UtshovChapter 278
278.1
युधिष्ठिर उवाच
तिष्ठते मे सदा तात कौतूहलमिदं हृदि
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुपितामह
Yudhishthira uvacha
Tishthate me sada tata kautuhalamidam hridi
Tadaham shrotumichchhami tvattah kurupitamaha
278.2
कथं देवर्षिरुशना सदा काव्यो महामतिः
असुराणां प्रियकरः सुराणामप्रिये रतः
Katham devarshirushana sada kavyo mahamatih
Asuranam priyakarah suranamapriye ratah
278.3
वर्धयामास तेजश्च किमर्थममितौजसाम्
नित्यं वैरनिबद्धाश्च दानवाः सुरसत्तमैः
Vardhayamasa tejashcha kimarthamamitaujasam
Nityam vairanibaddhashcha danavah surasattamaih
278.4
कथं चाप्युशना प्राप शुक्रत्वममरद्युतिः
ऋद्धिं च स कथं प्राप्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे
Katham chapyushana prapa shukratvamamaradyutih
Riddhim cha sa katham praptah sarvametadbravihi me
278.5
न याति च स तेजस्वी मध्येन नभसः कथम्
एतदिच्छामि विज्ञातुं निखिलेन पितामह
Na yati cha sa tejasvi madhyena nabhasah katham
Etadichchhami vigyatum nikhilena pitamaha
278.6
भीष्म उवाच
शृणु राजन्नवहितः सर्वमेतद्यथातथम्
यथामति यथा चैतच्छ्रुतपूर्वं मयानघ
Bhishma uvacha
Shrinu rajannavahitah sarvametadyathatatham
Yathamati yatha chaitachchhrutapurvam mayanagha
278.7
एष भार्गवदायादो मुनिः सत्यो दृढव्रतः
असुराणां प्रियकरो निमित्ते करुणात्मके
Esha bhargavadayado munih satyo dridhavratah
Asuranam priyakaro nimitte karunatmake
278.8
इन्द्रोऽथ धनदो राजा यक्षरक्षोधिपः स च
प्रभविष्णुश्च कोशस्य जगतश्च तथा प्रभुः
Indrotha dhanado raja yaksharakshodhipah sa cha
Prabhavishnushcha koshasya jagatashcha tatha prabhuh
278.9
तस्यात्मानमथाविश्य योगसिद्धो महामुनिः
रुद्ध्वा धनपतिं देवं योगेन हृतवान्वसु
Tasyatmanamathavishya yogasiddho mahamunih
Ruddhva dhanapatim devam yogena hritavanvasu
278.10
हृते धने ततः शर्म न लेभे धनदस्तथा
आपन्नमन्युः संविग्नः सोऽभ्यगात्सुरसत्तमम्
Hrite dhane tatah sharma na lebhe dhanadastatha
Apannamanyuh sanvignah sobhyagatsurasattamam
278.11
निवेदयामास तदा शिवायामिततेजसे
देवश्रेष्ठाय रुद्राय सौम्याय बहुरूपिणे
Nivedayamasa tada shivayamitatejase
Devashreshthaya rudraya saumyaya bahurupine
278.12
कुबेर उवाच
योगात्मकेनोशनसा रुद्ध्वा मम हृतं वसु
योगेनात्मगतिं कृत्वा निःसृतश्च महातपाः
Kubera uvacha
Yogatmakenoshanasa ruddhva mama hritam vasu
Yogenatmagatim kritva nihsritashcha mahatapah
278.13
भीष्म उवाच
एतच्छ्रुत्वा ततः क्रुद्धो महायोगी महेश्वरः
संरक्तनयनो राजञ्शूलमादाय तस्थिवान्
Bhishma uvacha
Etachchhrutva tatah kruddho mahayogi maheshvarah
Sanraktanayano rajanshulamadaya tasthivan
278.14
क्वास्वौ क्वासाविति प्राह गृहीत्वा परमायुधम्
उशना दूरतस्तस्य बभौ ज्ञात्वा चिकीर्षितम्
Kvasvau kvasaviti praha grihitva paramayudham
Ushana duratastasya babhau gyatva chikirshitam
278.15
स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनः
गतिमागमनं वेत्ति स्थानं वेत्ति ततः प्रभुः
Sa mahayogino buddhva tam rosham vai mahatmanah
Gatimagamanam vetti sthanam vetti tatah prabhuh
278.16
संचिन्त्योग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम्
उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत
Sanchintyogrena tapasa mahatmanam maheshvaram
Ushana yogasiddhatma shulagre pratyadrishyata
278.17
विज्ञातरूपः स तदा तपःसिद्धेन धन्विना
ज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत्
Vigyatarupah sa tada tapahsiddhena dhanvina
Gyatva shulam cha deveshah panina samanamayat
278.18
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा
पिनाकमिति चोवाच शूलमुग्रायुधः प्रभुः
Anatenatha shulena paninamitatejasa
Pinakamiti chovacha shulamugrayudhah prabhuh
278.19
पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तमुमापतिः
आस्यं विवृत्य ककुदी पाणिं संप्राक्षिपच्छनैः
Panimadhyagatam drishtva bhargavam tamumapatih
Asyam vivritya kakudi panim samprakshipachchhanaih
278.20
