UtshovChapter 97
97.1
भीष्म उवाच
नाधर्मेण महीं जेतुं लिप्सेत जगतीपतिः
अधर्मविजयं लब्ध्वा कोऽनुमन्येत भूमिपः
Bhishma uvacha
Nadharmena mahim jetum lipseta jagatipatih
Adharmavijayam labdhva konumanyeta bhumipah
97.2
अधर्मयुक्तो विजयो ह्यध्रुवोऽस्वर्ग्य एव च
सादयत्येष राजानं महीं च भरतर्षभ
Adharmayukto vijayo hyadhruvosvargya eva cha
Sadayatyesha rajanam mahim cha bharatarshabha
97.3
विशीर्णकवचं चैव तवास्मीति च वादिनम्
कृताञ्जलिं न्यस्तशस्त्रं गृहीत्वा न विहिंसयेत्
Vishirnakavacham chaiva tavasmiti cha vadinam
Kritanjalim nyastashastram grihitva na vihinsayet
97.4
बलेनावजितो यश्च न तं युध्येत भूमिपः
संवत्सरं विप्रणयेत्तस्माज्जातः पुनर्भवेत्
Balenavajito yashcha na tam yudhyeta bhumipah
Sanvatsaram vipranayettasmajjatah punarbhavet
97.5
नार्वाक्संवत्सरात्कन्या स्प्रष्टव्या विक्रमाहृता
एवमेव धनं सर्वं यच्चान्यत्सहसाहृतम्
Narvaksanvatsaratkanya sprashtavya vikramahrita
Evameva dhanam sarvam yachchanyatsahasahritam
97.6
न तु वन्ध्यं धनं तिष्ठेत्पिबेयुर्ब्राह्मणाः पयः
युञ्जीरन्वाप्यनडुहः क्षन्तव्यं वा तदा भवेत्
Na tu vandhyam dhanam tishthetpibeyurbrahmanah payah
Yunjiranvapyanaduhah kshantavyam va tada bhavet
97.7
राज्ञा राजैव योद्धव्यस्तथा धर्मो विधीयते
नान्यो राजानमभ्यसेदराजन्यः कथंचन
Ragya rajaiva yoddhavyastatha dharmo vidhiyate
Nanyo rajanamabhyasedarajanyah kathanchana
97.8
अनीकयोः संहतयोर्यदीयाद्ब्राह्मणोऽन्तरा
शान्तिमिच्छन्नुभयतो न योद्धव्यं तदा भवेत्
मर्यादां शाश्वतीं भिन्द्याद्ब्राह्मणं योऽभिलङ्घयेत्
Anikayoh sanhatayoryadiyadbrahmanontara
Shantimichchhannubhayato na yoddhavyam tada bhavet
Maryadam shashvatim bhindyadbrahmanam yobhilanghayet
97.9
अथ चेल्लङ्घयेदेनां मर्यादां क्षत्रियब्रुवः
अप्रशस्यस्तदूर्ध्वं स्यादनादेयश्च संसदि
Atha chellanghayedenam maryadam kshatriyabruvah
Aprashasyastadurdhvam syadanadeyashcha sansadi
97.10
या तु धर्मविलोपेन मर्यादाभेदनेन च
तां वृत्तिं नानुवर्तेत विजिगीषुर्महीपतिः
धर्मलब्धाद्धि विजयात्को लाभोऽभ्यधिको भवेत्
Ya tu dharmavilopena maryadabhedanena cha
Tam vrittim nanuvarteta vijigishurmahipatih
Dharmalabdhaddhi vijayatko labhobhyadhiko bhavet
97.11
सहसा नाम्य भूतानि क्षिप्रमेव प्रसादयेत्
सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः
Sahasa namya bhutani kshiprameva prasadayet
Santvena bhogadanena sa ragyam paramo nayah
97.12
भुज्यमाना ह्ययोगेन स्वराष्ट्रादभितापिताः
अमित्रान्पर्युपासीरन्व्यसनौघप्रतीक्षिणः
Bhujyamana hyayogena svarashtradabhitapitah
Amitranparyupasiranvyasanaughapratikshinah
97.13
अमित्रोपग्रहं चास्य ते कुर्युः क्षिप्रमापदि
संदुष्टाः सर्वतो राजन्राजव्यसनकाङ्क्षिणः
Amitropagraham chasya te kuryuh kshipramapadi
Sandushtah sarvato rajanrajavyasanakankshinah
97.14
नामित्रो विनिकर्तव्यो नातिच्छेद्यः कथंचन
जीवितं ह्यप्यतिच्छिन्नः संत्यजत्येकदा नरः
Namitro vinikartavyo natichchhedyah kathanchana
Jivitam hyapyatichchhinnah santyajatyekada narah
97.15
अल्पेनापि हि संयुक्तस्तुष्यत्येवापराधिकः
शुद्धं जीवितमेवापि तादृशो बहु मन्यते
Alpenapi hi sanyuktastushyatyevaparadhikah
Shuddham jivitamevapi tadrisho bahu manyate
97.16
यस्य स्फीतो जनपदः संपन्नः प्रियराजकः
संतुष्टभृत्यसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः
Yasya sphito janapadah sampannah priyarajakah
Santushtabhrityasachivo dridhamulah sa parthivah
97.17
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या ये चान्ये श्रुतसंमताः
पूजार्हाः पूजिता यस्य स वै लोकजिदुच्यते
Ritvikpurohitacharya ye chanye shrutasammatah
Pujarhah pujita yasya sa vai lokajiduchyate
97.18
एतेनैव च वृत्तेन महीं प्राप सुरोत्तमः
अन्वेव चैन्द्रं विजयं व्यजिगीषन्त पार्थिवाः
Etenaiva cha vrittena mahim prapa surottamah
Anveva chaindram vijayam vyajigishanta parthivah
97.19
भूमिवर्जं पुरं राजा जित्वा राजानमाहवे
अमृताश्चौषधीः शश्वदाजहार प्रतर्दनः
Bhumivarjam puram raja jitva rajanamahave
Amritashchaushadhih shashvadajahara pratardanah
97.20
अग्निहोत्राण्यग्निशेषं हविर्भाजनमेव च
आजहार दिवोदासस्ततो विप्रकृतोऽभवत्
Agnihotranyagnishesham havirbhajanameva cha
Ajahara divodasastato viprakritobhavat
97.21
सराजकानि राष्ट्राणि नाभागो दक्षिणां ददौ
अन्यत्र श्रोत्रियस्वाच्च तापसस्वाच्च भारत
Sarajakani rashtrani nabhago dakshinam dadau
Anyatra shrotriyasvachcha tapasasvachcha bharata
97.22
उच्चावचानि वृत्तानि धर्मज्ञानां युधिष्ठिर
आसन्राज्ञां पुराणानां सर्वं तन्मम रोचते
Uchchavachani vrittani dharmagyanam yudhishthira
Asanragyam purananam sarvam tanmama rochate
97.23
सर्वविद्यातिरेकाद्वा जयमिच्छेन्महीपतिः
न मायया न दम्भेन य इच्छेद्भूतिमात्मनः
Sarvavidyatirekadva jayamichchhenmahipatih
Na mayaya na dambhena ya ichchhedbhutimatmanah