UtshovChapter 30
30.1
युधिष्ठिर उवाच
स कथं काञ्चनष्ठीवी सृञ्जयस्य सुतोऽभवत्
पर्वतेन किमर्थं च दत्तः केन ममार च
Yudhishthira uvacha
Sa katham kanchanashthivi srinjayasya sutobhavat
Parvatena kimartham cha dattah kena mamara cha
30.2
यदा वर्षसहस्रायुस्तदा भवति मानवः
कथमप्राप्तकौमारः सृञ्जयस्य सुतो मृतः
Yada varshasahasrayustada bhavati manavah
Kathamapraptakaumarah srinjayasya suto mritah
30.3
उताहो नाममात्रं वै सुवर्णष्ठीविनोऽभवत्
तथ्यं वा काञ्चनष्ठीवीत्येतदिच्छामि वेदितुम्
Utaho namamatram vai suvarnashthivinobhavat
Tathyam va kanchanashthivityetadichchhami veditum
30.4
वासुदेव उवाच
अत्र ते कथयिष्यामि यथा वृत्तं जनेश्वर
नारदः पर्वतश्चैव प्रागृषी लोकपूजितौ
Vasudeva uvacha
Atra te kathayishyami yatha vrittam janeshvara
Naradah parvatashchaiva pragrishi lokapujitau
30.5
मातुलो भागिनेयश्च देवलोकादिहागतौ
विहर्तुकामौ संप्रीत्या मानुष्येषु पुरा प्रभू
Matulo bhagineyashcha devalokadihagatau
Vihartukamau sampritya manushyeshu pura prabhu
30.6
हविःपवित्रभोज्येन देवभोज्येन चैव ह
नारदो मातुलश्चैव भागिनेयश्च पर्वतः
Havihpavitrabhojyena devabhojyena chaiva ha
Narado matulashchaiva bhagineyashcha parvatah
30.7
तावुभौ तपसोपेताववनीतलचारिणौ
भुञ्जानौ मानुषान्भोगान्यथावत्पर्यधावताम्
Tavubhau tapasopetavavanitalacharinau
Bhunjanau manushanbhoganyathavatparyadhavatam
30.8
प्रीतिमन्तौ मुदा युक्तौ समयं तत्र चक्रतुः
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाशुभः
अन्योन्यस्य स आख्येयो मृषा शापोऽन्यथा भवेत्
Pritimantau muda yuktau samayam tatra chakratuh
Yo bhaveddhridi sankalpah shubho va yadi vashubhah
Anyonyasya sa akhyeyo mrisha shaponyatha bhavet
30.9
तौ तथेति प्रतिज्ञाय महर्षी लोकपूजितौ
सृञ्जयं श्वैत्यमभ्येत्य राजानमिदमूचतुः
Tau tatheti pratigyaya maharshi lokapujitau
Srinjayam shvaityamabhyetya rajanamidamuchatuh
30.10
आवां भवति वत्स्यावः कंचित्कालं हिताय ते
यथावत्पृथिवीपाल आवयोः प्रगुणीभव
तथेति कृत्वा तौ राजा सत्कृत्योपचचार ह
Avam bhavati vatsyavah kanchitkalam hitaya te
Yathavatprithivipala avayoh pragunibhava
Tatheti kritva tau raja satkrityopachachara ha
30.11
ततः कदाचित्तौ राजा महात्मानौ तथागतौ
अब्रवीत्परमप्रीतः सुतेयं वरवर्णिनी
Tatah kadachittau raja mahatmanau tathagatau
Abravitparamapritah suteyam varavarnini
30.12
एकैव मम कन्यैषा युवां परिचरिष्यति
दर्शनीयानवद्याङ्गी शीलवृत्तसमन्विता
सुकुमारी कुमारी च पद्मकिञ्जल्कसंनिभा
Ekaiva mama kanyaisha yuvam paricharishyati
Darshaniyanavadyangi shilavrittasamanvita
Sukumari kumari cha padmakinjalkasannibha
30.13
परमं सौम्य इत्युक्तस्ताभ्यां राजा शशास ताम्
कन्ये विप्रावुपचर देववत्पितृवच्च ह
Paramam saumya ityuktastabhyam raja shashasa tam
Kanye vipravupachara devavatpitrivachcha ha
30.14
सा तु कन्या तथेत्युक्त्वा पितरं धर्मचारिणी
यथानिदेशं राज्ञस्तौ सत्कृत्योपचचार ह
