UtshovChapter 25
25.1
वैशंपायन उवाच
पुनरेव महर्षिस्तं कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्
अजातशत्रुं कौन्तेयमिदं वचनमर्थवत्
Vaishampayana uvacha
Punareva maharshistam krishnadvaipayanobravit
Ajatashatrum kaunteyamidam vachanamarthavat
25.2
अरण्ये वसतां तात भ्रातॄणां ते तपस्विनाम्
मनोरथा महाराज ये तत्रासन्युधिष्ठिर
Aranye vasatam tata bhratrinam te tapasvinam
Manoratha maharaja ye tatrasanyudhishthira
25.3
तानिमे भरतश्रेष्ठ प्राप्नुवन्तु महारथाः
प्रशाधि पृथिवीं पार्थ ययातिरिव नाहुषः
Tanime bharatashreshtha prapnuvantu maharathah
Prashadhi prithivim partha yayatiriva nahushah
25.4
अरण्ये दुःखवसतिरनुभूता तपस्विभिः
दुःखस्यान्ते नरव्याघ्राः सुखं त्वनुभवन्त्विमे
Aranye duhkhavasatiranubhuta tapasvibhih
Duhkhasyante naravyaghrah sukham tvanubhavantvime
25.5
धर्ममर्थं च कामं च भ्रातृभिः सह भारत
अनुभूय ततः पश्चात्प्रस्थातासि विशां पते
Dharmamartham cha kamam cha bhratribhih saha bharata
Anubhuya tatah pashchatprasthatasi visham pate
25.6
अतिथीनां च पितॄणां देवतानां च भारत
आनृण्यं गच्छ कौन्तेय ततः स्वर्गं गमिष्यसि
Atithinam cha pitrinam devatanam cha bharata
Anrinyam gachchha kaunteya tatah svargam gamishyasi
25.7
सर्वमेधाश्वमेधाभ्यां यजस्व कुरुनन्दन
ततः पश्चान्महाराज गमिष्यसि परां गतिम्
Sarvamedhashvamedhabhyam yajasva kurunandana
Tatah pashchanmaharaja gamishyasi param gatim
25.8
भ्रातॄंश्च सर्वान्क्रतुभिः संयोज्य बहुदक्षिणैः
संप्राप्तः कीर्तिमतुलां पाण्डवेय भविष्यसि
Bhratrinshcha sarvankratubhih sanyojya bahudakshinaih
Sampraptah kirtimatulam pandaveya bhavishyasi
25.9
विद्म ते पुरुषव्याघ्र वचनं कुरुनन्दन
शृणु मच्च यथा कुर्वन्धर्मान्न च्यवते नृपः
Vidma te purushavyaghra vachanam kurunandana
Shrinu machcha yatha kurvandharmanna chyavate nripah
25.10
आददानस्य च धनं निग्रहं च युधिष्ठिर
समानं धर्मकुशलाः स्थापयन्ति नरेश्वर
Adadanasya cha dhanam nigraham cha yudhishthira
Samanam dharmakushalah sthapayanti nareshvara
25.11
देशकालप्रतीक्षे यो दस्योर्दर्शयते नृपः
शास्त्रजां बुद्धिमास्थाय नैनसा स हि युज्यते
Deshakalapratikshe yo dasyordarshayate nripah
Shastrajam buddhimasthaya nainasa sa hi yujyate
25.12
आदाय बलिषड्भागं यो राष्ट्रं नाभिरक्षति
प्रतिगृह्णाति तत्पापं चतुर्थांशेन पार्थिवः
Adaya balishadbhagam yo rashtram nabhirakshati
Pratigrihnati tatpapam chaturthanshena parthivah
25.13
निबोध च यथातिष्ठन्धर्मान्न च्यवते नृपः
निग्रहाद्धर्मशास्त्राणामनुरुध्यन्नपेतभीः
कामक्रोधावनादृत्य पितेव समदर्शनः
Nibodha cha yathatishthandharmanna chyavate nripah
Nigrahaddharmashastranamanurudhyannapetabhih
Kamakrodhavanadritya piteva samadarshanah
25.14
दैवेनोपहते राजा कर्मकाले महाद्युते
प्रमादयति तत्कर्म न तत्राहुरतिक्रमम्
Daivenopahate raja karmakale mahadyute
Pramadayati tatkarma na tatrahuratikramam
25.15
तरसा बुद्धिपूर्वं वा निग्राह्या एव शत्रवः
पापैः सह न संदध्याद्राष्ट्रं पण्यं न कारयेत्
Tarasa buddhipurvam va nigrahya eva shatravah
Papaih saha na sandadhyadrashtram panyam na karayet
25.16
शूराश्चार्याश्च सत्कार्या विद्वांसश्च युधिष्ठिर
गोमतो धनिनश्चैव परिपाल्या विशेषतः
Shurashcharyashcha satkarya vidvansashcha yudhishthira
Gomato dhaninashchaiva paripalya visheshatah
25.17
व्यवहारेषु धर्म्येषु नियोज्याश्च बहुश्रुताः
गुणयुक्तेऽपि नैकस्मिन्विश्वस्याच्च विचक्षणः
Vyavahareshu dharmyeshu niyojyashcha bahushrutah
Gunayuktepi naikasminvishvasyachcha vichakshanah
25.18
अरक्षिता दुर्विनीतो मानी स्तब्धोऽभ्यसूयकः
एनसा युज्यते राजा दुर्दान्त इति चोच्यते
Arakshita durvinito mani stabdhobhyasuyakah
Enasa yujyate raja durdanta iti chochyate
25.19
येऽरक्ष्यमाणा हीयन्ते दैवेनोपहते नृपे
तस्करैश्चापि हन्यन्ते सर्वं तद्राजकिल्बिषम्
Yerakshyamana hiyante daivenopahate nripe
Taskaraishchapi hanyante sarvam tadrajakilbisham
25.20
