UtshovChapter 39
39.1
वैशंपायन उवाच
प्रवेशने तु पार्थानां जनस्य पुरवासिनः
दिदृक्षूणां सहस्राणि समाजग्मुर्बहून्यथ
Vaishampayana uvacha
Praveshane tu parthanam janasya puravasinah
Didrikshunam sahasrani samajagmurbahunyatha
39.2
स राजमार्गः शुशुभे समलंकृतचत्वरः
यथा चन्द्रोदये राजन्वर्धमानो महोदधिः
Sa rajamargah shushubhe samalankritachatvarah
Yatha chandrodaye rajanvardhamano mahodadhih
39.3
गृहाणि राजमार्गे तु रत्नवन्ति बृहन्ति च
प्राकम्पन्तेव भारेण स्त्रीणां पूर्णानि भारत
Grihani rajamarge tu ratnavanti brihanti cha
Prakampanteva bharena strinam purnani bharata
39.4
ताः शनैरिव सव्रीडं प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम्
भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
Tah shanairiva savridam prashashansuryudhishthiram
Bhimasenarjunau chaiva madriputrau cha pandavau
39.5
धन्या त्वमसि पाञ्चालि या त्वं पुरुषसत्तमान्
उपतिष्ठसि कल्याणि महर्षीनिव गौतमी
Dhanya tvamasi panchali ya tvam purushasattaman
Upatishthasi kalyani maharshiniva gautami
39.6
तव कर्माण्यमोघानि व्रतचर्या च भामिनि
इति कृष्णां महाराज प्रशशंसुस्तदा स्त्रियः
Tava karmanyamoghani vratacharya cha bhamini
Iti krishnam maharaja prashashansustada striyah
39.7
प्रशंसावचनैस्तासां मिथःशब्दैश्च भारत
प्रीतिजैश्च तदा शब्दैः पुरमासीत्समाकुलम्
Prashansavachanaistasam mithahshabdaishcha bharata
Pritijaishcha tada shabdaih puramasitsamakulam
39.8
तमतीत्य यथायुक्तं राजमार्गं युधिष्ठिरः
अलंकृतं शोभमानमुपायाद्राजवेश्म ह
Tamatitya yathayuktam rajamargam yudhishthirah
Alankritam shobhamanamupayadrajaveshma ha
39.9
ततः प्रकृतयः सर्वाः पौरजानपदास्तथा
ऊचुः कथाः कर्णसुखाः समुपेत्य ततस्ततः
Tatah prakritayah sarvah paurajanapadastatha
Uchuh kathah karnasukhah samupetya tatastatah
39.10
दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र शत्रूञ्शत्रुनिसूदन
दिष्ट्या राज्यं पुनः प्राप्तं धर्मेण च बलेन च
Dishtya jayasi rajendra shatrunshatrunisudana
Dishtya rajyam punah praptam dharmena cha balena cha
39.11
भव नस्त्वं महाराज राजेह शरदां शतम्
प्रजाः पालय धर्मेण यथेन्द्रस्त्रिदिवं नृप
Bhava nastvam maharaja rajeha sharadam shatam
Prajah palaya dharmena yathendrastridivam nripa
39.12
एवं राजकुलद्वारि मङ्गलैरभिपूजितः
आशीर्वादान्द्विजैरुक्तान्प्रतिगृह्य समन्ततः
Evam rajakuladvari mangalairabhipujitah
Ashirvadandvijairuktanpratigrihya samantatah
39.13
प्रविश्य भवनं राजा देवराजगृहोपमम्
श्रुत्वा विजयसंयुक्तं रथात्पश्चादवातरत्
Pravishya bhavanam raja devarajagrihopamam
Shrutva vijayasanyuktam rathatpashchadavatarat
39.14
प्रविश्याभ्यन्तरं श्रीमान्दैवतान्यभिगम्य च
पूजयामास रत्नैश्च गन्धैर्माल्यैश्च सर्वशः
Pravishyabhyantaram shrimandaivatanyabhigamya cha
Pujayamasa ratnaishcha gandhairmalyaishcha sarvashah
39.15
निश्चक्राम ततः श्रीमान्पुनरेव महायशाः
ददर्श ब्राह्मणांश्चैव सोऽभिरूपानुपस्थितान्
Nishchakrama tatah shrimanpunareva mahayashah
Dadarsha brahmananshchaiva sobhirupanupasthitan
39.16
स संवृतस्तदा विप्रैराशीर्वादविवक्षुभिः
शुशुभे विमलश्चन्द्रस्तारागणवृतो यथा
Sa sanvritastada viprairashirvadavivakshubhih
Shushubhe vimalashchandrastaraganavrito yatha
39.17
तान्स संपूजयामास कौन्तेयो विधिवद्द्विजान्
धौम्यं गुरुं पुरस्कृत्य ज्येष्ठं पितरमेव च