Sa tu kanya tathetyuktva pitaram dharmacharini
Yathanidesham ragyastau satkrityopachachara ha
30.15
तस्यास्तथोपचारेण रूपेणाप्रतिमेन च
नारदं हृच्छयस्तूर्णं सहसैवान्वपद्यत
Tasyastathopacharena rupenapratimena cha
Naradam hrichchhayasturnam sahasaivanvapadyata
30.16
ववृधे च ततस्तस्य हृदि कामो महात्मनः
यथा शुक्लस्य पक्षस्य प्रवृत्तावुडुराट्छनैः
Vavridhe cha tatastasya hridi kamo mahatmanah
Yatha shuklasya pakshasya pravrittavuduratchhanaih
30.17
न च तं भागिनेयाय पर्वताय महात्मने
शशंस मन्मथं तीव्रं व्रीडमानः स धर्मवित्
Na cha tam bhagineyaya parvataya mahatmane
Shashansa manmatham tivram vridamanah sa dharmavit
30.18
तपसा चेङ्गितेनाथ पर्वतोऽथ बुबोध तत्
कामार्तं नारदं क्रुद्धः शशापैनं ततो भृशम्
Tapasa chengitenatha parvatotha bubodha tat
Kamartam naradam kruddhah shashapainam tato bhrisham
30.19
कृत्वा समयमव्यग्रो भवान्वै सहितो मया
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाशुभः
Kritva samayamavyagro bhavanvai sahito maya
Yo bhaveddhridi sankalpah shubho va yadi vashubhah
30.20
अन्योन्यस्य स आख्येय इति तद्वै मृषा कृतम्
भवता वचनं ब्रह्मंस्तस्मादेतद्वदाम्यहम्
Anyonyasya sa akhyeya iti tadvai mrisha kritam
Bhavata vachanam brahmanstasmadetadvadamyaham
30.21
न हि कामं प्रवर्तन्तं भवानाचष्ट मे पुरा
सुकुमार्यां कुमार्यां ते तस्मादेष शपाम्यहम्
Na hi kamam pravartantam bhavanachashta me pura
Sukumaryam kumaryam te tasmadesha shapamyaham
30.22
ब्रह्मवादी गुरुर्यस्मात्तपस्वी ब्राह्मणश्च सन्
अकार्षीः समयभ्रंशमावाभ्यां यः कृतो मिथः
Brahmavadi gururyasmattapasvi brahmanashcha san
Akarshih samayabhranshamavabhyam yah krito mithah
30.23
शप्स्ये तस्मात्सुसंक्रुद्धो भवन्तं तं निबोध मे
सुकुमारी च ते भार्या भविष्यति न संशयः
Shapsye tasmatsusankruddho bhavantam tam nibodha me
Sukumari cha te bharya bhavishyati na sanshayah
30.24
वानरं चैव कन्या त्वां विवाहात्प्रभृति प्रभो
संद्रक्ष्यन्ति नराश्चान्ये स्वरूपेण विनाकृतम्
Vanaram chaiva kanya tvam vivahatprabhriti prabho
Sandrakshyanti narashchanye svarupena vinakritam
30.25
स तद्वाक्यं तु विज्ञाय नारदः पर्वतात्तदा
अशपत्तमपि क्रोधाद्भागिनेयं स मातुलः
Sa tadvakyam tu vigyaya naradah parvatattada
Ashapattamapi krodhadbhagineyam sa matulah
30.26
तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च
युक्तोऽपि धर्मनित्यश्च न स्वर्गवासमाप्स्यसि
Tapasa brahmacharyena satyena cha damena cha
Yuktopi dharmanityashcha na svargavasamapsyasi
30.27
तौ तु शप्त्वा भृशं क्रुद्धौ परस्परममर्षणौ
प्रतिजग्मतुरन्योन्यं क्रुद्धाविव गजोत्तमौ
Tau tu shaptva bhrisham kruddhau parasparamamarshanau
Pratijagmaturanyonyam kruddhaviva gajottamau
30.28
पर्वतः पृथिवीं कृत्स्नां विचचार महामुनिः
पूज्यमानो यथान्यायं तेजसा स्वेन भारत
Parvatah prithivim kritsnam vichachara mahamunih
Pujyamano yathanyayam tejasa svena bharata
