UtshovChapter 31
31.1
वैशंपायन उवाच
ततो राजा पाण्डुसुतो नारदं प्रत्यभाषत
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि सुवर्णष्ठीविसंभवम्
Vaishampayana uvacha
Tato raja pandusuto naradam pratyabhashata
Bhagavanshrotumichchhami suvarnashthivisambhavam
31.2
एवमुक्तः स च मुनिर्धर्मराजेन नारदः
आचचक्षे यथा वृत्तं सुवर्णष्ठीविनं प्रति
Evamuktah sa cha munirdharmarajena naradah
Achachakshe yatha vrittam suvarnashthivinam prati
31.3
एवमेतन्महाराज यथायं केशवोऽब्रवीत्
कार्यस्यास्य तु यच्छेषं तत्ते वक्ष्यामि पृच्छतः
Evametanmaharaja yathayam keshavobravit
Karyasyasya tu yachchhesham tatte vakshyami prichchhatah
31.4
अहं च पर्वतश्चैव स्वस्रीयो मे महामुनिः
वस्तुकामावभिगतौ सृञ्जयं जयतां वरम्
Aham cha parvatashchaiva svasriyo me mahamunih
Vastukamavabhigatau srinjayam jayatam varam
31.5
तत्र संपूजितौ तेन विधिदृष्टेन कर्मणा
सर्वकामैः सुविहितौ निवसावोऽस्य वेश्मनि
Tatra sampujitau tena vidhidrishtena karmana
Sarvakamaih suvihitau nivasavosya veshmani
31.6
व्यतिक्रान्तासु वर्षासु समये गमनस्य च
पर्वतो मामुवाचेदं काले वचनमर्थवत्
Vyatikrantasu varshasu samaye gamanasya cha
Parvato mamuvachedam kale vachanamarthavat
31.7
आवामस्य नरेन्द्रस्य गृहे परमपूजितौ
उषितौ समये ब्रह्मंश्चिन्त्यतामत्र सांप्रतम्
Avamasya narendrasya grihe paramapujitau
Ushitau samaye brahmanshchintyatamatra sampratam
31.8
ततोऽहमब्रुवं राजन्पर्वतं शुभदर्शनम्
सर्वमेतत्त्वयि विभो भागिनेयोपपद्यते
Tatohamabruvam rajanparvatam shubhadarshanam
Sarvametattvayi vibho bhagineyopapadyate
31.9
वरेण छन्द्यतां राजा लभतां यद्यदिच्छति
आवयोस्तपसा सिद्धिं प्राप्नोतु यदि मन्यसे
Varena chhandyatam raja labhatam yadyadichchhati
Avayostapasa siddhim prapnotu yadi manyase
31.10
तत आहूय राजानं सृञ्जयं शुभदर्शनम्
पर्वतोऽनुमतं वाक्यमुवाच मुनिपुंगवः
Tata ahuya rajanam srinjayam shubhadarshanam
Parvatonumatam vakyamuvacha munipungavah
31.11
प्रीतौ स्वो नृप सत्कारैस्तव ह्यार्जवसंभृतैः
आवाभ्यामभ्यनुज्ञातो वरं नृवर चिन्तय
Pritau svo nripa satkaraistava hyarjavasambhritaih
Avabhyamabhyanugyato varam nrivara chintaya
31.12
देवानामविहिंसायां यद्भवेन्मानुषक्षमम्
तद्गृहाण महाराज पूजार्हो नौ मतो भवान्
Devanamavihinsayam yadbhavenmanushakshamam
Tadgrihana maharaja pujarho nau mato bhavan
31.13
सृञ्जय उवाच
प्रीतौ भवन्तौ यदि मे कृतमेतावता मम
एष एव परो लाभो निर्वृत्तो मे महाफलः
Srinjaya uvacha
Pritau bhavantau yadi me kritametavata mama
Esha eva paro labho nirvritto me mahaphalah
31.14
नारद उवाच
तमेवंवादिनं भूयः पर्वतः प्रत्यभाषत
वृणीष्व राजन्संकल्पो यस्ते हृदि चिरं स्थितः
Narada uvacha
Tamevanvadinam bhuyah parvatah pratyabhashata
Vrinishva rajansankalpo yaste hridi chiram sthitah
31.15
सृञ्जय उवाच
अभीप्सामि सुतं वीरं वीर्यवन्तं दृढव्रतम्
आयुष्मन्तं महाभागं देवराजसमद्युतिम्
Srinjaya uvacha
Abhipsami sutam viram viryavantam dridhavratam
Ayushmantam mahabhagam devarajasamadyutim
31.16
पर्वत उवाच
भविष्यत्येष ते कामो न त्वायुष्मान्भविष्यति
देवराजाभिभूत्यर्थं संकल्पो ह्येष ते हृदि
