UtshovChapter 93
93.1
युधिष्ठिर उवाच
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्राजा वर्तेत धार्मिकः
पृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Katham dharme sthatumichchhanraja varteta dharmikah
Prichchhami tva kurushreshtha tanme bruhi pitamaha
93.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
गीतं दृष्टार्थतत्त्वेन वामदेवेन धीमता
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Gitam drishtarthatattvena vamadevena dhimata
93.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो बलवाञ्शुचिः
महर्षिं परिपप्रच्छ वामदेवं यशस्विनम्
Raja vasumana nama kausalyo balavanshuchih
Maharshim paripaprachchha vamadevam yashasvinam
93.4
धर्मार्थसहितं वाक्यं भगवन्ननुशाधि माम्
येन वृत्तेन वै तिष्ठन्न च्यवेयं स्वधर्मतः
Dharmarthasahitam vakyam bhagavannanushadhi mam
Yena vrittena vai tishthanna chyaveyam svadharmatah
93.5
तमब्रवीद्वामदेवस्तपस्वी जपतां वरः
हेमवर्णमुपासीनं ययातिमिव नाहुषम्
Tamabravidvamadevastapasvi japatam varah
Hemavarnamupasinam yayatimiva nahusham
93.6
धर्ममेवानुवर्तस्व न धर्माद्विद्यते परम्
धर्मे स्थिता हि राजानो जयन्ति पृथिवीमिमाम्
Dharmamevanuvartasva na dharmadvidyate param
Dharme sthita hi rajano jayanti prithivimimam
93.7
अर्थसिद्धेः परं धर्मं मन्यते यो महीपतिः
ऋतां च कुरुते बुद्धिं स धर्मेण विरोचते
Arthasiddheh param dharmam manyate yo mahipatih
Ritam cha kurute buddhim sa dharmena virochate
93.8
अधर्मदर्शी यो राजा बलादेव प्रवर्तते
क्षिप्रमेवापयातोऽस्मादुभौ प्रथममध्यमौ
Adharmadarshi yo raja baladeva pravartate
Kshipramevapayatosmadubhau prathamamadhyamau
93.9
असत्पापिष्ठसचिवो वध्यो लोकस्य धर्महा
सहैव परिवारेण क्षिप्रमेवावसीदति
Asatpapishthasachivo vadhyo lokasya dharmaha
Sahaiva parivarena kshipramevavasidati
93.10
अर्थानामननुष्ठाता कामचारी विकत्थनः
अपि सर्वां महीं लब्ध्वा क्षिप्रमेव विनश्यति
Arthanamananushthata kamachari vikatthanah
Api sarvam mahim labdhva kshiprameva vinashyati
93.11
अथाददानः कल्याणमनसूयुर्जितेन्द्रियः
वर्धते मतिमान्राजा स्रोतोभिरिव सागरः
Athadadanah kalyanamanasuyurjitendriyah
Vardhate matimanraja srotobhiriva sagarah
93.12
न पूर्णोऽस्मीति मन्येत धर्मतः कामतोऽर्थतः
बुद्धितो मित्रतश्चापि सततं वसुधाधिपः
Na purnosmiti manyeta dharmatah kamatorthatah
Buddhito mitratashchapi satatam vasudhadhipah
93.13
एतेष्वेव हि सर्वेषु लोकयात्रा प्रतिष्ठिता
एतानि शृण्वँल्लभते यशः कीर्तिं श्रियः प्रजाः
Eteshveva hi sarveshu lokayatra pratishthita
Etani shrinvanllabhate yashah kirtim shriyah prajah
93.14
एवं यो धर्मसंरम्भी धर्मार्थपरिचिन्तकः
अर्थान्समीक्ष्यारभते स ध्रुवं महदश्नुते
Evam yo dharmasanrambhi dharmarthaparichintakah
Arthansamikshyarabhate sa dhruvam mahadashnute
93.15
अदाता ह्यनतिस्नेहो दण्डेनावर्तयन्प्रजाः
साहसप्रकृती राजा क्षिप्रमेव विनश्यति
Adata hyanatisneho dandenavartayanprajah
Sahasaprakriti raja kshiprameva vinashyati
93.16
अथ पापं कृतं बुद्ध्या न च पश्यत्यबुद्धिमान्
अकीर्त्यापि समायुक्तो मृतो नरकमश्नुते
Atha papam kritam buddhya na cha pashyatyabuddhiman
Akirtyapi samayukto mrito narakamashnute
93.17
अथ मानयितुर्दातुः शुक्लस्य रसवेदिनः
व्यसनं स्वमिवोत्पन्नं विजिघांसन्ति मानवाः
Atha manayiturdatuh shuklasya rasavedinah
Vyasanam svamivotpannam vijighansanti manavah
93.18
यस्य नास्ति गुरुर्धर्मे न चान्याननुपृच्छति
सुखतन्त्रोऽर्थलाभेषु न चिरं महदश्नुते
Yasya nasti gururdharme na chanyananuprichchhati
Sukhatantrorthalabheshu na chiram mahadashnute
93.19
गुरुप्रधानो धर्मेषु स्वयमर्थान्ववेक्षिता
धर्मप्रधानो लोकेषु सुचिरं महदश्नुते
Gurupradhano dharmeshu svayamarthanvavekshita
Dharmapradhano lokeshu suchiram mahadashnute