairabhighato bhavedvasu
99.21
आवेगाद्यत्तु रुधिरं संग्रामे स्यन्दते भुवि
सास्य पूर्णाहुतिर्होत्रे समृद्धा सर्वकामधुक्
Avegadyattu rudhiram sangrame syandate bhuvi
Sasya purnahutirhotre samriddha sarvakamadhuk
99.22
छिन्धि भिन्धीति यस्यैतच्छ्रूयते वाहिनीमुखे
सामानि सामगास्तस्य गायन्ति यमसादने
Chhindhi bhindhiti yasyaitachchhruyate vahinimukhe
Samani samagastasya gayanti yamasadane
99.23
हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम्
कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चयः
अग्निः श्येनचितो नाम तस्य यज्ञे विधीयते
Havirdhanam tu tasyahuh paresham vahinimukham
Kunjaranam hayanam cha varminam cha samuchchayah
Agnih shyenachito nama tasya yagye vidhiyate
99.24
उत्तिष्ठति कबन्धोऽत्र सहस्रे निहते तु यः
स यूपस्तस्य शूरस्य खादिरोऽष्टाश्रिरुच्यते
Uttishthati kabandhotra sahasre nihate tu yah
Sa yupastasya shurasya khadiroshtashriruchyate
99.25
इडोपहूतं क्रोशन्ति कुञ्जरा अङ्कुशेरिताः
व्याघुष्टतलनादेन वषट्कारेण पार्थिव
उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिः स्मृतः
Idopahutam kroshanti kunjara ankusheritah
Vyaghushtatalanadena vashatkarena parthiva
Udgata tatra sangrame trisama dundubhih smritah
99.26
ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे यः प्रियां युद्धे तनुं त्यजेत्
आत्मानं यूपमुच्छ्रित्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः
Brahmasve hriyamane yah priyam yuddhe tanum tyajet
Atmanam yupamuchchhritya sa yagyonantadakshinah
99.27
भर्तुरर्थे तु यः शूरो विक्रमेद्वाहिनीमुखे
भयान्न च निवर्तेत तस्य लोका यथा मम
Bharturarthe tu yah shuro vikramedvahinimukhe
Bhayanna cha nivarteta tasya loka yatha mama
99.28
नीलचन्द्राकृतैः खड्गैर्बाहुभिः परिघोपमैः
यस्य वेदिरुपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम
Nilachandrakritaih khadgairbahubhih parighopamaih
Yasya vedirupastirna tasya loka yatha mama
99.29
यस्तु नावेक्षते कंचित्सहायं विजये स्थितः
विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम
Yastu navekshate kanchitsahayam vijaye sthitah
Vigahya vahinimadhyam tasya loka yatha mama
99.30
यस्य तोमरसंघाटा भेरीमण्डूककच्छपा
वीरास्थिशर्करा दुर्गा मांसशोणितकर्दमा
Yasya tomarasanghata bherimandukakachchhapa
Virasthisharkara durga mansashonitakardama
99.31
असिचर्मप्लवा सिन्धुः केशशैवलशाद्वला
अश्वनागरथैश्चैव संभिन्नैः कृतसंक्रमा
Asicharmaplava sindhuh keshashaivalashadvala
Ashvanagarathaishchaiva sambhinnaih kritasankrama
99.32
पताकाध्वजवानीरा हतवाहनवाहिनी
शोणितोदा सुसंपूर्णा दुस्तरा पारगैर्नरैः
Patakadhvajavanira hatavahanavahini
Shonitoda susampurna dustara paragairnaraih
99.33
हतनागमहानक्रा परलोकवहाशिवा
ऋष्टिखड्गध्वजानूका गृध्रकङ्कवडप्लवा
Hatanagamahanakra paralokavahashiva
Rishtikhadgadhvajanuka gridhrakankavadaplava
99.34
पुरुषादानुचरिता भीरूणां कश्मलावहा
नदी योधमहायज्ञे तदस्यावभृथं स्मृतम्
Purushadanucharita bhirunam kashmalavaha
Nadi yodhamahayagye tadasyavabhritham smritam
99.35
वेदी यस्य त्वमित्राणां शिरोभिरवकीर्यते