30.29
अथ तामलभत्कन्यां नारदः सृञ्जयात्मजाम्
धर्मेण धर्मप्रवरः सुकुमारीमनिन्दिताम्
Atha tamalabhatkanyam naradah srinjayatmajam
Dharmena dharmapravarah sukumarimaninditam
30.30
सा तु कन्या यथाशापं नारदं तं ददर्श ह
पाणिग्रहणमन्त्राणां प्रयोगादेव वानरम्
Sa tu kanya yathashapam naradam tam dadarsha ha
Panigrahanamantranam prayogadeva vanaram
30.31
सुकुमारी च देवर्षिं वानरप्रतिमाननम्
नैवावमन्यत तदा प्रीतिमत्येव चाभवत्
Sukumari cha devarshim vanarapratimananam
Naivavamanyata tada pritimatyeva chabhavat
30.32
उपतस्थे च भर्तारं न चान्यं मनसाप्यगात्
देवं मुनिं वा यक्षं वा पतित्वे पतिवत्सला
Upatasthe cha bhartaram na chanyam manasapyagat
Devam munim va yaksham va patitve pativatsala
30.33
ततः कदाचिद्भगवान्पर्वतोऽनुससार ह
वनं विरहितं किंचित्तत्रापश्यत्स नारदम्
Tatah kadachidbhagavanparvatonusasara ha
Vanam virahitam kinchittatrapashyatsa naradam
30.34
ततोऽभिवाद्य प्रोवाच नारदं पर्वतस्तदा
भवान्प्रसादं कुरुतां स्वर्गादेशाय मे प्रभो
Tatobhivadya provacha naradam parvatastada
Bhavanprasadam kurutam svargadeshaya me prabho
30.35
तमुवाच ततो दृष्ट्वा पर्वतं नारदस्तदा
कृताञ्जलिमुपासीनं दीनं दीनतरः स्वयम्
Tamuvacha tato drishtva parvatam naradastada
Kritanjalimupasinam dinam dinatarah svayam
30.36
त्वयाहं प्रथमं शप्तो वानरस्त्वं भविष्यसि
इत्युक्तेन मया पश्चाच्छप्तस्त्वमपि मत्सरात्
अद्यप्रभृति वै वासं स्वर्गे नावाप्स्यसीति ह
Tvayaham prathamam shapto vanarastvam bhavishyasi
Ityuktena maya pashchachchhaptastvamapi matsarat
Adyaprabhriti vai vasam svarge navapsyasiti ha
30.37
तव नैतद्धि सदृशं पुत्रस्थाने हि मे भवान्
निवर्तयेतां तौ शापमन्योऽन्येन तदा मुनी
Tava naitaddhi sadrisham putrasthane hi me bhavan
Nivartayetam tau shapamanyonyena tada muni
30.38
श्रीसमृद्धं तदा दृष्ट्वा नारदं देवरूपिणम्
सुकुमारी प्रदुद्राव परपत्यभिशङ्कया
Shrisamriddham tada drishtva naradam devarupinam
Sukumari pradudrava parapatyabhishankaya
30.39
तां पर्वतस्ततो दृष्ट्वा प्रद्रवन्तीमनिन्दिताम्
अब्रवीत्तव भर्तैष नात्र कार्या विचारणा
Tam parvatastato drishtva pradravantimaninditam
Abravittava bhartaisha natra karya vicharana
30.40
ऋषिः परमधर्मात्मा नारदो भगवान्प्रभुः
तवैवाभेद्यहृदयो मा ते भूदत्र संशयः
Rishih paramadharmatma narado bhagavanprabhuh
Tavaivabhedyahridayo ma te bhudatra sanshayah
30.41
सानुनीता बहुविधं पर्वतेन महात्मना
शापदोषं च तं भर्तुः श्रुत्वा स्वां प्रकृतिं गता
पर्वतोऽथ ययौ स्वर्गं नारदोऽथ ययौ गृहान्
Sanunita bahuvidham parvatena mahatmana
Shapadosham cha tam bhartuh shrutva svam prakritim gata
Parvatotha yayau svargam naradotha yayau grihan
30.42
प्रत्यक्षकर्मा सर्वस्य नारदोऽयं महानृषिः
एष वक्ष्यति वै पृष्टो यथा वृत्तं नरोत्तम
Pratyakshakarma sarvasya naradoyam mahanrishih
Esha vakshyati vai prishto yatha vrittam narottama