UtshovChapter 78
78.1
युधिष्ठिर उवाच
केषां राजा प्रभवति वित्तस्य भरतर्षभ
कया च वृत्त्या वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Kesham raja prabhavati vittasya bharatarshabha
Kaya cha vrittya varteta tanme bruhi pitamaha
78.2
भीष्म उवाच
अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम्
ब्राह्मणानां च ये केचिद्विकर्मस्था भवन्त्युत
Bhishma uvacha
Abrahmananam vittasya svami rajeti vaidikam
Brahmananam cha ye kechidvikarmastha bhavantyuta
78.3
विकर्मस्थाश्च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथंचन
इति राज्ञां पुरावृत्तमभिजल्पन्ति साधवः
Vikarmasthashcha nopekshya vipra ragya kathanchana
Iti ragyam puravrittamabhijalpanti sadhavah
78.4
यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजः
राज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते किल्बिषं नृप
Yasya sma vishaye ragyah steno bhavati vai dvijah
Ragya evaparadham tam manyante kilbisham nripa
78.5
अभिशस्तमिवात्मानं मन्यन्ते तेन कर्मणा
तस्माद्राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणानन्वपालयन्
Abhishastamivatmanam manyante tena karmana
Tasmadrajarshayah sarve brahmanananvapalayan
78.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
गीतं केकयराजेन ह्रियमाणेन रक्षसा
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Gitam kekayarajena hriyamanena rakshasa
78.7
केकयानामधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम्
स्वाध्यायेनान्वितं राजन्नरण्ये संशितव्रतम्
Kekayanamadhipatim raksho jagraha darunam
Svadhyayenanvitam rajannaranye sanshitavratam
78.8
राजोवाच
न मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्यपः
नानाहिताग्निर्नायज्वा मामकान्तरमाविशः
Rajovacha
Na me steno janapade na kadaryo na madyapah
Nanahitagnirnayajva mamakantaramavishah
78.9
न च मे ब्राह्मणोऽविद्वान्नाव्रती नाप्यसोमपः
नानाहिताग्निर्विषये मामकान्तरमाविशः
Na cha me brahmanovidvannavrati napyasomapah
Nanahitagnirvishaye mamakantaramavishah
78.10
नानाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजन्ते विषये मम
अधीते नाव्रती कश्चिन्मामकान्तरमाविशः
Nanaptadakshinairyagyairyajante vishaye mama
Adhite navrati kashchinmamakantaramavishah
78.11
अधीयतेऽध्यापयन्ति यजन्ते याजयन्ति च
ददति प्रतिगृह्णन्ति षट्सु कर्मस्ववस्थिताः
Adhiyatedhyapayanti yajante yajayanti cha
Dadati pratigrihnanti shatsu karmasvavasthitah
78.12
पूजिताः संविभक्ताश्च मृदवः सत्यवादिनः
ब्राह्मणा मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः
Pujitah sanvibhaktashcha mridavah satyavadinah
Brahmana me svakarmastha mamakantaramavishah
78.13
न याचन्ते प्रयच्छन्ति सत्यधर्मविशारदाः
नाध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते न च याजकाः
Na yachante prayachchhanti satyadharmavisharadah
Nadhyapayantyadhiyante yajante na cha yajakah
78.14
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति संग्रामेष्वपलायिनः
क्षत्रिया मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः
Brahmananparirakshanti sangrameshvapalayinah
Kshatriya me svakarmastha mamakantaramavishah
78.15
कृषिगोरक्षवाणिज्यमुपजीवन्त्यमायया
अप्रमत्ताः क्रियावन्तः सुव्रताः सत्यवादिनः
Krishigorakshavanijyamupajivantyamayaya
Apramattah kriyavantah suvratah satyavadinah
78.16
संविभागं दमं शौचं सौहृदं च व्यपाश्रिताः
मम वैश्याः स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः
Sanvibhagam damam shaucham sauhridam cha vyapashritah
Mama vaishyah svakarmastha mamakantaramavishah
78.17
त्रीन्वर्णाननुतिष्ठन्ति यथावदनसूयकाः
मम शूद्राः स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः
Trinvarnananutishthanti yathavadanasuyakah
Mama shudrah svakarmastha mamakantaramavishah
