UtshovChapter 32
32.1
वैशंपायन उवाच
तूष्णींभूतं तु राजानं शोचमानं युधिष्ठिरम्
तपस्वी धर्मतत्त्वज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Tushnimbhutam tu rajanam shochamanam yudhishthiram
Tapasvi dharmatattvagyah krishnadvaipayanobravit
32.2
प्रजानां पालनं धर्मो राज्ञां राजीवलोचन
धर्मः प्रमाणं लोकस्य नित्यं धर्मानुवर्तनम्
Prajanam palanam dharmo ragyam rajivalochana
Dharmah pramanam lokasya nityam dharmanuvartanam
32.3
अनुतिष्ठस्व वै राजन्पितृपैतामहं पदम्
ब्राह्मणेषु च यो धर्मः स नित्यो वेदनिश्चितः
Anutishthasva vai rajanpitripaitamaham padam
Brahmaneshu cha yo dharmah sa nityo vedanishchitah
32.4
तत्प्रमाणं प्रमाणानां शाश्वतं भरतर्षभ
तस्य धर्मस्य कृत्स्नस्य क्षत्रियः परिरक्षिता
Tatpramanam pramananam shashvatam bharatarshabha
Tasya dharmasya kritsnasya kshatriyah parirakshita
32.5
तथा यः प्रतिहन्त्यस्य शासनं विषये नरः
स बाहुभ्यां विनिग्राह्यो लोकयात्राविघातकः
Tatha yah pratihantyasya shasanam vishaye narah
Sa bahubhyam vinigrahyo lokayatravighatakah
32.6
प्रमाणमप्रमाणं यः कुर्यान्मोहवशं गतः
भृत्यो वा यदि वा पुत्रस्तपस्वी वापि कश्चन
पापान्सर्वैरुपायैस्तान्नियच्छेद्घातयेत वा
Pramanamapramanam yah kuryanmohavasham gatah
Bhrityo va yadi va putrastapasvi vapi kashchana
Papansarvairupayaistanniyachchhedghatayeta va
32.7
अतोऽन्यथा वर्तमानो राजा प्राप्नोति किल्बिषम्
धर्मं विनश्यमानं हि यो न रक्षेत्स धर्महा
Atonyatha vartamano raja prapnoti kilbisham
Dharmam vinashyamanam hi yo na rakshetsa dharmaha
32.8
ते त्वया धर्महन्तारो निहताः सपदानुगाः
स्वधर्मे वर्तमानस्त्वं किं नु शोचसि पाण्डव
राजा हि हन्याद्दद्याच्च प्रजा रक्षेच्च धर्मतः
Te tvaya dharmahantaro nihatah sapadanugah
Svadharme vartamanastvam kim nu shochasi pandava
Raja hi hanyaddadyachcha praja rakshechcha dharmatah
32.9
युधिष्ठिर उवाच
न तेऽभिशङ्के वचनं यद्ब्रवीषि तपोधन
अपरोक्षो हि ते धर्मः सर्वधर्मभृतां वर
Yudhishthira uvacha
Na tebhishanke vachanam yadbravishi tapodhana
Aparoksho hi te dharmah sarvadharmabhritam vara
32.10
मया ह्यवध्या बहवो घातिता राज्यकारणात्
तान्यकार्याणि मे ब्रह्मन्दहन्ति च तपन्ति च
Maya hyavadhya bahavo ghatita rajyakaranat
Tanyakaryani me brahmandahanti cha tapanti cha
32.11
व्यास उवाच
ईश्वरो वा भवेत्कर्ता पुरुषो वापि भारत
हठो वा वर्तते लोके कर्मजं वा फलं स्मृतम्
Vyasa uvacha
Ishvaro va bhavetkarta purusho vapi bharata
Hatho va vartate loke karmajam va phalam smritam
32.12
ईश्वरेण नियुक्ता हि साध्वसाधु च पार्थिव
कुर्वन्ति पुरुषाः कर्म फलमीश्वरगामि तत्
Ishvarena niyukta hi sadhvasadhu cha parthiva
Kurvanti purushah karma phalamishvaragami tat
32.13
यथा हि पुरुषश्छिन्द्याद्वृक्षं परशुना वने
छेत्तुरेव भवेत्पापं परशोर्न कथंचन
Yatha hi purushashchhindyadvriksham parashuna vane
Chhettureva bhavetpapam parashorna kathanchana
32.14
अथ वा तदुपादानात्प्राप्नुयुः कर्मणः फलम्
दण्डशस्त्रकृतं पापं पुरुषे तन्न विद्यते
Atha va tadupadanatprapnuyuh karmanah phalam
Dandashastrakritam papam purushe tanna vidyate
32.15
न चैतदिष्टं कौन्तेय यदन्येन फलं कृतम्
प्राप्नुयादिति तस्माच्च ईश्वरे तन्निवेशय
Na chaitadishtam kaunteya yadanyena phalam kritam
Prapnuyaditi tasmachcha ishvare tanniveshaya
32.16
अथ वा पुरुषः कर्ता कर्मणोः शुभपापयोः
न परं विद्यते तस्मादेवमन्यच्छुभं कुरु
Atha va purushah karta karmanoh shubhapapayoh
Na param vidyate tasmadevamanyachchhubham kuru
32.17
न हि कश्चित्क्वचिद्राजन्दिष्टात्प्रतिनिवर्तते
दण्डशस्त्रकृतं पापं पुरुषे तन्न विद्यते
Na hi kashchitkvachidrajandishtatpratinivartate
Dandashastrakritam papam purushe tanna vidyate
32.18
यदि वा मन्यसे राजन्हठे लोकं प्रतिष्ठितम्
एवमप्यशुभं कर्म न भूतं न भविष्यति
Yadi va manyase rajanhathe lokam pratishthitam
Evamapyashubham karma na bhutam na bhavishyati
32.19
अथाभिपत्तिर्लोकस्य कर्तव्या शुभपापयोः
अभिपन्नतमं लोके राज्ञामुद्यतदण्डनम्
Athabhipattirlokasya kartavya shubhapapayoh
Abhipannatamam loke ragyamudyatadandanam
32.20
अथापि लोके कर्माणि समावर्तन्त भारत
शुभाशुभफलं चेमे प्राप्नुवन्तीति मे मतिः
Athapi loke karmani samavartanta bharata
Shubhashubhaphalam cheme prapnuvantiti me matih
32.21
एवं सत्यं शुभादेशं कर्मणस्तत्फलं ध्रुवम्
त्यज तद्राजशार्दूल मैवं शोके मनः कृथाः
Evam satyam shubhadesham karmanastatphalam dhruvam
Tyaja tadrajashardula maivam shoke manah krithah
32.22
स्वधर्मे वर्तमानस्य सापवादेऽपि भारत
एवमात्मपरित्यागस्तव राजन्न शोभनः
Svadharme vartamanasya sapavadepi bharata
Evamatmaparityagastava rajanna shobhanah
32.23
विहितानीह कौन्तेय प्रायश्चित्तानि कर्मिणाम्
शरीरवांस्तानि कुर्यादशरीरः पराभवेत्
Vihitaniha kaunteya prayashchittani karminam
Shariravanstani kuryadasharirah parabhavet
32.24
तद्राजञ्जीवमानस्त्वं प्रायश्चित्तं चरिष्यसि
प्रायश्चित्तमकृत्वा तु प्रेत्य तप्तासि भारत
Tadrajanjivamanastvam prayashchittam charishyasi
Prayashchittamakritva tu pretya taptasi bharata