UtshovChapter 249
249.1
स्थाणुरुवाच
प्रजासर्गनिमित्तं मे कार्यवत्तामिमां प्रभो
विद्धि सृष्टास्त्वया हीमा मा कुप्यासां पितामह
Sthanuruvacha
Prajasarganimittam me karyavattamimam prabho
Viddhi srishtastvaya hima ma kupyasam pitamaha
249.2
तव तेजोग्निना देव प्रजा दह्यन्ति सर्वशः
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं मा कुप्यासां जगत्प्रभो
Tava tejognina deva praja dahyanti sarvashah
Ta drishtva mama karunyam ma kupyasam jagatprabho
249.3
प्रजापतिरुवाच
न कुप्ये न च मे कामो न भवेरन्प्रजा इति
लाघवार्थं धरण्यास्तु ततः संहार इष्यते
Prajapatiruvacha
Na kupye na cha me kamo na bhaveranpraja iti
Laghavartham dharanyastu tatah sanhara ishyate
249.4
इयं हि मां सदा देवी भारार्ता समचोदयत्
संहारार्थं महादेव भारेणाप्सु निमज्जति
Iyam hi mam sada devi bhararta samachodayat
Sanharartham mahadeva bharenapsu nimajjati
249.5
यदाहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन्
संहारमासां वृद्धानां ततो मां क्रोध आविशत्
Yadaham nadhigachchhami buddhya bahu vicharayan
Sanharamasam vriddhanam tato mam krodha avishat
249.6
स्थाणुरुवाच
संहारान्तं प्रसीदस्व मा क्रुधस्त्रिदशेश्वर
मा प्रजाः स्थावरं चैव जङ्गमं च विनीनशः
Sthanuruvacha
Sanharantam prasidasva ma krudhastridasheshvara
Ma prajah sthavaram chaiva jangamam cha vininashah
249.7
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वं चैव तृणोलपम्
स्थावरं जङ्गमं चैव भूतग्रामं चतुर्विधम्
Palvalani cha sarvani sarvam chaiva trinolapam
Sthavaram jangamam chaiva bhutagramam chaturvidham
249.8
तदेतद्भस्मसाद्भूतं जगत्सर्वमुपप्लुतम्
प्रसीद भगवन्साधो वर एष वृतो मया
Tadetadbhasmasadbhutam jagatsarvamupaplutam
Prasida bhagavansadho vara esha vrito maya
249.9
नष्टा न पुनरेष्यन्ति प्रजा ह्येताः कथंचन
तस्मान्निवर्त्यतामेतत्तेजः स्वेनैव तेजसा
Nashta na punareshyanti praja hyetah kathanchana
Tasmannivartyatametattejah svenaiva tejasa
249.10
उपायमन्यं संपश्य प्रजानां हितकाम्यया
यथेमे जन्तवः सर्वे निवर्तेरन्परंतप
Upayamanyam sampashya prajanam hitakamyaya
Yatheme jantavah sarve nivarteranparantapa
249.11
अभावमभिगच्छेयुरुत्सन्नप्रजनाः प्रजाः
अधिदैवनियुक्तोऽस्मि त्वया लोकेष्विहेश्वर
Abhavamabhigachchheyurutsannaprajanah prajah
Adhidaivaniyuktosmi tvaya lokeshviheshvara
249.12
त्वद्भवं हि जगन्नाथ जगत्स्थावरजङ्गमम्
प्रसाद्य त्वां महादेव याचाम्यावृत्तिजाः प्रजाः
Tvadbhavam hi jagannatha jagatsthavarajangamam
Prasadya tvam mahadeva yachamyavrittijah prajah
249.13
नारद उवाच
श्रुत्वा तु वचनं देवः स्थाणोर्नियतवाङ्मनाः
तेजस्तत्स्वं निजग्राह पुनरेवान्तरात्मना
Narada uvacha
Shrutva tu vachanam devah sthanorniyatavanmanah
Tejastatsvam nijagraha punarevantaratmana
249.14
ततोऽग्निमुपसंगृह्य भगवाँल्लोकपूजितः
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कल्पयामास वै प्रभुः
Tatognimupasangrihya bhagavanllokapujitah
Pravrittim cha nivrittim cha kalpayamasa vai prabhuh
249.15
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तदा
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यः खेभ्यो नारी महात्मनः
Upasanharatastasya tamagnim roshajam tada
Pradurbabhuva vishvebhyah khebhyo nari mahatmanah
249.16
कृष्णा रक्ताम्बरधरा रक्तनेत्रतलान्तरा
दिव्यकुण्डलसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता
Krishna raktambaradhara raktanetratalantara
Divyakundalasampanna divyabharanabhushita
249.17
सा विनिःसृत्य वै खेभ्यो दक्षिणामाश्रिता दिशम्
ददृशातेऽथ तौ कन्यां देवौ विश्वेश्वरावुभौ
Sa vinihsritya vai khebhyo dakshinamashrita disham
Dadrishatetha tau kanyam devau vishveshvaravubhau
249.18
तामाहूय तदा देवो लोकानामादिरीश्वरः
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति
Tamahuya tada devo lokanamadirishvarah
Mrityo iti mahipala jahi chemah praja iti
249.19
त्वं हि संहारबुद्ध्या मे चिन्तिता रुषितेन च
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः
Tvam hi sanharabuddhya me chintita rushitena cha
Tasmatsanhara sarvastvam prajah sajadapanditah
249.20
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर भामिनि
मम त्वं हि नियोगेन श्रेयः परमवाप्स्यसि
Avisheshena chaiva tvam prajah sanhara bhamini
Mama tvam hi niyogena shreyah paramavapsyasi
249.21
एवमुक्ता तु सा देवी मृत्युः कमलमालिनी
प्रदध्यौ दुःखिता बाला साश्रुपातमतीव हि
Evamukta tu sa devi mrityuh kamalamalini
Pradadhyau duhkhita bala sashrupatamativa hi
249.22
पाणिभ्यां चैव जग्राह तान्यश्रूणि जनेश्वरः
मानवानां हितार्थाय ययाचे पुनरेव च
Panibhyam chaiva jagraha tanyashruni janeshvarah
Manavanam hitarthaya yayache punareva cha