Tansa sampujayamasa kaunteyo vidhivaddvijan
Dhaumyam gurum puraskritya jyeshtham pitarameva cha
39.18
सुमनोमोदकै रत्नैर्हिरण्येन च भूरिणा
गोभिर्वस्त्रैश्च राजेन्द्र विविधैश्च किमिच्छकैः
Sumanomodakai ratnairhiranyena cha bhurina
Gobhirvastraishcha rajendra vividhaishcha kimichchhakaih
39.19
ततः पुण्याहघोषोऽभूद्दिवं स्तब्ध्वेव भारत
सुहृदां हर्षजननः पुण्यः श्रुतिसुखावहः
Tatah punyahaghoshobhuddivam stabdhveva bharata
Suhridam harshajananah punyah shrutisukhavahah
39.20
हंसवन्नेदुषां राजन्द्विजानां तत्र भारती
शुश्रुवे वेदविदुषां पुष्कलार्थपदाक्षरा
Hansavannedusham rajandvijanam tatra bharati
Shushruve vedavidusham pushkalarthapadakshara
39.21
ततो दुन्दुभिनिर्घोषः शङ्खानां च मनोरमः
जयं प्रवदतां तत्र स्वनः प्रादुरभून्नृप
Tato dundubhinirghoshah shankhanam cha manoramah
Jayam pravadatam tatra svanah pradurabhunnripa
39.22
निःशब्दे च स्थिते तत्र ततो विप्रजने पुनः
राजानं ब्राह्मणच्छद्मा चार्वाको राक्षसोऽब्रवीत्
Nihshabde cha sthite tatra tato viprajane punah
Rajanam brahmanachchhadma charvako rakshasobravit
39.23
तत्र दुर्योधनसखा भिक्षुरूपेण संवृतः
सांख्यः शिखी त्रिदण्डी च धृष्टो विगतसाध्वसः
Tatra duryodhanasakha bhikshurupena sanvritah
Sankhyah shikhi tridandi cha dhrishto vigatasadhvasah
39.24
वृतः सर्वैस्तदा विप्रैराशीर्वादविवक्षुभिः
परंसहस्रै राजेन्द्र तपोनियमसंस्थितैः
Vritah sarvaistada viprairashirvadavivakshubhih
Paransahasrai rajendra taponiyamasansthitaih
39.25
स दुष्टः पापमाशंसन्पाण्डवानां महात्मनाम्
अनामन्त्र्यैव तान्विप्रांस्तमुवाच महीपतिम्
Sa dushtah papamashansanpandavanam mahatmanam
Anamantryaiva tanvipranstamuvacha mahipatim
39.26
इमे प्राहुर्द्विजाः सर्वे समारोप्य वचो मयि
धिग्भवन्तं कुनृपतिं ज्ञातिघातिनमस्तु वै
Ime prahurdvijah sarve samaropya vacho mayi
Dhigbhavantam kunripatim gyatighatinamastu vai
39.27
किं ते राज्येन कौन्तेय कृत्वेमं ज्ञातिसंक्षयम्
घातयित्वा गुरूंश्चैव मृतं श्रेयो न जीवितम्
Kim te rajyena kaunteya kritvemam gyatisankshayam
Ghatayitva gurunshchaiva mritam shreyo na jivitam
39.28
इति ते वै द्विजाः श्रुत्वा तस्य घोरस्य रक्षसः
विव्यथुश्चुक्रुशुश्चैव तस्य वाक्यप्रधर्षिताः
Iti te vai dvijah shrutva tasya ghorasya rakshasah
Vivyathushchukrushushchaiva tasya vakyapradharshitah
39.29
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे स च राजा युधिष्ठिरः
व्रीडिताः परमोद्विग्नास्तूष्णीमासन्विशां पते
Tataste brahmanah sarve sa cha raja yudhishthirah
Vriditah paramodvignastushnimasanvisham pate
39.30
युधिष्ठिर उवाच
प्रसीदन्तु भवन्तो मे प्रणतस्याभियाचतः
प्रत्यापन्नं व्यसनिनं न मां धिक्कर्तुमर्हथ
Yudhishthira uvacha
Prasidantu bhavanto me pranatasyabhiyachatah
Pratyapannam vyasaninam na mam dhikkartumarhatha
39.31
वैशंपायन उवाच
ततो राजन्ब्राह्मणास्ते सर्व एव विशां पते
ऊचुर्नैतद्वचोऽस्माकं श्रीरस्तु तव पार्थिव
Vaishampayana uvacha
Tato rajanbrahmanaste sarva eva visham pate
Uchurnaitadvachosmakam shrirastu tava parthiva
39.32
जज्ञुश्चैव महात्मानस्ततस्तं ज्ञानचक्षुषा
ब्राह्मणा वेदविद्वांसस्तपोभिर्विमलीकृताः
Jagyushchaiva mahatmanastatastam gyanachakshusha
Brahmana vedavidvansastapobhirvimalikritah
39.33
ब्राह्मणा ऊचुः
एष दुर्योधनसखा चार्वाको नाम राक्षसः
परिव्राजकरूपेण हितं तस्य चिकीर्षति