Parvata uvacha
Bhavishyatyesha te kamo na tvayushmanbhavishyati
Devarajabhibhutyartham sankalpo hyesha te hridi
31.17
सुवर्णष्ठीवनाच्चैव स्वर्णष्ठीवी भविष्यति
रक्ष्यश्च देवराजात्स देवराजसमद्युतिः
Suvarnashthivanachchaiva svarnashthivi bhavishyati
Rakshyashcha devarajatsa devarajasamadyutih
31.18
नारद उवाच
तच्छ्रुत्वा सृञ्जयो वाक्यं पर्वतस्य महात्मनः
प्रसादयामास तदा नैतदेवं भवेदिति
Narada uvacha
Tachchhrutva srinjayo vakyam parvatasya mahatmanah
Prasadayamasa tada naitadevam bhavediti
31.19
आयुष्मान्मे भवेत्पुत्रो भवतस्तपसा मुने
न च तं पर्वतः किंचिदुवाचेन्द्रव्यपेक्षया
Ayushmanme bhavetputro bhavatastapasa mune
Na cha tam parvatah kinchiduvachendravyapekshaya
31.20
तमहं नृपतिं दीनमब्रुवं पुनरेव तु
स्मर्तव्योऽहं महाराज दर्शयिष्यामि ते स्मृतः
Tamaham nripatim dinamabruvam punareva tu
Smartavyoham maharaja darshayishyami te smritah
31.21
अहं ते दयितं पुत्रं प्रेतराजवशं गतम्
पुनर्दास्यामि तद्रूपं मा शुचः पृथिवीपते
Aham te dayitam putram pretarajavasham gatam
Punardasyami tadrupam ma shuchah prithivipate
31.22
एवमुक्त्वा तु नृपतिं प्रयातौ स्वो यथेप्सितम्
सृञ्जयश्च यथाकामं प्रविवेश स्वमन्दिरम्
Evamuktva tu nripatim prayatau svo yathepsitam
Srinjayashcha yathakamam pravivesha svamandiram
31.23
सृञ्जयस्याथ राजर्षेः कस्मिंश्चित्कालपर्यये
जज्ञे पुत्रो महावीर्यस्तेजसा प्रज्वलन्निव
Srinjayasyatha rajarsheh kasminshchitkalaparyaye
Jagye putro mahaviryastejasa prajvalanniva
31.24
ववृधे स यथाकालं सरसीव महोत्पलम्
बभूव काञ्चनष्ठीवी यथार्थं नाम तस्य तत्
Vavridhe sa yathakalam sarasiva mahotpalam
Babhuva kanchanashthivi yathartham nama tasya tat
31.25
तदद्भुततमं लोके पप्रथे कुरुसत्तम
बुबुधे तच्च देवेन्द्रो वरदानं महात्मनोः
Tadadbhutatamam loke paprathe kurusattama
Bubudhe tachcha devendro varadanam mahatmanoh
31.26
ततस्त्वभिभवाद्भीतो बृहस्पतिमते स्थितः
कुमारस्यान्तरप्रेक्षी बभूव बलवृत्रहा
Tatastvabhibhavadbhito brihaspatimate sthitah
Kumarasyantaraprekshi babhuva balavritraha
31.27
चोदयामास वज्रं स दिव्यास्त्रं मूर्तिसंस्थितम्
व्याघ्रो भूत्वा जहीमं त्वं राजपुत्रमिति प्रभो
Chodayamasa vajram sa divyastram murtisansthitam
Vyaghro bhutva jahimam tvam rajaputramiti prabho
31.28
विवृद्धः किल वीर्येण मामेषोऽभिभविष्यति
सृञ्जयस्य सुतो वज्र यथैनं पर्वतो ददौ
Vivriddhah kila viryena mameshobhibhavishyati
Srinjayasya suto vajra yathainam parvato dadau
31.29
एवमुक्तस्तु शक्रेण वज्रः परपुरंजयः
कुमारस्यान्तरप्रेक्षी नित्यमेवान्वपद्यत
Evamuktastu shakrena vajrah parapuranjayah
Kumarasyantaraprekshi nityamevanvapadyata
31.30
सृञ्जयोऽपि सुतं प्राप्य देवराजसमद्युतिम्
हृष्टः सान्तःपुरो राजा वननित्योऽभवत्तदा
Srinjayopi sutam prapya devarajasamadyutim
Hrishtah santahpuro raja vananityobhavattada
31.31
ततो भागीरथीतीरे कदाचिद्वननिर्झरे
धात्रीद्वितीयो बालः स क्रीडार्थं पर्यधावत
Tato bhagirathitire kadachidvananirjhare
Dhatridvitiyo balah sa kridartham paryadhavata
31.32
पञ्चवर्षकदेशीयो बालो नागेन्द्रविक्रमः
