UtshovChapter 23
23.1
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तस्तु कौन्तेयो गुडाकेशेन भारत
नोवाच किंचित्कौरव्यस्ततो द्वैपायनोऽब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Evamuktastu kaunteyo gudakeshena bharata
Novacha kinchitkauravyastato dvaipayanobravit
23.2
बीभत्सोर्वचनं सम्यक्सत्यमेतद्युधिष्ठिर
शास्त्रदृष्टः परो धर्मः स्मृतो गार्हस्थ्य आश्रमः
Bibhatsorvachanam samyaksatyametadyudhishthira
Shastradrishtah paro dharmah smrito garhasthya ashramah
23.3
स्वधर्मं चर धर्मज्ञ यथाशास्त्रं यथाविधि
न हि गार्हस्थ्यमुत्सृज्य तवारण्यं विधीयते
Svadharmam chara dharmagya yathashastram yathavidhi
Na hi garhasthyamutsrijya tavaranyam vidhiyate
23.4
गृहस्थं हि सदा देवाः पितर ऋषयस्तथा
भृत्याश्चैवोपजीवन्ति तान्भजस्व महीपते
Grihastham hi sada devah pitara rishayastatha
Bhrityashchaivopajivanti tanbhajasva mahipate
23.5
वयांसि पशवश्चैव भूतानि च महीपते
गृहस्थैरेव धार्यन्ते तस्माज्ज्येष्ठाश्रमो गृही
Vayansi pashavashchaiva bhutani cha mahipate
Grihasthaireva dharyante tasmajjyeshthashramo grihi
23.6
सोऽयं चतुर्णामेतेषामाश्रमाणां दुराचरः
तं चराविमनाः पार्थ दुश्चरं दुर्बलेन्द्रियैः
Soyam chaturnameteshamashramanam duracharah
Tam charavimanah partha dushcharam durbalendriyaih
23.7
वेदज्ञानं च ते कृत्स्नं तपश्च चरितं महत्
पितृपैतामहे राज्ये धुरमुद्वोढुमर्हसि
Vedagyanam cha te kritsnam tapashcha charitam mahat
Pitripaitamahe rajye dhuramudvodhumarhasi
23.8
तपो यज्ञस्तथा विद्या भैक्षमिन्द्रियनिग्रहः
ध्यानमेकान्तशीलत्वं तुष्टिर्दानं च शक्तितः
Tapo yagyastatha vidya bhaikshamindriyanigrahah
Dhyanamekantashilatvam tushtirdanam cha shaktitah
23.9
ब्राह्मणानां महाराज चेष्टाः संसिद्धिकारिकाः
क्षत्रियाणां च वक्ष्यामि तवापि विदितं पुनः
Brahmananam maharaja cheshtah sansiddhikarikah
Kshatriyanam cha vakshyami tavapi viditam punah
23.10
यज्ञो विद्या समुत्थानमसंतोषः श्रियं प्रति
दण्डधारणमत्युग्रं प्रजानां परिपालनम्
Yagyo vidya samutthanamasantoshah shriyam prati
Dandadharanamatyugram prajanam paripalanam
23.11
वेदज्ञानं तथा कृत्स्नं तपः सुचरितं तथा
द्रविणोपार्जनं भूरि पात्रेषु प्रतिपादनम्
Vedagyanam tatha kritsnam tapah sucharitam tatha
Dravinoparjanam bhuri patreshu pratipadanam
23.12
एतानि राज्ञां कर्माणि सुकृतानि विशां पते
इमं लोकममुं लोकं साधयन्तीति नः श्रुतम्
Etani ragyam karmani sukritani visham pate
Imam lokamamum lokam sadhayantiti nah shrutam
23.13
तेषां ज्यायस्तु कौन्तेय दण्डधारणमुच्यते
बलं हि क्षत्रिये नित्यं बले दण्डः समाहितः
Tesham jyayastu kaunteya dandadharanamuchyate
Balam hi kshatriye nityam bale dandah samahitah
23.14
एताश्चेष्टाः क्षत्रियाणां राजन्संसिद्धिकारिकाः
अपि गाथामिमां चापि बृहस्पतिरभाषत
Etashcheshtah kshatriyanam rajansansiddhikarikah
Api gathamimam chapi brihaspatirabhashata
23.15
भूमिरेतौ निगिरति सर्पो बिलशयानिव
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्
Bhumiretau nigirati sarpo bilashayaniva
Rajanam chaviroddharam brahmanam chapravasinam
23.16
सुद्युम्नश्चापि राजर्षिः श्रूयते दण्डधारणात्
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा
Sudyumnashchapi rajarshih shruyate dandadharanat
Praptavanparamam siddhim dakshah prachetaso yatha