स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुः
व्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः
Sa tu pravishta ushana koshtham maheshvaram prabhuh
Vyacharachchapi tatrasau mahatma bhrigunandanah
278.21
युधिष्ठिर उवाच
किमर्थं व्यचरद्राजन्नुशना तस्य धीमतः
जठरे देवदेवस्य किं चाकार्षीन्महाद्युतिः
Yudhishthira uvacha
Kimartham vyacharadrajannushana tasya dhimatah
Jathare devadevasya kim chakarshinmahadyutih
278.22
भीष्म उवाच
पुरा सोऽन्तर्जलगतः स्थाणुभूतो महाव्रतः
वर्षाणामभवद्राजन्प्रयुतान्यर्बुदानि च
Bhishma uvacha
Pura sontarjalagatah sthanubhuto mahavratah
Varshanamabhavadrajanprayutanyarbudani cha
278.23
उदतिष्ठत्तपस्तप्त्वा दुश्चरं स महाह्रदात्
ततो देवातिदेवस्तं ब्रह्मा समुपसर्पत
Udatishthattapastaptva dushcharam sa mahahradat
Tato devatidevastam brahma samupasarpata
278.24
तपोवृद्धिमपृच्छच्च कुशलं चैनमव्ययम्
तपः सुचीर्णमिति च प्रोवाच वृषभध्वजः
Tapovriddhimaprichchhachcha kushalam chainamavyayam
Tapah suchirnamiti cha provacha vrishabhadhvajah
278.25
तत्संयोगेन वृद्धिं चाप्यपश्यत्स तु शंकरः
महामतिरचिन्त्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा
Tatsanyogena vriddhim chapyapashyatsa tu shankarah
Mahamatirachintyatma satyadharmaratah sada
278.26
स तेनाढ्यो महायोगी तपसा च धनेन च
व्यराजत महाराज त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्
Sa tenadhyo mahayogi tapasa cha dhanena cha
Vyarajata maharaja trishu lokeshu viryavan
278.27
ततः पिनाकी योगात्मा ध्यानयोगं समाविशत्
उशना तु समुद्विग्नो निलिल्ये जठरे ततः
Tatah pinaki yogatma dhyanayogam samavishat
Ushana tu samudvigno nililye jathare tatah
278.28
तुष्टाव च महायोगी देवं तत्रस्थ एव च
निःसारं काङ्क्षमाणस्तु तेजसा प्रत्यहन्यत
Tushtava cha mahayogi devam tatrastha eva cha
Nihsaram kankshamanastu tejasa pratyahanyata
278.29
उशना तु तदोवाच जठरस्थो महामुनिः
प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनररिंदम
Ushana tu tadovacha jatharastho mahamunih
Prasadam me kurushveti punah punararindama
278.30
तमुवाच महादेवो गच्छ शिश्नेन मोक्षणम्
इति स्रोतांसि सर्वाणि रुद्ध्वा त्रिदशपुंगवः
Tamuvacha mahadevo gachchha shishnena mokshanam
Iti srotansi sarvani ruddhva tridashapungavah
278.31
अपश्यमानः स द्वारं सर्वतःपिहितो मुनिः
पर्यक्रामद्दह्यमान इतश्चेतश्च तेजसा
Apashyamanah sa dvaram sarvatahpihito munih
Paryakramaddahyamana itashchetashcha tejasa
278.32
स विनिष्क्रम्य शिश्नेन शुक्रत्वमभिपेदिवान्
कार्येण तेन नभसो नागच्छत च मध्यतः
Sa vinishkramya shishnena shukratvamabhipedivan
Karyena tena nabhaso nagachchhata cha madhyatah
278.33
निष्क्रान्तमथ तं दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव तेजसा
भवो रोषसमाविष्टः शूलोद्यतकरः स्थितः
Nishkrantamatha tam drishtva jvalantamiva tejasa
Bhavo roshasamavishtah shulodyatakarah sthitah
278.34
न्यवारयत तं देवी क्रुद्धं पशुपतिं पतिम्
पुत्रत्वमगमद्देव्या वारिते शंकरे च सः
Nyavarayata tam devi kruddham pashupatim patim
Putratvamagamaddevya varite shankare cha sah
278.35
देव्युवाच
हिंसनीयस्त्वया नैष मम पुत्रत्वमागतः
न हि देवोदरात्कश्चिन्निःसृतो नाशमर्छति
Devyuvacha
Hinsaniyastvaya naisha mama putratvamagatah
Na hi devodaratkashchinnihsrito nashamarchhati
278.36
भीष्म उवाच
ततः प्रीतोऽभवद्देव्याः प्रहसंश्चेदमब्रवीत्
गच्छत्वेष यथाकाममिति राजन्पुनः पुनः
Bhishma uvacha
Tatah pritobhavaddevyah prahasanshchedamabravit
Gachchhatvesha yathakamamiti rajanpunah punah
278.37
ततः प्रणम्य वरदं देवं देवीमुमां तथा
उशना प्राप तद्धीमान्गतिमिष्टां महामुनिः
Tatah pranamya varadam devam devimumam tatha
Ushana prapa taddhimangatimishtam mahamunih
278.38
एतत्ते कथितं तात भार्गवस्य महात्मनः
चरितं भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि
Etatte kathitam tata bhargavasya mahatmanah
Charitam bharatashreshtha yanmam tvam pariprichchhasi