सहसोत्पतितं व्याघ्रमाससाद महाबलः
Panchavarshakadeshiyo balo nagendravikramah
Sahasotpatitam vyaghramasasada mahabalah
31.33
तेन चैव विनिष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मजः
व्यसुः पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्रुशे
Tena chaiva vinishpishto vepamano nripatmajah
Vyasuh papata medinyam tato dhatri vichukrushe
31.34
हत्वा तु राजपुत्रं स तत्रैवान्तरधीयत
शार्दूलो देवराजस्य माययान्तर्हितस्तदा
Hatva tu rajaputram sa tatraivantaradhiyata
Shardulo devarajasya mayayantarhitastada
31.35
धात्र्यास्तु निनदं श्रुत्वा रुदत्याः परमार्तवत्
अभ्यधावत तं देशं स्वयमेव महीपतिः
Dhatryastu ninadam shrutva rudatyah paramartavat
Abhyadhavata tam desham svayameva mahipatih
31.36
स ददर्श गतासुं तं शयानं पीतशोणितम्
कुमारं विगतानन्दं निशाकरमिव च्युतम्
Sa dadarsha gatasum tam shayanam pitashonitam
Kumaram vigatanandam nishakaramiva chyutam
31.37
स तमुत्सङ्गमारोप्य परिपीडितवक्षसम्
पुत्रं रुधिरसंसिक्तं पर्यदेवयदातुरः
Sa tamutsangamaropya paripiditavakshasam
Putram rudhirasansiktam paryadevayadaturah
31.38
ततस्ता मातरस्तस्य रुदन्त्यः शोककर्शिताः
अभ्यधावन्त तं देशं यत्र राजा स सृञ्जयः
Tatasta matarastasya rudantyah shokakarshitah
Abhyadhavanta tam desham yatra raja sa srinjayah
31.39
ततः स राजा सस्मार मामन्तर्गतमानसः
तच्चाहं चिन्तितं ज्ञात्वा गतवांस्तस्य दर्शनम्
Tatah sa raja sasmara mamantargatamanasah
Tachchaham chintitam gyatva gatavanstasya darshanam
31.40
स मयैतानि वाक्यानि श्रावितः शोकलालसः
यानि ते यदुवीरेण कथितानि महीपते
Sa mayaitani vakyani shravitah shokalalasah
Yani te yaduvirena kathitani mahipate
31.41
संजीवितश्चापि मया वासवानुमते तदा
भवितव्यं तथा तच्च न तच्छक्यमतोऽन्यथा
Sanjivitashchapi maya vasavanumate tada
Bhavitavyam tatha tachcha na tachchhakyamatonyatha
31.42
अत ऊर्ध्वं कुमारः स स्वर्णष्ठीवी महायशाः
चित्तं प्रसादयामास पितुर्मातुश्च वीर्यवान्
Ata urdhvam kumarah sa svarnashthivi mahayashah
Chittam prasadayamasa piturmatushcha viryavan
31.43
कारयामास राज्यं स पितरि स्वर्गते विभुः
वर्षाणामेकशतवत्सहस्रं भीमविक्रमः
Karayamasa rajyam sa pitari svargate vibhuh
Varshanamekashatavatsahasram bhimavikramah
31.44
तत इष्ट्वा महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैः
तर्पयामास देवांश्च पितॄंश्चैव महाद्युतिः
Tata ishtva mahayagyairbahubhirbhuridakshinaih
Tarpayamasa devanshcha pitrinshchaiva mahadyutih
31.45
उत्पाद्य च बहून्पुत्रान्कुलसंतानकारिणः
कालेन महता राजन्कालधर्ममुपेयिवान्
Utpadya cha bahunputrankulasantanakarinah
Kalena mahata rajankaladharmamupeyivan
31.46
स त्वं राजेन्द्र संजातं शोकमेतन्निवर्तय
यथा त्वां केशवः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः
Sa tvam rajendra sanjatam shokametannivartaya
Yatha tvam keshavah praha vyasashcha sumahatapah
31.47
पितृपैतामहं राज्यमास्थाय दुरमुद्वह
इष्ट्वा पुण्यैर्महायज्ञैरिष्टाँल्लोकानवाप्स्यसि
Pitripaitamaham rajyamasthaya duramudvaha
Ishtva punyairmahayagyairishtanllokanavapsyasi