UtshovChapter 319
319.1
भीष्म उवाच
गिरिपृष्ठं समारुह्य सुतो व्यासस्य भारत
समे देशे विविक्ते च निःशलाक उपाविशत्
Bhishma uvacha
Giriprishtham samaruhya suto vyasasya bharata
Same deshe vivikte cha nihshalaka upavishat
319.2
धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं महामुनिः
पादात्प्रभृति गात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित्
Dharayamasa chatmanam yathashastram mahamunih
Padatprabhriti gatreshu kramena kramayogavit
319.3
ततः स प्राङ्मुखो विद्वानादित्ये नचिरोदिते
पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत्
Tatah sa pranmukho vidvanaditye nachirodite
Panipadam samadhaya vinitavadupavishat
319.4
न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो नापि दर्शनम्
यत्र वैयासकिर्धीमान्योक्तुं समुपचक्रमे
Na tatra pakshisanghato na shabdo napi darshanam
Yatra vaiyasakirdhimanyoktum samupachakrame
319.5
स ददर्श तदात्मानं सर्वसङ्गविनिःसृतम्
प्रजहास ततो हासं शुकः संप्रेक्ष्य भास्करम्
Sa dadarsha tadatmanam sarvasangavinihsritam
Prajahasa tato hasam shukah samprekshya bhaskaram
319.6
स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये
महायोगीश्वरो भूत्वा सोऽत्यक्रामद्विहायसम्
Sa punaryogamasthaya mokshamargopalabdhaye
Mahayogishvaro bhutva sotyakramadvihayasam
319.7
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा देवर्षिं नारदं तदा
निवेदयामास तदा स्वं योगं परमर्षये
Tatah pradakshinam kritva devarshim naradam tada
Nivedayamasa tada svam yogam paramarshaye
319.8
दृष्टो मार्गः प्रवृत्तोऽस्मि स्वस्ति तेऽस्तु तपोधन
त्वत्प्रसादाद्गमिष्यामि गतिमिष्टां महाद्युते
Drishto margah pravrittosmi svasti testu tapodhana
Tvatprasadadgamishyami gatimishtam mahadyute
319.9
नारदेनाभ्यनुज्ञातस्ततो द्वैपायनात्मजः
अभिवाद्य पुनर्योगमास्थायाकाशमाविशत्
Naradenabhyanugyatastato dvaipayanatmajah
Abhivadya punaryogamasthayakashamavishat
319.10
कैलासपृष्ठादुत्पत्य स पपात दिवं तदा
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः
Kailasaprishthadutpatya sa papata divam tada
Antarikshacharah shrimanvyasaputrah sunishchitah
319.11
तमुद्यन्तं द्विजश्रेष्ठं वैनतेयसमद्युतिम्
ददृशुः सर्वभूतानि मनोमारुतरंहसम्
Tamudyantam dvijashreshtham vainateyasamadyutim
Dadrishuh sarvabhutani manomarutaranhasam
319.12
व्यवसायेन लोकांस्त्रीन्सर्वान्सोऽथ विचिन्तयन्
आस्थितो दिव्यमध्वानं पावकार्कसमप्रभः
Vyavasayena lokanstrinsarvansotha vichintayan
Asthito divyamadhvanam pavakarkasamaprabhah
319.13
तमेकमनसं यान्तमव्यग्रमकुतोभयम्
ददृशुः सर्वभूतानि जङ्गमानीतराणि च
Tamekamanasam yantamavyagramakutobhayam
Dadrishuh sarvabhutani jangamanitarani cha
319.14
यथाशक्ति यथान्यायं पूजयां चक्रिरे तदा
पुष्पवर्षैश्च दिव्यैस्तमवचक्रुर्दिवौकसः
Yathashakti yathanyayam pujayam chakrire tada
Pushpavarshaishcha divyaistamavachakrurdivaukasah
319.15
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गन्धर्वाप्सरसां गणाः
ऋषयश्चैव संसिद्धाः परं विस्मयमागताः
Tam drishtva vismitah sarve gandharvapsarasam ganah
Rishayashchaiva sansiddhah param vismayamagatah
