UtshovChapter 46
46.1
युधिष्ठिर उवाच
किमिदं परमाश्चर्यं ध्यायस्यमितविक्रम
कच्चिल्लोकत्रयस्यास्य स्वस्ति लोकपरायण
Yudhishthira uvacha
Kimidam paramashcharyam dhyayasyamitavikrama
Kachchillokatrayasyasya svasti lokaparayana
46.2
चतुर्थं ध्यानमार्गं त्वमालम्ब्य पुरुषोत्तम
अपक्रान्तो यतो देव तेन मे विस्मितं मनः
Chaturtham dhyanamargam tvamalambya purushottama
Apakranto yato deva tena me vismitam manah
46.3
निगृहीतो हि वायुस्ते पञ्चकर्मा शरीरगः
इन्द्रियाणि च सर्वाणि मनसि स्थापितानि ते
Nigrihito hi vayuste panchakarma shariragah
Indriyani cha sarvani manasi sthapitani te
46.4
इन्द्रियाणि मनश्चैव बुद्धौ संवेशितानि ते
सर्वश्चैव गणो देव क्षेत्रज्ञे ते निवेशितः
Indriyani manashchaiva buddhau sanveshitani te
Sarvashchaiva gano deva kshetragye te niveshitah
46.5
नेङ्गन्ति तव रोमाणि स्थिरा बुद्धिस्तथा मनः
स्थाणुकुड्यशिलाभूतो निरीहश्चासि माधव
Nenganti tava romani sthira buddhistatha manah
Sthanukudyashilabhuto nirihashchasi madhava
46.6
यथा दीपो निवातस्थो निरिङ्गो ज्वलतेऽच्युत
तथासि भगवन्देव निश्चलो दृढनिश्चयः
Yatha dipo nivatastho niringo jvalatechyuta
Tathasi bhagavandeva nishchalo dridhanishchayah
46.7
यदि श्रोतुमिहार्हामि न रहस्यं च ते यदि
छिन्धि मे संशयं देव प्रपन्नायाभियाचते
Yadi shrotumiharhami na rahasyam cha te yadi
Chhindhi me sanshayam deva prapannayabhiyachate
46.8
त्वं हि कर्ता विकर्ता च त्वं क्षरं चाक्षरं च हि
अनादिनिधनश्चाद्यस्त्वमेव पुरुषोत्तम
Tvam hi karta vikarta cha tvam ksharam chaksharam cha hi
Anadinidhanashchadyastvameva purushottama
46.9
त्वत्प्रपन्नाय भक्ताय शिरसा प्रणताय च
ध्यानस्यास्य यथातत्त्वं ब्रूहि धर्मभृतां वर
Tvatprapannaya bhaktaya shirasa pranataya cha
Dhyanasyasya yathatattvam bruhi dharmabhritam vara
46.10
वैशंपायन उवाच
ततः स्वगोचरे न्यस्य मनो बुद्धीन्द्रियाणि च
स्मितपूर्वमुवाचेदं भगवान्वासवानुजः
Vaishampayana uvacha
Tatah svagochare nyasya mano buddhindriyani cha
Smitapurvamuvachedam bhagavanvasavanujah
46.11
शरतल्पगतो भीष्मः शाम्यन्निव हुताशनः
मां ध्याति पुरुषव्याघ्रस्ततो मे तद्गतं मनः
Sharatalpagato bhishmah shamyanniva hutashanah
Mam dhyati purushavyaghrastato me tadgatam manah
46.12
यस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः
न सहेद्देवराजोऽपि तमस्मि मनसा गतः
Yasya jyatalanirghosham visphurjitamivashaneh
Na saheddevarajopi tamasmi manasa gatah
46.13
येनाभिद्रुत्य तरसा समस्तं राजमण्डलम्
ऊढास्तिस्रः पुरा कन्यास्तमस्मि मनसा गतः
Yenabhidrutya tarasa samastam rajamandalam
Udhastisrah pura kanyastamasmi manasa gatah
46.14
त्रयोविंशतिरात्रं यो योधयामास भार्गवम्
न च रामेण निस्तीर्णस्तमस्मि मनसा गतः
Trayovinshatiratram yo yodhayamasa bhargavam
Na cha ramena nistirnastamasmi manasa gatah
46.15
यं गङ्गा गर्भविधिना धारयामास पार्थिवम्
वसिष्ठशिष्यं तं तात मनसास्मि गतो नृप
Yam ganga garbhavidhina dharayamasa parthivam
Vasishthashishyam tam tata manasasmi gato nripa
46.16
दिव्यास्त्राणि महातेजा यो धारयति बुद्धिमान्
साङ्गांश्च चतुरो वेदांस्तमस्मि मनसा गतः
Divyastrani mahateja yo dharayati buddhiman
Sanganshcha chaturo vedanstamasmi manasa gatah
46.17
रामस्य दयितं शिष्यं जामदग्न्यस्य पाण्डव
आधारं सर्वविद्यानां तमस्मि मनसा गतः
Ramasya dayitam shishyam jamadagnyasya pandava
Adharam sarvavidyanam tamasmi manasa gatah
46.18
एकीकृत्येन्द्रियग्रामं मनः संयम्य मेधया
शरणं मामुपागच्छत्ततो मे तद्गतं मनः
Ekikrityendriyagramam manah sanyamya medhaya
Sharanam mamupagachchhattato me tadgatam manah
46.19
स हि भूतं च भव्यं च भवच्च पुरुषर्षभ
