UtshovChapter 250
250.1
नारद उवाच
विनीय दुःखमबला सा त्वतीवायतेक्षणा
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा लतेवावर्जिता तदा
Narada uvacha
Viniya duhkhamabala sa tvativayatekshana
Uvacha pranjalirbhutva latevavarjita tada
250.2
त्वया सृष्टा कथं नारी मादृशी वदतां वर
रौद्रकर्माभिजायेत सर्वप्राणिभयंकरी
Tvaya srishta katham nari madrishi vadatam vara
Raudrakarmabhijayeta sarvapranibhayankari
250.3
बिभेम्यहमधर्मस्य धर्म्यमादिश कर्म मे
त्वं मां भीतामवेक्षस्व शिवेनेश्वर चक्षुषा
Bibhemyahamadharmasya dharmyamadisha karma me
Tvam mam bhitamavekshasva shiveneshvara chakshusha
250.4
बालान्वृद्धान्वयःस्थांश्च न हरेयमनागसः
प्राणिनः प्राणिनामीश नमस्तेऽभिप्रसीद मे
Balanvriddhanvayahsthanshcha na hareyamanagasah
Praninah praninamisha namastebhiprasida me
250.5
प्रियान्पुत्रान्वयस्यांश्च भ्रातॄन्मातॄः पितॄनपि
अपध्यास्यन्ति यद्देव मृतांस्तेषां बिभेम्यहम्
Priyanputranvayasyanshcha bhratrinmatrih pitrinapi
Apadhyasyanti yaddeva mritanstesham bibhemyaham
250.6
कृपणाश्रुपरिक्लेदो दहेन्मां शाश्वतीः समाः
तेभ्योऽहं बलवद्भीता शरणं त्वामुपागता
Kripanashruparikledo dahenmam shashvatih samah
Tebhyoham balavadbhita sharanam tvamupagata
250.7
यमस्य भवने देव यात्यन्ते पापकर्मिणः
प्रसादये त्वा वरद प्रसादं कुरु मे प्रभो
Yamasya bhavane deva yatyante papakarminah
Prasadaye tva varada prasadam kuru me prabho
250.8
एतमिच्छाम्यहं कामं त्वत्तो लोकपितामह
इच्छेयं त्वत्प्रसादाच्च तपस्तप्तुं सुरेश्वर
Etamichchhamyaham kamam tvatto lokapitamaha
Ichchheyam tvatprasadachcha tapastaptum sureshvara
250.9
पितामह उवाच
मृत्यो संकल्पिता मे त्वं प्रजासंहारहेतुना
गच्छ संहर सर्वास्त्वं प्रजा मा च विचारय
Pitamaha uvacha
Mrityo sankalpita me tvam prajasanharahetuna
Gachchha sanhara sarvastvam praja ma cha vicharaya
250.10
एतदेवमवश्यं हि भविता नैतदन्यथा
क्रियतामनवद्याङ्गि यथोक्तं मद्वचोऽनघे
Etadevamavashyam hi bhavita naitadanyatha
Kriyatamanavadyangi yathoktam madvachonaghe
250.11
नारद उवाच
एवमुक्ता महाबाहो मृत्युः परपुरंजय
न व्याजहार तस्थौ च प्रह्वा भगवदुन्मुखी
Narada uvacha
Evamukta mahabaho mrityuh parapuranjaya
Na vyajahara tasthau cha prahva bhagavadunmukhi
250.12
पुनः पुनरथोक्ता सा गतसत्त्वेव भामिनी
तूष्णीमासीत्ततो देवो देवानामीश्वरेश्वरः
Punah punarathokta sa gatasattveva bhamini
Tushnimasittato devo devanamishvareshvarah
250.13
प्रससाद किल ब्रह्मा स्वयमेवात्मनात्मवान्
स्मयमानश्च लोकेशो लोकान्सर्वानवैक्षत
Prasasada kila brahma svayamevatmanatmavan
Smayamanashcha lokesho lokansarvanavaikshata
250.14
निवृत्तरोषे तस्मिंस्तु भगवत्यपराजिते
सा कन्यापजगामास्य समीपादिति नः श्रुतम्
Nivrittaroshe tasminstu bhagavatyaparajite
Sa kanyapajagamasya samipaditi nah shrutam
250.15
अपसृत्याप्रतिश्रुत्य प्रजासंहरणं तदा
त्वरमाणेव राजेन्द्र मृत्युर्धेनुकमभ्ययात्
Apasrityapratishrutya prajasanharanam tada
Tvaramaneva rajendra mrityurdhenukamabhyayat