सुमन्त्रिते सुनीते च विधिवच्चोपपादिते
पौरुषे कर्मणि कृते नास्त्यधर्मो युधिष्ठिर
Sumantrite sunite cha vidhivachchopapadite
Paurushe karmani krite nastyadharmo yudhishthira
25.21
विपद्यन्ते समारम्भाः सिध्यन्त्यपि च दैवतः
कृते पुरुषकारे तु नैनः स्पृशति पार्थिवम्
Vipadyante samarambhah sidhyantyapi cha daivatah
Krite purushakare tu nainah sprishati parthivam
25.22
अत्र ते राजशार्दूल वर्तयिष्ये कथामिमाम्
यद्वृत्तं पूर्वराजर्षेर्हयग्रीवस्य पार्थिव
Atra te rajashardula vartayishye kathamimam
Yadvrittam purvarajarsherhayagrivasya parthiva
25.23
शत्रून्हत्वा हतस्याजौ शूरस्याक्लिष्टकर्मणः
असहायस्य धीरस्य निर्जितस्य युधिष्ठिर
Shatrunhatva hatasyajau shurasyaklishtakarmanah
Asahayasya dhirasya nirjitasya yudhishthira
25.24
यत्कर्म वै निग्रहे शात्रवाणां; योगश्चाग्र्यः पालने मानवानाम्
कृत्वा कर्म प्राप्य कीर्तिं सुयुद्धे; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके
Yatkarma vai nigrahe shatravanam; yogashchagryah palane manavanam
Kritva karma prapya kirtim suyuddhe; vajigrivo modate devaloke
25.25
संत्यक्तात्मा समरेष्वाततायी; शस्त्रैश्छिन्नो दस्युभिरर्द्यमानः
अश्वग्रीवः कर्मशीलो महात्मा; संसिद्धात्मा मोदते देवलोके
Santyaktatma samareshvatatayi; shastraishchhinno dasyubhirardyamanah
Ashvagrivah karmashilo mahatma; sansiddhatma modate devaloke
25.26
धनुर्यूपो रशना ज्या शरः स्रु;क्स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम्
रथो वेदी कामगो युद्धमग्नि;श्चातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्याः
Dhanuryupo rashana jya sharah sru;ksruvah khadgo rudhiram yatra chajyam
Ratho vedi kamago yuddhamagni;shchaturhotram chaturo vajimukhyah
25.27
हुत्वा तस्मिन्यज्ञवह्नावथारी;न्पापान्मुक्तो राजसिंहस्तरस्वी
प्राणान्हुत्वा चावभृथे रणे स; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके
Hutva tasminyagyavahnavathari;npapanmukto rajasinhastarasvi
Prananhutva chavabhrithe rane sa; vajigrivo modate devaloke
25.28
राष्ट्रं रक्षन्बुद्धिपूर्वं नयेन; संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मा
सर्वाँल्लोकान्व्याप्य कीर्त्या मनस्वी; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके
Rashtram rakshanbuddhipurvam nayena; santyaktatma yagyashilo mahatma
Sarvanllokanvyapya kirtya manasvi; vajigrivo modate devaloke
25.29
दैवीं सिद्धिं मानुषीं दण्डनीतिं; योगन्यायैः पालयित्वा महीं च
तस्माद्राजा धर्मशीलो महात्मा; हयग्रीवो मोदते स्वर्गलोके
Daivim siddhim manushim dandanitim; yoganyayaih palayitva mahim cha
Tasmadraja dharmashilo mahatma; hayagrivo modate svargaloke
25.30
विद्वांस्त्यागी श्रद्दधानः कृतज्ञ;स्त्यक्त्वा लोकं मानुषं कर्म कृत्वा
मेधाविनां विदुषां संमतानां; तनुत्यजां लोकमाक्रम्य राजा
Vidvanstyagi shraddadhanah kritagya;styaktva lokam manusham karma kritva
Medhavinam vidusham sammatanam; tanutyajam lokamakramya raja
25.31
सम्यग्वेदान्प्राप्य शास्त्राण्यधीत्य; सम्यग्राष्ट्रं पालयित्वा महात्मा
चातुर्वर्ण्यं स्थापयित्वा स्वधर्मे; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके
Samyagvedanprapya shastranyadhitya; samyagrashtram palayitva mahatma
Chaturvarnyam sthapayitva svadharme; vajigrivo modate devaloke
25.32
जित्वा संग्रामान्पालयित्वा प्रजाश्च; सोमं पीत्वा तर्पयित्वा द्विजाग्र्यान्
युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां; युद्धे क्षीणो मोदते देवलोके
Jitva sangramanpalayitva prajashcha; somam pitva tarpayitva dvijagryan
Yuktya dandam dharayitva prajanam; yuddhe kshino modate devaloke
25.33
वृत्तं यस्य श्लाघनीयं मनुष्याः; सन्तो विद्वांसश्चार्हयन्त्यर्हणीयाः
स्वर्गं जित्वा वीरलोकांश्च गत्वा; सिद्धिं प्राप्तः पुण्यकीर्तिर्महात्मा
Vrittam yasya shlaghaniyam manushyah; santo vidvansashcharhayantyarhaniyah
Svargam jitva viralokanshcha gatva; siddhim praptah punyakirtirmahatma