UtshovChapter 311
311.1
भीष्म उवाच
स लब्ध्वा परमं देवाद्वरं सत्यवतीसुतः
अरणीं त्वथ संगृह्य ममन्थाग्निचिकीर्षया
Bhishma uvacha
Sa labdhva paramam devadvaram satyavatisutah
Aranim tvatha sangrihya mamanthagnichikirshaya
311.2
अथ रूपं परं राजन्बिभ्रतीं स्वेन तेजसा
घृताचीं नामाप्सरसमपश्यद्भगवानृषिः
Atha rupam param rajanbibhratim svena tejasa
Ghritachim namapsarasamapashyadbhagavanrishih
311.3
ऋषिरप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितः
अभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्युधिष्ठिर
Rishirapsarasam drishtva sahasa kamamohitah
Abhavadbhagavanvyaso vane tasminyudhishthira
311.4
सा च कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम्
शुकी भूत्वा महाराज घृताची समुपागमत्
Sa cha kritva tada vyasam kamasanvignamanasam
Shuki bhutva maharaja ghritachi samupagamat
311.5
स तामप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येन संवृताम्
शरीरजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह
Sa tamapsarasam drishtva rupenanyena sanvritam
Sharirajenanugatah sarvagatratigena ha
311.6
स तु धैर्येण महता निगृह्णन्हृच्छयं मुनिः
न शशाक नियन्तुं तद्व्यासः प्रविसृतं मनः
भावित्वाच्चैव भावस्य घृताच्या वपुषा हृतः
Sa tu dhairyena mahata nigrihnanhrichchhayam munih
Na shashaka niyantum tadvyasah pravisritam manah
Bhavitvachchaiva bhavasya ghritachya vapusha hritah
311.7
यत्नान्नियच्छतस्तस्य मुनेरग्निचिकीर्षया
अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमवापतत्
Yatnanniyachchhatastasya muneragnichikirshaya
Aranyameva sahasa tasya shukramavapatat
311.8
सोऽविशङ्केन मनसा तथैव द्विजसत्तमः
अरणीं ममन्थ ब्रह्मर्षिस्तस्यां जज्ञे शुको नृप
Sovishankena manasa tathaiva dvijasattamah
Aranim mamantha brahmarshistasyam jagye shuko nripa
311.9
शुक्रे निर्मथ्यमाने तु शुको जज्ञे महातपाः
परमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः
Shukre nirmathyamane tu shuko jagye mahatapah
Paramarshirmahayogi aranigarbhasambhavah
311.10
यथाध्वरे समिद्धोऽग्निर्भाति हव्यमुपात्तवान्
तथारूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्निव तेजसा
Yathadhvare samiddhognirbhati havyamupattavan
Tatharupah shuko jagye prajvalanniva tejasa
311.11
बिभ्रत्पितुश्च कौरव्य रूपवर्णमनुत्तमम्
बभौ तदा भावितात्मा विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्
Bibhratpitushcha kauravya rupavarnamanuttamam
Babhau tada bhavitatma vidhumogniriva jvalan
311.12
तं गङ्गा सरितां श्रेष्ठा मेरुपृष्ठे जनेश्वर
स्वरूपिणी तदाभ्येत्य स्नापयामास वारिणा
Tam ganga saritam shreshtha meruprishthe janeshvara
Svarupini tadabhyetya snapayamasa varina
311.13
अन्तरिक्षाच्च कौरव्य दण्डः कृष्णाजिनं च ह
पपात भुवि राजेन्द्र शुकस्यार्थे महात्मनः
Antarikshachcha kauravya dandah krishnajinam cha ha
Papata bhuvi rajendra shukasyarthe mahatmanah
311.14
जेगीयन्ते स्म गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः
देवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यन्त महास्वनाः
Jegiyante sma gandharva nanritushchapsaroganah
Devadundubhayashchaiva pravadyanta mahasvanah
311.15
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा तुम्बुरुनारदौ
हाहाहूहू च गन्धर्वौ तुष्टुवुः शुकसंभवम्
Vishvavasushcha gandharvastatha tumburunaradau
Hahahuhu cha gandharvau tushtuvuh shukasambhavam
311.16
तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताः
देवा देवर्षयश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपि च
Tatra shakrapurogashcha lokapalah samagatah
Deva devarshayashchaiva tatha brahmarshayopi cha
311.17
दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्षात्र मारुतः
जङ्गमं स्थावरं चैव प्रहृष्टमभवज्जगत्
Divyani sarvapushpani pravavarshatra marutah
Jangamam sthavaram chaiva prahrishtamabhavajjagat
311.18
तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिः
जातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा
Tam mahatma svayam pritya devya saha mahadyutih
Jatamatram muneh putram vidhinopanayattada
311.19
तस्य देवेश्वरः शक्रो दिव्यमद्भुतदर्शनम्
ददौ कमण्डलुं प्रीत्या देववासांसि चाभिभो
Tasya deveshvarah shakro divyamadbhutadarshanam
Dadau kamandalum pritya devavasansi chabhibho
311.20
हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशः
प्रदक्षिणमवर्तन्त शुकाश्चाषाश्च भारत
Hansashcha shatapatrashcha sarasashcha sahasrashah
Pradakshinamavartanta shukashchashashcha bharata
311.21
आरणेयस्तथा दिव्यं प्राप्य जन्म महाद्युतिः
तत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः
Araneyastatha divyam prapya janma mahadyutih
Tatraivovasa medhavi vratachari samahitah
311.22
उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः
उपतस्थुर्महाराज यथास्य पितरं तथा
Utpannamatram tam vedah sarahasyah sasangrahah
Upatasthurmaharaja yathasya pitaram tatha
311.23
बृहस्पतिं तु वव्रे स वेदवेदाङ्गभाष्यवित्
उपाध्यायं महाराज धर्ममेवानुचिन्तयन्
Brihaspatim tu vavre sa vedavedangabhashyavit
Upadhyayam maharaja dharmamevanuchintayan
311.24
सोऽधीत्य वेदानखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान्
इतिहासं च कार्त्स्न्येन राजशास्त्राणि चाभिभो
Sodhitya vedanakhilansarahasyansasangrahan
Itihasam cha kartsnyena rajashastrani chabhibho
311.25
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिः
उग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहितः
Gurave dakshinam dattva samavritto mahamunih
Ugram tapah samarebhe brahmachari samahitah
311.26
देवतानामृषीणां च बाल्येऽपि स महातपाः
संमन्त्रणीयो मान्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा
Devatanamrishinam cha balyepi sa mahatapah
Sammantraniyo manyashcha gyanena tapasa tatha
311.27
न त्वस्य रमते बुद्धिराश्रमेषु नराधिप
त्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः
Na tvasya ramate buddhirashrameshu naradhipa
Trishu garhasthyamuleshu mokshadharmanudarshinah