250.16
सा तत्र परमं देवी तपोऽचरत दुश्चरम्
समा ह्येकपदे तस्थौ दश पद्मानि पञ्च च
Sa tatra paramam devi tapocharata dushcharam
Sama hyekapade tasthau dasha padmani pancha cha
250.17
तां तथा कुर्वतीं तत्र तपः परमदुश्चरम्
पुनरेव महातेजा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
Tam tatha kurvatim tatra tapah paramadushcharam
Punareva mahateja brahma vachanamabravit
250.18
कुरुष्व मे वचो मृत्यो तदनादृत्य सत्वरा
तथैवैकपदे तात पुनरन्यानि सप्त सा
Kurushva me vacho mrityo tadanadritya satvara
Tathaivaikapade tata punaranyani sapta sa
250.19
तस्थौ पद्मानि षट्चैव पञ्च द्वे चैव मानद
भूयः पद्मायुतं तात मृगैः सह चचार सा
Tasthau padmani shatchaiva pancha dve chaiva manada
Bhuyah padmayutam tata mrigaih saha chachara sa
250.20
पुनर्गत्वा ततो राजन्मौनमातिष्ठदुत्तमम्
अप्सु वर्षसहस्राणि सप्त चैकं च पार्थिव
Punargatva tato rajanmaunamatishthaduttamam
Apsu varshasahasrani sapta chaikam cha parthiva
250.21
ततो जगाम सा कन्या कौशिकीं भरतर्षभ
तत्र वायुजलाहारा चचार नियमं पुनः
Tato jagama sa kanya kaushikim bharatarshabha
Tatra vayujalahara chachara niyamam punah
250.22
ततो ययौ महाभागा गङ्गां मेरुं च केवलम्
तस्थौ दार्विव निश्चेष्टा भूतानां हितकाम्यया
Tato yayau mahabhaga gangam merum cha kevalam
Tasthau darviva nishcheshta bhutanam hitakamyaya
250.23
ततो हिमवतो मूर्ध्नि यत्र देवाः समीजिरे
तत्राङ्गुष्ठेन राजेन्द्र निखर्वमपरं ततः
तस्थौ पितामहं चैव तोषयामास यत्नतः
Tato himavato murdhni yatra devah samijire
Tatrangushthena rajendra nikharvamaparam tatah
Tasthau pitamaham chaiva toshayamasa yatnatah
250.24
ततस्तामब्रवीत्तत्र लोकानां प्रभवाप्ययः
किमिदं वर्तते पुत्रि क्रियतां तद्वचो मम
Tatastamabravittatra lokanam prabhavapyayah
Kimidam vartate putri kriyatam tadvacho mama
250.25
ततोऽब्रवीत्पुनर्मृत्युर्भगवन्तं पितामहम्
न हरेयं प्रजा देव पुनस्त्वाहं प्रसादये
Tatobravitpunarmrityurbhagavantam pitamaham
Na hareyam praja deva punastvaham prasadaye
250.26
तामधर्मभयत्रस्तां पुनरेव च याचतीम्
तदाब्रवीद्देवदेवो निगृह्येदं वचस्ततः
Tamadharmabhayatrastam punareva cha yachatim
Tadabraviddevadevo nigrihyedam vachastatah
250.27
अधर्मो नास्ति ते मृत्यो संयच्छेमाः प्रजाः शुभे
मया ह्युक्तं मृषा भद्रे भविता नेह किंचन
Adharmo nasti te mrityo sanyachchhemah prajah shubhe
Maya hyuktam mrisha bhadre bhavita neha kinchana
250.28
धर्मः सनातनश्च त्वामिहैवानुप्रवेक्ष्यते
अहं च विबुधाश्चैव त्वद्धिते निरताः सदा
Dharmah sanatanashcha tvamihaivanupravekshyate
Aham cha vibudhashchaiva tvaddhite niratah sada
250.29
इममन्यं च ते कामं ददामि मनसेप्सितम्
न त्वा दोषेण यास्यन्ति व्याधिसंपीडिताः प्रजाः
Imamanyam cha te kamam dadami manasepsitam
Na tva doshena yasyanti vyadhisampiditah prajah
250.30
पुरुषेषु च रूपेण पुरुषस्त्वं भविष्यसि
स्त्रीषु स्त्रीरूपिणी चैव तृतीयेषु नपुंसकम्
Purusheshu cha rupena purushastvam bhavishyasi
