UtshovChapter 24
24.1
युधिष्ठिर उवाच
भगवन्कर्मणा केन सुद्युम्नो वसुधाधिपः
संसिद्धिं परमां प्राप्तः श्रोतुमिच्छामि तं नृपम्
Yudhishthira uvacha
Bhagavankarmana kena sudyumno vasudhadhipah
Sansiddhim paramam praptah shrotumichchhami tam nripam
24.2
व्यास उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
शङ्खश्च लिखितश्चास्तां भ्रातरौ संयतव्रतौ
Vyasa uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Shankhashcha likhitashchastam bhratarau sanyatavratau
24.3
तयोरावसथावास्तां रमणीयौ पृथक्पृथक्
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैरुपेतौ बाहुदामनु
Tayoravasathavastam ramaniyau prithakprithak
Nityapushpaphalairvrikshairupetau bahudamanu
24.4
ततः कदाचिल्लिखितः शङ्खस्याश्रममागमत्
यदृच्छयापि शङ्खोऽथ निष्क्रान्तोऽभवदाश्रमात्
Tatah kadachillikhitah shankhasyashramamagamat
Yadrichchhayapi shankhotha nishkrantobhavadashramat
24.5
सोऽभिगम्याश्रमं भ्रातुः शङ्खस्य लिखितस्तदा
फलानि शातयामास सम्यक्परिणतान्युत
Sobhigamyashramam bhratuh shankhasya likhitastada
Phalani shatayamasa samyakparinatanyuta
24.6
तान्युपादाय विस्रब्धो भक्षयामास स द्विजः
तस्मिंश्च भक्षयत्येव शङ्खोऽप्याश्रममागमत्
Tanyupadaya visrabdho bhakshayamasa sa dvijah
Tasminshcha bhakshayatyeva shankhopyashramamagamat
24.7
भक्षयन्तं तु तं दृष्ट्वा शङ्खो भ्रातरमब्रवीत्
कुतः फलान्यवाप्तानि हेतुना केन खादसि
Bhakshayantam tu tam drishtva shankho bhrataramabravit
Kutah phalanyavaptani hetuna kena khadasi
24.8
सोऽब्रवीद्भ्रातरं ज्येष्ठमुपस्पृश्याभिवाद्य च
इत एव गृहीतानि मयेति प्रहसन्निव
Sobravidbhrataram jyeshthamupasprishyabhivadya cha
Ita eva grihitani mayeti prahasanniva
24.9
तमब्रवीत्तदा शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः
स्तेयं त्वया कृतमिदं फलान्याददता स्वयम्
गच्छ राजानमासाद्य स्वकर्म प्रथयस्व वै
Tamabravittada shankhastivrakopasamanvitah
Steyam tvaya kritamidam phalanyadadata svayam
Gachchha rajanamasadya svakarma prathayasva vai
24.10
अदत्तादानमेवेदं कृतं पार्थिवसत्तम
स्तेनं मां त्वं विदित्वा च स्वधर्ममनुपालय
शीघ्रं धारय चौरस्य मम दण्डं नराधिप
Adattadanamevedam kritam parthivasattama
Stenam mam tvam viditva cha svadharmamanupalaya
Shighram dharaya chaurasya mama dandam naradhipa
24.11
इत्युक्तस्तस्य वचनात्सुद्युम्नं वसुधाधिपम्
अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखितः संशितव्रतः
Ityuktastasya vachanatsudyumnam vasudhadhipam
Abhyagachchhanmahabaho likhitah sanshitavratah
24.12
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितमागतम्
अभ्यगच्छत्सहामात्यः पद्भ्यामेव नरेश्वरः
Sudyumnastvantapalebhyah shrutva likhitamagatam
Abhyagachchhatsahamatyah padbhyameva nareshvarah
24.13
तमब्रवीत्समागत्य स राजा ब्रह्मवित्तमम्
किमागमनमाचक्ष्व भगवन्कृतमेव तत्
Tamabravitsamagatya sa raja brahmavittamam
Kimagamanamachakshva bhagavankritameva tat
24.14
एवमुक्तः स विप्रर्षिः सुद्युम्नमिदमब्रवीत्
प्रतिश्रौषि करिष्येति श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि
Evamuktah sa viprarshih sudyumnamidamabravit
Pratishraushi karishyeti shrutva tatkartumarhasi
24.15
अनिसृष्टानि गुरुणा फलानि पुरुषर्षभ
भक्षितानि मया राजंस्तत्र मां शाधि माचिरम्
Anisrishtani guruna phalani purusharshabha
Bhakshitani maya rajanstatra mam shadhi machiram
24.16