अश्वस्कन्धैर्गजस्कन्धैस्तस्य लोका यथा मम
Vedi yasya tvamitranam shirobhiravakiryate
Ashvaskandhairgajaskandhaistasya loka yatha mama
99.36
पत्नीशाला कृता यस्य परेषां वाहिनीमुखम्
हविर्धानं स्ववाहिन्यस्तदस्याहुर्मनीषिणः
Patnishala krita yasya paresham vahinimukham
Havirdhanam svavahinyastadasyahurmanishinah
99.37
सदश्चान्तरयोधाग्निराग्नीध्रश्चोत्तरां दिशम्
शत्रुसेनाकलत्रस्य सर्वलोकानदूरतः
Sadashchantarayodhagniragnidhrashchottaram disham
Shatrusenakalatrasya sarvalokanaduratah
99.38
यदा तूभयतो व्यूहो भवत्याकाशमग्रतः
सास्य वेदी तथा यज्ञे नित्यं वेदास्त्रयोऽग्नयः
Yada tubhayato vyuho bhavatyakashamagratah
Sasya vedi tatha yagye nityam vedastrayognayah
99.39
यस्तु योधः परावृत्तः संत्रस्तो हन्यते परैः
अप्रतिष्ठं स नरकं याति नास्त्यत्र संशयः
Yastu yodhah paravrittah santrasto hanyate paraih
Apratishtham sa narakam yati nastyatra sanshayah
99.40
यस्य शोणितवेगेन नदी स्यात्समभिप्लुता
केशमांसास्थिसंकीर्णा स गच्छेत्परमां गतिम्
Yasya shonitavegena nadi syatsamabhipluta
Keshamansasthisankirna sa gachchhetparamam gatim
99.41
यस्तु सेनापतिं हत्वा तद्यानमधिरोहति
स विष्णुविक्रमक्रामी बृहस्पतिसमः क्रतुः
Yastu senapatim hatva tadyanamadhirohati
Sa vishnuvikramakrami brihaspatisamah kratuh
99.42
नायकं वा प्रमाणं वा यो वा स्यात्तत्र पूजितः
जीवग्राहं निगृह्णाति तस्य लोका यथा मम
Nayakam va pramanam va yo va syattatra pujitah
Jivagraham nigrihnati tasya loka yatha mama
99.43
आहवे निहतं शूरं न शोचेत कदाचन
अशोच्यो हि हतः शूरः स्वर्गलोके महीयते
Ahave nihatam shuram na shocheta kadachana
Ashochyo hi hatah shurah svargaloke mahiyate
99.44
न ह्यन्नं नोदकं तस्य न स्नानं नाप्यशौचकम्
हतस्य कर्तुमिच्छन्ति तस्य लोकाञ्शृणुष्व मे
Na hyannam nodakam tasya na snanam napyashauchakam
Hatasya kartumichchhanti tasya lokanshrinushva me
99.45
वराप्सरःसहस्राणि शूरमायोधने हतम्
त्वरमाणा हि धावन्ति मम भर्ता भवेदिति
Varapsarahsahasrani shuramayodhane hatam
Tvaramana hi dhavanti mama bharta bhavediti
99.46
एतत्तपश्च पुण्यं च धर्मश्चैव सनातनः
चत्वारश्चाश्रमास्तस्य यो युद्धे न पलायते
Etattapashcha punyam cha dharmashchaiva sanatanah
Chatvarashchashramastasya yo yuddhe na palayate
99.47
वृद्धं बलं न हन्तव्यं नैव स्त्री न च वै द्विजः
तृणपूर्णमुखश्चैव तवास्मीति च यो वदेत्
Vriddham balam na hantavyam naiva stri na cha vai dvijah
Trinapurnamukhashchaiva tavasmiti cha yo vadet
99.48
अहं वृत्रं बलं पाकं शतमायं विरोचनम्
दुरावार्यं च नमुचिं नैकमायं च शम्बरम्
Aham vritram balam pakam shatamayam virochanam
Duravaryam cha namuchim naikamayam cha shambaram
99.49
विप्रचित्तिं च दैतेयं दनोः पुत्रांश्च सर्वशः
प्रह्रादं च निहत्याजौ ततो देवाधिपोऽभवम्
Viprachittim cha daiteyam danoh putranshcha sarvashah
Prahradam cha nihatyajau tato devadhipobhavam
99.50
भीष्म उवाच
इत्येतच्छक्रवचनं निशम्य प्रतिगृह्य च
योधानामात्मनः सिद्धिमम्बरीषोऽभिपन्नवान्
Bhishma uvacha
Ityetachchhakravachanam nishamya pratigrihya cha
Yodhanamatmanah siddhimambarishobhipannavan