319.16
अन्तरिक्षचरः कोऽयं तपसा सिद्धिमागतः
अधःकायोर्ध्ववक्त्रश्च नेत्रैः समभिवाह्यते
Antarikshacharah koyam tapasa siddhimagatah
Adhahkayordhvavaktrashcha netraih samabhivahyate
319.17
ततः परमधीरात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
भास्करं समुदीक्षन्स प्राङ्मुखो वाग्यतोऽगमत्
शब्देनाकाशमखिलं पूरयन्निव सर्वतः
Tatah paramadhiratma trishu lokeshu vishrutah
Bhaskaram samudikshansa pranmukho vagyatogamat
Shabdenakashamakhilam purayanniva sarvatah
319.18
तमापतन्तं सहसा दृष्ट्वा सर्वाप्सरोगणाः
संभ्रान्तमनसो राजन्नासन्परमविस्मिताः
पञ्चचूडाप्रभृतयो भृशमुत्फुल्ललोचनाः
Tamapatantam sahasa drishtva sarvapsaroganah
Sambhrantamanaso rajannasanparamavismitah
Panchachudaprabhritayo bhrishamutphullalochanah
319.19
दैवतं कतमं ह्येतदुत्तमां गतिमास्थितम्
सुनिश्चितमिहायाति विमुक्तमिव निःस्पृहम्
Daivatam katamam hyetaduttamam gatimasthitam
Sunishchitamihayati vimuktamiva nihspriham
319.20
ततः समतिचक्राम मलयं नाम पर्वतम्
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च यं नित्यमुपसेवते
ते स्म ब्रह्मर्षिपुत्रस्य विस्मयं ययतुः परम्
Tatah samatichakrama malayam nama parvatam
Urvashi purvachittishcha yam nityamupasevate
Te sma brahmarshiputrasya vismayam yayatuh param
319.21
अहो बुद्धिसमाधानं वेदाभ्यासरते द्विजे
अचिरेणैव कालेन नभश्चरति चन्द्रवत्
पितृशुश्रूषया सिद्धिं संप्राप्तोऽयमनुत्तमाम्
Aho buddhisamadhanam vedabhyasarate dvije
Achirenaiva kalena nabhashcharati chandravat
Pitrishushrushaya siddhim sampraptoyamanuttamam
319.22
पितृभक्तो दृढतपाः पितुः सुदयितः सुतः
अनन्यमनसा तेन कथं पित्रा विवर्जितः
Pitribhakto dridhatapah pituh sudayitah sutah
Ananyamanasa tena katham pitra vivarjitah
319.23
उर्वश्या वचनं श्रुत्वा शुकः परमधर्मवित्
उदैक्षत दिशः सर्वा वचने गतमानसः
Urvashya vachanam shrutva shukah paramadharmavit
Udaikshata dishah sarva vachane gatamanasah
319.24
सोऽन्तरिक्षं महीं चैव सशैलवनकाननाम्
आलोकयामास तदा सरांसि सरितस्तथा
Sontariksham mahim chaiva sashailavanakananam
Alokayamasa tada saransi saritastatha
319.25
ततो द्वैपायनसुतं बहुमानपुरःसरम्
कृताञ्जलिपुटाः सर्वा निरीक्षन्ते स्म देवताः
Tato dvaipayanasutam bahumanapurahsaram
Kritanjaliputah sarva nirikshante sma devatah
319.26
अब्रवीत्तास्तदा वाक्यं शुकः परमधर्मवित्
पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमानः शुकेति वै
Abravittastada vakyam shukah paramadharmavit
Pita yadyanugachchhenmam kroshamanah shuketi vai
319.27
ततः प्रतिवचो देयं सर्वैरेव समाहितैः
एतन्मे स्नेहतः सर्वे वचनं कर्तुमर्हथ
Tatah prativacho deyam sarvaireva samahitaih
Etanme snehatah sarve vachanam kartumarhatha
319.28
शुकस्य वचनं श्रुत्वा दिशः सवनकाननाः
समुद्राः सरितः शैलाः प्रत्यूचुस्तं समन्ततः
Shukasya vachanam shrutva dishah savanakananah
Samudrah saritah shailah pratyuchustam samantatah
319.29
यथाज्ञापयसे विप्र बाढमेवं भविष्यति
ऋषेर्व्याहरतो वाक्यं प्रतिवक्ष्यामहे वयम्
Yathagyapayase vipra badhamevam bhavishyati
Rishervyaharato vakyam prativakshyamahe vayam