Brahmana uchuh
Esha duryodhanasakha charvako nama rakshasah
Parivrajakarupena hitam tasya chikirshati
39.34
न वयं ब्रूम धर्मात्मन्व्येतु ते भयमीदृशम्
उपतिष्ठतु कल्याणं भवन्तं भ्रातृभिः सह
Na vayam bruma dharmatmanvyetu te bhayamidrisham
Upatishthatu kalyanam bhavantam bhratribhih saha
39.35
वैशंपायन उवाच
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हुंकारैः क्रोधमूर्छिताः
निर्भर्त्सयन्तः शुचयो निजघ्नुः पापराक्षसम्
Vaishampayana uvacha
Tataste brahmanah sarve hunkaraih krodhamurchhitah
Nirbhartsayantah shuchayo nijaghnuh paparakshasam
39.36
स पपात विनिर्दग्धस्तेजसा ब्रह्मवादिनाम्
महेन्द्राशनिनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव
Sa papata vinirdagdhastejasa brahmavadinam
Mahendrashaninirdagdhah padaponkuravaniva
39.37
पूजिताश्च ययुर्विप्रा राजानमभिनन्द्य तम्
राजा च हर्षमापेदे पाण्डवः ससुहृज्जनः
Pujitashcha yayurvipra rajanamabhinandya tam
Raja cha harshamapede pandavah sasuhrijjanah
39.38
वासुदेव उवाच
ब्राह्मणास्तात लोकेऽस्मिन्नर्चनीयाः सदा मम
एते भूमिचरा देवा वाग्विषाः सुप्रसादकाः
Vasudeva uvacha
Brahmanastata lokesminnarchaniyah sada mama
Ete bhumichara deva vagvishah suprasadakah
39.39
पुरा कृतयुगे तात चार्वाको नाम राक्षसः
तपस्तेपे महाबाहो बदर्यां बहुवत्सरम्
Pura kritayuge tata charvako nama rakshasah
Tapastepe mahabaho badaryam bahuvatsaram
39.40
छन्द्यमानो वरेणाथ ब्रह्मणा स पुनः पुनः
अभयं सर्वभूतेभ्यो वरयामास भारत
Chhandyamano varenatha brahmana sa punah punah
Abhayam sarvabhutebhyo varayamasa bharata
39.41
द्विजावमानादन्यत्र प्रादाद्वरमनुत्तमम्
अभयं सर्वभूतेभ्यस्ततस्तस्मै जगत्प्रभुः
Dvijavamanadanyatra pradadvaramanuttamam
Abhayam sarvabhutebhyastatastasmai jagatprabhuh
39.42
स तु लब्धवरः पापो देवानमितविक्रमः
राक्षसस्तापयामास तीव्रकर्मा महाबलः
Sa tu labdhavarah papo devanamitavikramah
Rakshasastapayamasa tivrakarma mahabalah
39.43
ततो देवाः समेत्याथ ब्रह्माणमिदमब्रुवन्
वधाय रक्षसस्तस्य बलविप्रकृतास्तदा
Tato devah sametyatha brahmanamidamabruvan
Vadhaya rakshasastasya balaviprakritastada
39.44
तानुवाचाव्ययो देवो विहितं तत्र वै मया
यथास्य भविता मृत्युरचिरेणैव भारत
Tanuvachavyayo devo vihitam tatra vai maya
Yathasya bhavita mrityurachirenaiva bharata
39.45
राजा दुर्योधनो नाम सखास्य भविता नृप
तस्य स्नेहावबद्धोऽसौ ब्राह्मणानवमंस्यते
Raja duryodhano nama sakhasya bhavita nripa
Tasya snehavabaddhosau brahmananavamansyate
39.46
तत्रैनं रुषिता विप्रा विप्रकारप्रधर्षिताः
धक्ष्यन्ति वाग्बलाः पापं ततो नाशं गमिष्यति
Tatrainam rushita vipra viprakarapradharshitah
Dhakshyanti vagbalah papam tato nasham gamishyati
39.47
स एष निहतः शेते ब्रह्मदण्डेन राक्षसः
चार्वाको नृपतिश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ
Sa esha nihatah shete brahmadandena rakshasah
Charvako nripatishreshtha ma shucho bharatarshabha
39.48
हतास्ते क्षत्रधर्मेण ज्ञातयस्तव पार्थिव
स्वर्गताश्च महात्मानो वीराः क्षत्रियपुंगवाः
Hataste kshatradharmena gyatayastava parthiva
Svargatashcha mahatmano virah kshatriyapungavah
39.49
स त्वमातिष्ठ कल्याणं मा ते भूद्ग्लानिरच्युत
शत्रूञ्जहि प्रजा रक्ष द्विजांश्च प्रतिपालय
Sa tvamatishtha kalyanam ma te bhudglanirachyuta
Shatrunjahi praja raksha dvijanshcha pratipalaya