Chapter 268

268.1

युधिष्ठिर उवाच
भ्रातरः पितरः पुत्रा ज्ञातयः सुहृदस्तथा
अर्थहेतोर्हताः क्रूरैरस्माभिः पापबुद्धिभिः

Yudhishthira uvacha
Bhratarah pitarah putra gyatayah suhridastatha
Arthahetorhatah krurairasmabhih papabuddhibhih

येयमर्थोद्भवा तृष्णा कथमेतां पितामह
निवर्तयेम पापं हि तृष्णया कारिता वयम्

Yeyamarthodbhava trishna kathametam pitamaha
Nivartayema papam hi trishnaya karita vayam

भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते

Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Gitam videharajena mandavyayanuprichchhate

सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन

Susukham bata jivami yasya me nasti kinchana
Mithilayam pradiptayam na me dahyati kinchana

अर्थाः खलु समृद्धा हि बाढं दुःखं विजानताम्
असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान्

Arthah khalu samriddha hi badham duhkham vijanatam
Asamriddhastvapi sada mohayantyavichakshanan

यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम्
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम्

Yachcha kamasukham loke yachcha divyam mahatsukham
Trishnakshayasukhasyaite narhatah shodashim kalam

यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते
तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते

Yathaiva shringam goh kale vardhamanasya vardhate
Tathaiva trishna vittena vardhamanena vardhate

किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम्
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते पुनः

Kinchideva mamatvena yada bhavati kalpitam
Tadeva paritapaya nashe sampadyate punah

न कामाननुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः
प्राप्यार्थमुपयुञ्जीत धर्मे कामं विवर्जयेत्

Na kamananurudhyeta duhkham kameshu vai ratih
Prapyarthamupayunjita dharme kamam vivarjayet

विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत्
कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं त्यजति वै सह

Vidvansarveshu bhuteshu vyaghramansopamo bhavet
Kritakrityo vishuddhatma sarvam tyajati vai saha

उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये
भयाभये च संत्यज्य संप्रशान्तो निरामयः

Ubhe satyanrite tyaktva shokanandau priyapriye
Bhayabhaye cha santyajya samprashanto niramayah

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

Ya dustyaja durmatibhirya na jiryati jiryatah
Yosau pranantiko rogastam trishnam tyajatah sukham

चारित्रमात्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धमनामयम्
धर्मात्मा लभते कीर्तिं प्रेत्य चेह यथासुखम्

Charitramatmanah pashyanshchandrashuddhamanamayam
Dharmatma labhate kirtim pretya cheha yathasukham

राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्द्विजः
पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षमाश्रितः

Ragyastadvachanam shrutva pritimanabhavaddvijah
Pujayitva cha tadvakyam mandavyo mokshamashritah