UtshovChapter 98
98.1
युधिष्ठिर उवाच
क्षत्रधर्मान्न पापीयान्धर्मोऽस्ति भरतर्षभ
अभियाने च युद्धे च राजा हन्ति महाजनम्
Yudhishthira uvacha
Kshatradharmanna papiyandharmosti bharatarshabha
Abhiyane cha yuddhe cha raja hanti mahajanam
98.2
अथ स्म कर्मणा येन लोकाञ्जयति पार्थिवः
विद्वञ्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ
Atha sma karmana yena lokanjayati parthivah
Vidvanjigyasamanaya prabruhi bharatarshabha
98.3
भीष्म उवाच
निग्रहेण च पापानां साधूनां प्रग्रहेण च
यज्ञैर्दानैश्च राजानो भवन्ति शुचयोऽमलाः
Bhishma uvacha
Nigrahena cha papanam sadhunam pragrahena cha
Yagyairdanaishcha rajano bhavanti shuchayomalah
98.4
उपरुन्धन्ति राजानो भूतानि विजयार्थिनः
त एव विजयं प्राप्य वर्धयन्ति पुनः प्रजाः
Uparundhanti rajano bhutani vijayarthinah
Ta eva vijayam prapya vardhayanti punah prajah
98.5
अपविध्यन्ति पापानि दानयज्ञतपोबलैः
अनुग्रहेण भूतानां पुण्यमेषां प्रवर्धते
Apavidhyanti papani danayagyatapobalaih
Anugrahena bhutanam punyamesham pravardhate
98.6
यथैव क्षेत्रनिर्दाता निर्दन्वै क्षेत्रमेकदा
हिनस्ति कक्षं धान्यं च न च धान्यं विनश्यति
Yathaiva kshetranirdata nirdanvai kshetramekada
Hinasti kaksham dhanyam cha na cha dhanyam vinashyati
98.7
एवं शस्त्राणि मुञ्चन्तो घ्नन्ति वध्यानथैकदा
तस्यैषा निष्कृतिः कृत्स्ना भूतानां भावनं पुनः
Evam shastrani munchanto ghnanti vadhyanathaikada
Tasyaisha nishkritih kritsna bhutanam bhavanam punah
98.8
यो भूतानि धनज्यानाद्वधात्क्लेशाच्च रक्षति
दस्युभ्यः प्राणदानात्स धनदः सुखदो विराट्
Yo bhutani dhanajyanadvadhatkleshachcha rakshati
Dasyubhyah pranadanatsa dhanadah sukhado virat
98.9
स सर्वयज्ञैरीजानो राजाथाभयदक्षिणैः
अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्
Sa sarvayagyairijano rajathabhayadakshinaih
Anubhuyeha bhadrani prapnotindrasalokatam
98.10
ब्राह्मणार्थे समुत्पन्ने योऽभिनिःसृत्य युध्यते
आत्मानं यूपमुच्छ्रित्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः
Brahmanarthe samutpanne yobhinihsritya yudhyate
Atmanam yupamuchchhritya sa yagyonantadakshinah
98.11
अभीतो विकिरञ्शत्रून्प्रतिगृह्णञ्शरांस्तथा
न तस्मात्त्रिदशाः श्रेयो भुवि पश्यन्ति किंचन
Abhito vikiranshatrunpratigrihnansharanstatha
Na tasmattridashah shreyo bhuvi pashyanti kinchana
98.12
तस्य यावन्ति शस्त्राणि त्वचं भिन्दन्ति संयुगे
तावतः सोऽश्नुते लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान्
Tasya yavanti shastrani tvacham bhindanti sanyuge
Tavatah soshnute lokansarvakamaduhokshayan
98.13
न तस्य रुधिरं गात्रादावेधेभ्यः प्रवर्तते
स ह तेनैव रक्तेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
Na tasya rudhiram gatradavedhebhyah pravartate
Sa ha tenaiva raktena sarvapapaih pramuchyate
98.14
यानि दुःखानि सहते व्रणानामभितापने
न ततोऽस्ति तपो भूय इति धर्मविदो विदुः
Yani duhkhani sahate vrananamabhitapane
Na tatosti tapo bhuya iti dharmavido viduh
98.15
पृष्ठतो भीरवः संख्ये वर्तन्तेऽधमपूरुषाः
शूराच्छरणमिच्छन्तः पर्जन्यादिव जीवनम्
Prishthato bhiravah sankhye vartantedhamapurushah
Shurachchharanamichchhantah parjanyadiva jivanam
98.16
यदि शूरस्तथा क्षेमे प्रतिरक्षेत्तथा भये