वेत्ति धर्मभृतां श्रेष्ठस्ततो मे तद्गतं मनः
Sa hi bhutam cha bhavyam cha bhavachcha purusharshabha
Vetti dharmabhritam shreshthastato me tadgatam manah
46.20
तस्मिन्हि पुरुषव्याघ्रे कर्मभिः स्वैर्दिवं गते
भविष्यति मही पार्थ नष्टचन्द्रेव शर्वरी
Tasminhi purushavyaghre karmabhih svairdivam gate
Bhavishyati mahi partha nashtachandreva sharvari
46.21
तद्युधिष्ठिर गाङ्गेयं भीष्मं भीमपराक्रमम्
अभिगम्योपसंगृह्य पृच्छ यत्ते मनोगतम्
Tadyudhishthira gangeyam bhishmam bhimaparakramam
Abhigamyopasangrihya prichchha yatte manogatam
46.22
चातुर्वेद्यं चातुर्होत्रं चातुराश्रम्यमेव च
चातुर्वर्ण्यस्य धर्मं च पृच्छैनं पृथिवीपते
Chaturvedyam chaturhotram chaturashramyameva cha
Chaturvarnyasya dharmam cha prichchhainam prithivipate
46.23
तस्मिन्नस्तमिते भीष्मे कौरवाणां धुरंधरे
ज्ञानान्यल्पीभविष्यन्ति तस्मात्त्वां चोदयाम्यहम्
Tasminnastamite bhishme kauravanam dhurandhare
Gyananyalpibhavishyanti tasmattvam chodayamyaham
46.24
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथ्यं वचनमुत्तमम्
साश्रुकण्ठः स धर्मज्ञो जनार्दनमुवाच ह
Tachchhrutva vasudevasya tathyam vachanamuttamam
Sashrukanthah sa dharmagyo janardanamuvacha ha
46.25
यद्भवानाह भीष्मस्य प्रभावं प्रति माधव
तथा तन्नात्र संदेहो विद्यते मम मानद
Yadbhavanaha bhishmasya prabhavam prati madhava
Tatha tannatra sandeho vidyate mama manada
46.26
महाभाग्यं हि भीष्मस्य प्रभावश्च महात्मनः
श्रुतं मया कथयतां ब्राह्मणानां महात्मनाम्
Mahabhagyam hi bhishmasya prabhavashcha mahatmanah
Shrutam maya kathayatam brahmananam mahatmanam
46.27
भवांश्च कर्ता लोकानां यद्ब्रवीत्यरिसूदन
तथा तदनभिध्येयं वाक्यं यादवनन्दन
Bhavanshcha karta lokanam yadbravityarisudana
Tatha tadanabhidhyeyam vakyam yadavanandana
46.28
यतस्त्वनुग्रहकृता बुद्धिस्ते मयि माधव
त्वामग्रतः पुरस्कृत्य भीष्मं पश्यामहे वयम्
Yatastvanugrahakrita buddhiste mayi madhava
Tvamagratah puraskritya bhishmam pashyamahe vayam
46.29
आवृत्ते भगवत्यर्के स हि लोकान्गमिष्यति
त्वद्दर्शनं महाबाहो तस्मादर्हति कौरवः
Avritte bhagavatyarke sa hi lokangamishyati
Tvaddarshanam mahabaho tasmadarhati kauravah
46.30
तव ह्याद्यस्य देवस्य क्षरस्यैवाक्षरस्य च
दर्शनं तस्य लाभः स्यात्त्वं हि ब्रह्ममयो निधिः
Tava hyadyasya devasya ksharasyaivaksharasya cha
Darshanam tasya labhah syattvam hi brahmamayo nidhih
46.31
श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य वचनं मधुसूदनः
पार्श्वस्थं सात्यकिं प्राह रथो मे युज्यतामिति
Shrutvaitaddharmarajasya vachanam madhusudanah
Parshvastham satyakim praha ratho me yujyatamiti
46.32
सात्यकिस्तूपनिष्क्रम्य केशवस्य समीपतः
दारुकं प्राह कृष्णस्य युज्यतां रथ इत्युत
Satyakistupanishkramya keshavasya samipatah
Darukam praha krishnasya yujyatam ratha ityuta
46.33
स सात्यकेराशु वचो निशम्य; रथोत्तमं काञ्चनभूषिताङ्गम्
मसारगल्वर्कमयैर्विभङ्गै;र्विभूषितं हेमपिनद्धचक्रम्
Sa satyakerashu vacho nishamya; rathottamam kanchanabhushitangam
Masaragalvarkamayairvibhangai;rvibhushitam hemapinaddhachakram
46.34
दिवाकरांशुप्रभमाशुगामिनं; विचित्रनानामणिरत्नभूषितम्
नवोदितं सूर्यमिव प्रतापिनं; विचित्रतार्क्ष्यध्वजिनं पताकिनम्
Divakaranshuprabhamashugaminam; vichitrananamaniratnabhushitam
Navoditam suryamiva pratapinam; vichitratarkshyadhvajinam patakinam
46.35
सुग्रीवसैन्यप्रमुखैर्वराश्वै;र्मनोजवैः काञ्चनभूषिताङ्गैः
सुयुक्तमावेदयदच्युताय; कृताञ्जलिर्दारुको राजसिंह
Sugrivasainyapramukhairvarashvai;rmanojavaih kanchanabhushitangaih
Suyuktamavedayadachyutaya; kritanjalirdaruko rajasinha