सुद्युम्न उवाच
प्रमाणं चेन्मतो राजा भवतो दण्डधारणे
अनुज्ञायामपि तथा हेतुः स्याद्ब्राह्मणर्षभ
Sudyumna uvacha
Pramanam chenmato raja bhavato dandadharane
Anugyayamapi tatha hetuh syadbrahmanarshabha
24.17
स भवानभ्यनुज्ञातः शुचिकर्मा महाव्रतः
ब्रूहि कामानतोऽन्यांस्त्वं करिष्यामि हि ते वचः
Sa bhavanabhyanugyatah shuchikarma mahavratah
Bruhi kamanatonyanstvam karishyami hi te vachah
24.18
व्यास उवाच
छन्द्यमानोऽपि ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना
नान्यं वै वरयामास तस्माद्दण्डादृते वरम्
Vyasa uvacha
Chhandyamanopi brahmarshih parthivena mahatmana
Nanyam vai varayamasa tasmaddandadrite varam
24.19
ततः स पृथिवीपालो लिखितस्य महात्मनः
करौ प्रच्छेदयामास धृतदण्डो जगाम सः
Tatah sa prithivipalo likhitasya mahatmanah
Karau prachchhedayamasa dhritadando jagama sah
24.20
स गत्वा भ्रातरं शङ्खमार्तरूपोऽब्रवीदिदम्
धृतदण्डस्य दुर्भुद्धेर्भगवन्क्षन्तुमर्हसि
Sa gatva bhrataram shankhamartarupobravididam
Dhritadandasya durbhuddherbhagavankshantumarhasi
24.21
शङ्ख उवाच
न कुप्ये तव धर्मज्ञ न च दूषयसे मम
धर्मस्तु ते व्यतिक्रान्तस्ततस्ते निष्कृतिः कृता
Shankha uvacha
Na kupye tava dharmagya na cha dushayase mama
Dharmastu te vyatikrantastataste nishkritih krita
24.22
स गत्वा बाहुदां शीघ्रं तर्पयस्व यथाविधि
देवान्पितॄनृषींश्चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः
Sa gatva bahudam shighram tarpayasva yathavidhi
Devanpitrinrishinshchaiva ma chadharme manah krithah
24.23
व्यास उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस्तदा
अवगाह्यापगां पुण्यामुदकार्थं प्रचक्रमे
Vyasa uvacha
Tasya tadvachanam shrutva shankhasya likhitastada
Avagahyapagam punyamudakartham prachakrame
24.24
प्रादुरास्तां ततस्तस्य करौ जलजसंनिभौ
ततः स विस्मितो भ्रातुर्दर्शयामास तौ करौ
Pradurastam tatastasya karau jalajasannibhau
Tatah sa vismito bhraturdarshayamasa tau karau
24.25
ततस्तमब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं कृतं मया
मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्दैवमेव विधीयते
Tatastamabravichchhankhastapasedam kritam maya
Ma cha tetra vishanka bhuddaivameva vidhiyate
24.26
लिखित उवाच
किं नु नाहं त्वया पूतः पूर्वमेव महाद्युते
यस्य ते तपसो वीर्यमीदृशं द्विजसत्तम
Likhita uvacha
Kim nu naham tvaya putah purvameva mahadyute
Yasya te tapaso viryamidrisham dvijasattama
24.27
शङ्ख उवाच
एवमेतन्मया कार्यं नाहं दण्डधरस्तव
स च पूतो नरपतिस्त्वं चापि पितृभिः सह
Shankha uvacha
Evametanmaya karyam naham dandadharastava
Sa cha puto narapatistvam chapi pitribhih saha
24.28
व्यास उवाच
स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेष्ठो वै तेन कर्मणा
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा
Vyasa uvacha
Sa raja pandavashreshtha shreshtho vai tena karmana
Praptavanparamam siddhim dakshah prachetaso yatha
24.29
एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजानां परिपालनम्
उत्पथेऽस्मिन्महाराज मा च शोके मनः कृथाः
Esha dharmah kshatriyanam prajanam paripalanam
Utpathesminmaharaja ma cha shoke manah krithah
24.30
भ्रातुरस्य हितं वाक्यं शृणु धर्मज्ञसत्तम
दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम्
Bhraturasya hitam vakyam shrinu dharmagyasattama
Danda eva hi rajendra kshatradharmo na mundanam