प्रतिरूपं जनाः कुर्युर्न च तद्वर्तते तथा
Yadi shurastatha ksheme pratirakshettatha bhaye
Pratirupam janah kuryurna cha tadvartate tatha
98.17
यदि ते कृतमाज्ञाय नमस्कुर्युः सदैव तम्
युक्तं न्याय्यं च कुर्युस्ते न च तद्वर्तते तथा
Yadi te kritamagyaya namaskuryuh sadaiva tam
Yuktam nyayyam cha kuryuste na cha tadvartate tatha
98.18
पुरुषाणां समानानां दृश्यते महदन्तरम्
संग्रामेऽनीकवेलायामुत्क्रुष्टेऽभिपतत्सु च
Purushanam samananam drishyate mahadantaram
Sangramenikavelayamutkrushtebhipatatsu cha
98.19
पतत्यभिमुखः शूरः परान्भीरुः पलायते
आस्थायास्वर्ग्यमध्वानं सहायान्विषमे त्यजन्
Patatyabhimukhah shurah paranbhiruh palayate
Asthayasvargyamadhvanam sahayanvishame tyajan
98.20
मा स्म तांस्तादृशांस्तात जनिष्ठाः पुरुषाधमान्
ये सहायान्रणे हित्वा स्वस्तिमन्तो गृहान्ययुः
Ma sma tanstadrishanstata janishthah purushadhaman
Ye sahayanrane hitva svastimanto grihanyayuh
98.21
अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः
त्यागेन यः सहायानां स्वान्प्राणांस्त्रातुमिच्छति
Asvasti tebhyah kurvanti deva indrapurogamah
Tyagena yah sahayanam svanprananstratumichchhati
98.22
तं हन्युः काष्ठलोष्टैर्वा दहेयुर्वा कटाग्निना
पशुवन्मारयेयुर्वा क्षत्रिया ये स्युरीदृशाः
Tam hanyuh kashthaloshtairva daheyurva katagnina
Pashuvanmarayeyurva kshatriya ye syuridrishah
98.23
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यच्छय्यामरणं भवेत्
विसृजञ्श्लेष्मपित्तानि कृपणं परिदेवयन्
Adharmah kshatriyasyaisha yachchhayyamaranam bhavet
Visrijanshleshmapittani kripanam paridevayan
98.24
अविक्षतेन देहेन प्रलयं योऽधिगच्छति
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः
Avikshatena dehena pralayam yodhigachchhati
Kshatriyo nasya tatkarma prashansanti puravidah
98.25
न गृहे मरणं तात क्षत्रियाणां प्रशस्यते
शौटीराणामशौटीरमधर्म्यं कृपणं च तत्
Na grihe maranam tata kshatriyanam prashasyate
Shautiranamashautiramadharmyam kripanam cha tat
98.26
इदं दुःखमहो कष्टं पापीय इति निष्टनन्
प्रतिध्वस्तमुखः पूतिरमात्यान्बहु शोचयन्
Idam duhkhamaho kashtam papiya iti nishtanan
Pratidhvastamukhah putiramatyanbahu shochayan
98.27
अरोगाणां स्पृहयते मुहुर्मृत्युमपीच्छति
वीरो दृप्तोऽभिमानी च नेदृशं मृत्युमर्हति
Aroganam sprihayate muhurmrityumapichchhati
Viro driptobhimani cha nedrisham mrityumarhati
98.28
रणेषु कदनं कृत्वा ज्ञातिभिः परिवारितः
तीक्ष्णैः शस्त्रैः सुविक्लिष्टः क्षत्रियो मृत्युमर्हति
Raneshu kadanam kritva gyatibhih parivaritah
Tikshnaih shastraih suviklishtah kshatriyo mrityumarhati
98.29
शूरो हि सत्यमन्युभ्यामाविष्टो युध्यते भृशम्
कृत्यमानानि गात्राणि परैर्नैवावबुध्यते
Shuro hi satyamanyubhyamavishto yudhyate bhrisham
Krityamanani gatrani parairnaivavabudhyate
98.30
स संख्ये निधनं प्राप्य प्रशस्तं लोकपूजितम्
स्वधर्मं विपुलं प्राप्य शक्रस्यैति सलोकताम्
Sa sankhye nidhanam prapya prashastam lokapujitam
Svadharmam vipulam prapya shakrasyaiti salokatam
98.31
सर्वो योधः परं त्यक्तुमाविष्टस्त्यक्तजीवितः
प्राप्नोतीन्द्रस्य सालोक्यं शूरः पृष्ठमदर्शयन्
Sarvo yodhah param tyaktumavishtastyaktajivitah
Prapnotindrasya salokyam shurah prishthamadarshayan