Strishu strirupini chaiva tritiyeshu napunsakam
250.31
सैवमुक्ता महाराज कृताञ्जलिरुवाच ह
पुनरेव महात्मानं नेति देवेशमव्ययम्
Saivamukta maharaja kritanjaliruvacha ha
Punareva mahatmanam neti deveshamavyayam
250.32
तामब्रवीत्तदा देवो मृत्यो संहर मानवान्
अधर्मस्ते न भविता तथा ध्यास्याम्यहं शुभे
Tamabravittada devo mrityo sanhara manavan
Adharmaste na bhavita tatha dhyasyamyaham shubhe
250.33
यानश्रुबिन्दून्पतितानपश्यं; ये पाणिभ्यां धारितास्ते पुरस्तात्
ते व्याधयो मानवान्घोररूपाः; प्राप्ते काले पीडयिष्यन्ति मृत्यो
Yanashrubindunpatitanapashyam; ye panibhyam dharitaste purastat
Te vyadhayo manavanghorarupah; prapte kale pidayishyanti mrityo
250.34
सर्वेषां त्वं प्राणिनामन्तकाले; कामक्रोधौ सहितौ योजयेथाः
एवं धर्मस्त्वामुपैष्यत्यमेयो; न चाधर्मं लप्स्यसे तुल्यवृत्तिः
Sarvesham tvam praninamantakale; kamakrodhau sahitau yojayethah
Evam dharmastvamupaishyatyameyo; na chadharmam lapsyase tulyavrittih
250.35
एवं धर्मं पालयिष्यस्यथोक्तं; न चात्मानं मज्जयिष्यस्यधर्मे
तस्मात्कामं रोचयाभ्यागतं त्वं; संयोज्याथो संहरस्वेह जन्तून्
Evam dharmam palayishyasyathoktam; na chatmanam majjayishyasyadharme
Tasmatkamam rochayabhyagatam tvam; sanyojyatho sanharasveha jantun
250.36
सा वै तदा मृत्युसंज्ञापदेशा;च्छापाद्भीता बाढमित्यब्रवीत्तम्
अथो प्राणान्प्राणिनामन्तकाले; कामक्रोधौ प्राप्य निर्मोह्य हन्ति
Sa vai tada mrityusangyapadesha;chchhapadbhita badhamityabravittam
Atho prananpraninamantakale; kamakrodhau prapya nirmohya hanti
250.37
मृत्योर्ये ते व्याधयश्चाश्रुपाता; मनुष्याणां रुज्यते यैः शरीरम्
सर्वेषां वै प्राणिनां प्राणनान्ते; तस्माच्छोकं मा कृथा बुध्य बुद्ध्या
Mrityorye te vyadhayashchashrupata; manushyanam rujyate yaih shariram
Sarvesham vai praninam prananante; tasmachchhokam ma kritha budhya buddhya
250.38
सर्वे देवाः प्राणिनां प्राणनान्ते; गत्वा वृत्ताः संनिवृत्तास्तथैव
एवं सर्वे मानवाः प्राणनान्ते; गत्वावृत्ता देववद्राजसिंह
Sarve devah praninam prananante; gatva vrittah sannivrittastathaiva
Evam sarve manavah prananante; gatvavritta devavadrajasinha
250.39
वायुर्भीमो भीमनादो महौजाः; सर्वेषां च प्राणिनां प्राणभूतः
नानावृत्तिर्देहिनां देहभेदे; तस्माद्वायुर्देवदेवो विशिष्टः
Vayurbhimo bhimanado mahaujah; sarvesham cha praninam pranabhutah
Nanavrittirdehinam dehabhede; tasmadvayurdevadevo vishishtah
250.40
सर्वे देवा मर्त्यसंज्ञाविशिष्टाः; सर्वे मर्त्या देवसंज्ञाविशिष्टाः
तस्मात्पुत्रं मा शुचो राजसिंह; पुत्रः स्वर्गं प्राप्य ते मोदते ह
Sarve deva martyasangyavishishtah; sarve martya devasangyavishishtah
Tasmatputram ma shucho rajasinha; putrah svargam prapya te modate ha
250.41
एवं मृत्युर्देवसृष्टा प्रजानां; प्राप्ते काले संहरन्ती यथावत्
तस्याश्चैव व्याधयस्तेऽश्रुपाताः; प्राप्ते काले संहरन्तीह जन्तून्
Evam mrityurdevasrishta prajanam; prapte kale sanharanti yathavat
Tasyashchaiva vyadhayasteshrupatah; prapte kale sanharantiha jantun