78.18
कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम्
संविभक्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविशः
Kripananathavriddhanam durbalaturayoshitam
Sanvibhaktasmi sarvesham mamakantaramavishah
78.19
कुलदेशादिधर्माणां प्रथितानां यथाविधि
अव्युच्छेत्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविशः
Kuladeshadidharmanam prathitanam yathavidhi
Avyuchchhettasmi sarvesham mamakantaramavishah
78.20
तपस्विनो मे विषये पूजिताः परिपालिताः
संविभक्ताश्च सत्कृत्य मामकान्तरमाविशः
Tapasvino me vishaye pujitah paripalitah
Sanvibhaktashcha satkritya mamakantaramavishah
78.21
नासंविभज्य भोक्तास्मि न विशामि परस्त्रियम्
स्वतन्त्रो जातु न क्रीडे मामकान्तरमाविशः
Nasanvibhajya bhoktasmi na vishami parastriyam
Svatantro jatu na kride mamakantaramavishah
78.22
नाब्रह्मचारी भिक्षावान्भिक्षुर्वाब्रह्मचारिकः
अनृत्विजं हुतं नास्ति मामकान्तरमाविशः
Nabrahmachari bhikshavanbhikshurvabrahmacharikah
Anritvijam hutam nasti mamakantaramavishah
78.23
नावजानाम्यहं वृद्धान्न वैद्यान्न तपस्विनः
राष्ट्रे स्वपति जागर्मि मामकान्तरमाविशः
Navajanamyaham vriddhanna vaidyanna tapasvinah
Rashtre svapati jagarmi mamakantaramavishah
78.24
वेदाध्ययनसंपन्नस्तपस्वी सर्वधर्मवित्
स्वामी सर्वस्य राज्यस्य श्रीमान्मम पुरोहितः
Vedadhyayanasampannastapasvi sarvadharmavit
Svami sarvasya rajyasya shrimanmama purohitah
78.25
दानेन दिव्यानभिवाञ्छामि लोका;न्सत्येनाथो ब्राह्मणानां च गुप्त्या
शुश्रूषया चापि गुरूनुपैमि; न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः
Danena divyanabhivanchhami loka;nsatyenatho brahmananam cha guptya
Shushrushaya chapi gurunupaimi; na me bhayam vidyate rakshasebhyah
78.26
न मे राष्ट्रे विधवा ब्रह्मबन्धु;र्न ब्राह्मणः कृपणो नोत चोरः
न पारजायी न च पापकर्मा; न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः
Na me rashtre vidhava brahmabandhu;rna brahmanah kripano nota chorah
Na parajayi na cha papakarma; na me bhayam vidyate rakshasebhyah
78.27
न मे शस्त्रैरनिर्भिन्नमङ्गे द्व्यङ्गुलमन्तरम्
धर्मार्थं युध्यमानस्य मामकान्तरमाविशः
Na me shastrairanirbhinnamange dvyangulamantaram
Dharmartham yudhyamanasya mamakantaramavishah
78.28
गोब्राह्मणे च यज्ञे च नित्यं स्वस्त्ययनं मम
आशासते जना राष्ट्रे मामकान्तरमाविशः
Gobrahmane cha yagye cha nityam svastyayanam mama
Ashasate jana rashtre mamakantaramavishah
78.29
राक्षस उवाच
यस्मात्सर्वास्ववस्थासु धर्ममेवान्ववेक्षसे
तस्मात्प्राप्नुहि कैकेय गृहान्स्वस्ति व्रजाम्यहम्
Rakshasa uvacha
Yasmatsarvasvavasthasu dharmamevanvavekshase
Tasmatprapnuhi kaikeya grihansvasti vrajamyaham
78.30
येषां गोब्राह्मणा रक्ष्याः प्रजा रक्ष्याश्च केकय
न रक्षोभ्यो भयं तेषां कुत एव तु मानुषात्
Yesham gobrahmana rakshyah praja rakshyashcha kekaya
Na rakshobhyo bhayam tesham kuta eva tu manushat
78.31
येषां पुरोगमा विप्रा येषां ब्रह्मबलं बलम्
प्रियातिथ्यास्तथा दारास्ते वै स्वर्गजितो नराः
Yesham purogama vipra yesham brahmabalam balam
Priyatithyastatha daraste vai svargajito narah
78.32
भीष्म उवाच
तस्माद्द्विजातीन्रक्षेत ते हि रक्षन्ति रक्षिताः
आशीरेषां भवेद्राज्ञां राष्ट्रं सम्यक्प्रवर्धते
Bhishma uvacha
Tasmaddvijatinraksheta te hi rakshanti rakshitah
Ashiresham bhavedragyam rashtram samyakpravardhate
78.33
तस्माद्राज्ञा विशेषेण विकर्मस्था द्विजातयः
नियम्याः संविभज्याश्च प्रजानुग्रहकारणात्
Tasmadragya visheshena vikarmastha dvijatayah
Niyamyah sanvibhajyashcha prajanugrahakaranat
78.34
य एवं वर्तते राजा पौरजानपदेष्विह
अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्
Ya evam vartate raja paurajanapadeshviha
Anubhuyeha bhadrani prapnotindrasalokatam