UtshovChapter 252
252.1
युधिष्ठिर उवाच
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम्
प्रतिभा त्वस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः
Yudhishthira uvacha
Sukshmam sadhu samadishtam bhavata dharmalakshanam
Pratibha tvasti me kachittam bruyamanumanatah
252.2
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया
इममन्यं प्रवक्ष्यामि न राजन्विग्रहादिव
Bhuyanso hridaye ye me prashnaste vyahritastvaya
Imamanyam pravakshyami na rajanvigrahadiva
252.3
इमानि हि प्रापयन्ति सृजन्त्युत्तारयन्ति च
न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम्
Imani hi prapayanti srijantyuttarayanti cha
Na dharmah paripathena shakyo bharata veditum
252.4
अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः
आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम्
Anyo dharmah samasthasya vishamasthasya chaparah
Apadastu katham shakyah paripathena veditum
252.5
सदाचारो मतो धर्मः सन्तस्त्वाचारलक्षणाः
साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणम्
Sadacharo mato dharmah santastvacharalakshanah
Sadhyasadhyam katham shakyam sadacharo hyalakshanam
252.6
दृश्यते धर्मरूपेण अधर्मं प्राकृतश्चरन्
धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन्
Drishyate dharmarupena adharmam prakritashcharan
Dharmam chadharmarupena kashchidaprakritashcharan
252.7
पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम्
Punarasya pramanam hi nirdishtam shastrakovidaih
Vedavadashchanuyugam hrasantiti ha nah shrutam
252.8
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव
Anye kritayuge dharmastretayam dvaparepare
Anye kaliyuge dharma yathashaktikrita iva
252.9
आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहः
आम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः
Amnayavachanam satyamityayam lokasangrahah
Amnayebhyah param vedah prasrita vishvatomukhah
252.10
ते चेत्सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन्न विद्यते
प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः
Te chetsarve pramanam vai pramanam tanna vidyate
Pramane chapramane cha viruddhe shastrata kutah
252.11
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः
या या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति
Dharmasya hriyamanasya balavadbhirduratmabhih
Ya ya vikriyate sanstha tatah sapi pranashyati
252.12
विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वा
अणीयान्क्षुरधाराया गरीयान्पर्वतादपि
Vidma chaivam na va vidma shakyam va veditum na va
Aniyankshuradharaya gariyanparvatadapi
252.13
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम्
Gandharvanagarakarah prathamam sampradrishyate
Anvikshyamanah kavibhih punargachchhatyadarshanam
252.14
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारत
स्मृतोऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते
Nipananiva gobhyashe kshetre kulyeva bharata
Smritopi shashvato dharmo viprahino na drishyate
252.15
कामादन्ये क्षयादन्ये कारणैरपरैस्तथा
असन्तो हि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे
Kamadanye kshayadanye karanairaparaistatha
Asanto hi vrithacharam bhajante bahavopare
252.16
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलीनस्त्वेव साधुषु
अन्ये तानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत
Dharmo bhavati sa kshipram vilinastveva sadhushu
Anye tanahurunmattanapi chavahasantyuta
252.17
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः
न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रदृश्यते
Mahajana hyupavritta rajadharmam samashritah
Na hi sarvahitah kashchidacharah sampradrishyate
252.18
तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः
दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया
Tenaivanyah prabhavati soparam badhate punah
Drishyate chaiva sa punastulyarupo yadrichchhaya
252.19
येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते
आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत्
Yenaivanyah prabhavati soparanapi badhate
Acharanamanaikagryam sarveshameva lakshayet
252.20
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः
तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती
Chirabhipannah kavibhih purvam dharma udahritah
Tenacharena purvena sanstha bhavati shashvati